PDF — ҳужжатнинг саҳифа кўринишини сақлаб, уни турли қурилмаларда ўқиш ва улашиш учун ишлатиладиган файл формати. Уни одатда браузер ёки PDF ўқийдиган дастур ёрдамида очасиз. Қуйида бундай файлни телефонда кўриш, ундан матн излаш ва очилмай қолганида нималарни текшириш ҳақида амалий тушунтиришлар бор.
PDF нима ва у нимага керак?
Файл формати — маълумот компьютерда қандай тартибда сақланганини билдиради. PDF ҳужжатида матн, расм ва жадваллар саҳифаларга жойлашади. Унинг асосий қулайлиги шуки, бошқа қурилмада очилганда ҳам саҳифадаги ёзув ва расмларнинг жойлашуви одатда сақланади. Шу сабабли тайёр ҳужжатни бошқаларга юборишда бу формат қулай.
Масалан, ўқитувчи сизга машқлар варағини юборди, дейлик. Варақда топшириқ, унинг ёнида расм, пастида эса жавоб ёзиладиган бўш жой бор. PDF шаклида юборилганида бу қисмлар одатда ўз жойида қолади. Сиз телефонда кўрасиз, ўқитувчи компьютерда очади, аммо иккалангиз ҳам бир хил тартибдаги саҳифани ўқийсиз.
PDF фақат китоб дегани эмас. Дарс жадвали, фойдаланиш йўриқномаси, ариза намунаси ёки тадбир дастури ҳам шу форматда бўлиши мумкин. Файл номининг охиридаги .pdf ёзуви унинг форматини танишга ёрдам беради. Масалан, машқлар.pdf номидаги файлни кўрсангиз, уни ҳужжат сифатида очиш кераклигини тушунасиз.
PDF файлни телефонда ва компьютерда қандай очасиз?
Кўп қурилмаларда PDF файлни босишнинг ўзи етади: уни очадиган дастур ишга тушади ёки дастур танлаш ойнаси чиқади. Телефонда файлни юклаб олинган ҳужжатлар орасидан топасиз. Компьютерда эса сақланган жилдини очиб, файл устига босасиз. Айрим браузерлар, яъни интернет саҳифаларини кўрадиган дастурлар ҳам PDF ҳужжатини кўрсата олади.
Агар қурилма мос дастур топмаса, PDF ўқийдиган дастур керак бўлади. Уни қурилмангизнинг ишончли дастурлар дўконидан танланг. Оддий ҳужжатни ўқиш учун аввал мавжуд имкониятларни текшириб кўринг: балки телефонингиз ёки браузерингиз уни қўшимча дастурсиз очаётгандир. Файлни очиш билан уни таҳрирлаш бир хил вазифа эмас; ўқиш дастурида матнни ўзгартириш имконияти бўлмаслиги мумкин.
Очилган ҳужжатда қуйидаги амалларни синаб кўришингиз мумкин. Тугмалар номи ва жойи дастурга қараб фарқ қилади:
- Катталаштириш: майда ёзувни яқинлаштириб ўқинг, кейин саҳифанинг бошқа қисмига ўтинг.
- Саҳифаларни алмаштириш: ҳужжатни суринг ёки саҳифага ўтиш тугмаларидан фойдаланинг.
- Қидириш: қидирув белгиси бўлса, керакли сўзни ёзиб текширинг.
- Сақлаш: ҳужжат сизга яна керак бўлса, нусхасини топиш осон бўлган жилдга жойланг.
Нега айрим PDF ҳужжатлардан матнни белгилаб бўлмайди?
PDF ичидаги ёзув ҳар доим ҳам дастур танийдиган матн бўлавермайди. Баъзи ҳужжатлар матнли файлдан тайёрланади, бошқалари эса қоғоз саҳифанинг тасвиридан тузилади. Масалан, дафтар варағи суратга олиниб PDF ҳолида сақланса, экранда ёзув кўринади, лекин дастур уни оддий расм сифатида кўриши мумкин. Шунинг учун бундай саҳифада сўзларни алоҳида белгилаш ишламаслиги мумкин.
Буни текшириш осон. Ҳужжатдаги бирор сўзни белгилашга уриниб кўринг ёки қидирув орқали кўриниб турган сўзни изланг. Агар ҳеч нарса топилмаса, саҳифа тасвир бўлиши эҳтимоли бор. Лекин бу ягона сабаб эмас: файлдаги чеклов ёки уни очган дастур имкониятлари ҳам матнни нусхалашга таъсир қилиши мумкин.
Тасвирдаги ҳарфларни матнга айлантириш вазифаси матнни таниб олиш деб аталади. Бундай восита ишлатилганидан кейин ҳам натижани текшириш керак, чунки хира ёзув ёки қийшиқ тушган саҳифадаги айрим ҳарфлар нотўғри танилиши мумкин. Айниқса, исм, топшириқ шарти ва жадвалдаги маълумотларни асл саҳифа билан солиштиринг. Кўчирилган матнга қараб расм ва жадвалдаги боғланишларни ҳам текшириш фойдали.
Файл очилмаса ёки ноқулай кўринса, нима қиласиз?
Аввал файл тўлиқ юкланганини текширинг. Юклаш узилиб қолган бўлса, ҳужжат очилмаслиги ёки хато хабари чиқиши мумкин. Интернет алоқасини текшириб, файлни қайта юклаб кўринг. Кейин уни бошқа мос дастурда очиш ёрдам бериши мумкин; файлнинг ўзи шикастланган бўлса, юборган одамдан янги нусха сўранг.
Телефонда бутун саҳифа кўриниб, ҳарфлар жуда кичик бўлиб қолиши табиий: экран ҳужжат саҳифасидан торроқ. Телефонни ён томонга буриш ёки керакли жойни катталаштиришни синанг. Айрим дастурлар матнни экран кенглигига мослаб кўрсатади, аммо бу имконият ҳамма ҳужжатда бир хил ишламайди. Жадвал ёки чизма ўқиётганда унинг сарлавҳаси ва изоҳларини ҳам кўриб туринг.
Ҳужжатни ўзгартирмоқчи бўлсангиз, асл нусхасини алоҳида сақланг. Матнни қайта ёзиш учун дастлабки таҳрирланадиган файлни сўраш баъзан осонроқ йўл бўлади. Шахсий маълумотлар бор ҳужжатни эса дуч келган сайтга юкламанг. Оддий ўқиш вазифасини қурилмадаги дастур бажарса, файлни бошқа жойга юборишга эҳтиёж қолмайди.
Қизиқарли фактлар
- PDF саҳифасида матн билан бирга расм, жадвал ва чизма ҳам бўлиши мумкин.
- Экранда ёзувга ўхшаб кўринган нарса аслида саҳифанинг тасвири бўлиши мумкин.
- PDFни ўқиш ва ундаги матнни таҳрирлаш — алоҳида вазифалар.
- Бир хил ҳужжат телефон экранида кичикроқ кўринса ҳам, саҳифадаги қисмларнинг жойлашуви одатда сақланади.
- Файл номининг охирини шунчаки .pdf деб алмаштириш уни ҳақиқий PDF ҳужжатига айлантирмайди.
Ўзингиздаги оддий PDF ҳужжатни очиб, таниш бир сўзни қидириб кўринг. Сўнг саҳифани катталаштириб, расм ва матннинг жойлашувини кузатинг. Шу кичик текширув ҳужжатингизда қидириш ишлайдими ва уни қайси кўринишда ўқиш қулайлигини билишга ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
PDFни интернет бўлмаса ҳам очса бўладими?
Ҳа, файл қурилмангизга сақланган ва уни очадиган дастур мавжуд бўлса, одатда интернетсиз ўқий оласиз. Фақат интернет саҳифасидаги ҳаволани сақлаш файлнинг ўзини юклаб олиш билан бир хил эмас. Керакли ҳужжат юкланганини олдиндан текшириб қўйинг.
PDF ҳужжатдаги ёзувни ўзгартириш мумкинми?
Айрим PDF ҳужжатларини мос таҳрирлаш дастурида ўзгартириш мумкин, аммо ҳаммасини ҳам осон таҳрирлаб бўлмайди. Саҳифа тасвир бўлса ёки файлда чеклов бўлса, қўшимча қийинчилик туғилади. Кенгроқ тузатиш керак бўлганда дастлабки матнли файлни сўраш қулайроқ.
Нега PDF ичидан сўз қидирганда топилмайди?
Кўриниб турган ёзув дастур танийдиган матн эмас, тасвир бўлиши мумкин. Қидираётган сўзингизни тўғри ёзганингизни ҳам текширинг. Бошқа оддий сўзни излаш ёки матнни белгилашга уриниш сабабни аниқлашга ёрдам беради.
PDFни қоғозга чиқариш мумкинми?
Ҳа, мос дастур ва принтер ёрдамида PDF ҳужжатни қоғозга чиқариш мумкин. Босмадан олдин саҳифа ўлчами, йўналиши ва қайси саҳифалар танланганини текширинг. Олдиндан кўриш ойнасида матн четлари кесилиб қолмаганига қаранг.