Videokarta — kompyuterda tasvirni tayyorlab, uni ekranga chiqarishga xizmat qiladigan qurilma. U o’yinlardagi harakatning ravonligiga, tasvir bilan ishlash qulayligiga va ayrim dasturlarning tezligiga ta’sir qiladi. Uning vazifasini bilsangiz, kompyuter nega sekinlashayotganini tushunish va ehtiyojingizga mos qurilmani tanlash osonroq bo’ladi.
Videokarta kompyuterda qanday vazifani bajaradi?
Ekrandagi rasm juda mayda nuqtalar — piksellardan tuziladi. Har bir nuqtaning rangi va joyi birlashib, siz ko’rayotgan yozuv, surat yoki o’yin manzarasini hosil qiladi. Tasvir harakatlanganda bu nuqtalar ham o’zgaradi. Grafik qurilma shu tasvirni tayyorlash bilan bog’liq hisob-kitoblarni bajaradi.
Masalan, siz kompyuterda hovli rasmini chizyapsiz. Daraxt, deraza va darvoza ekranda ko’rinishi uchun kompyuter tasvirga oid ma’lumotlarni qayta ishlaydi. O’yinda esa vazifa murakkabroq bo’lishi mumkin: qahramon yurgan sari ko’rinish, yorug’lik va soyalar o’zgaradi. Bularni tayyorlash grafik qurilmaga ish yuklaydi.
Uni monitor bilan adashtirmang. Monitor tayyor tasvirni ko’rsatadi, grafik qurilma esa uni tayyorlashga xizmat qiladi. Buni oshxona va dasturxonga o’xshatish mumkin: taom bir joyda tayyorlanadi, boshqa joyda tortiladi. Shu sabab yaxshi ekran kompyuterning tasvir yaratish quvvatini o’z-o’zidan oshirmaydi.
Nega o’yin ravonligi faqat shu qurilmaga bog’liq emas?
O’yin paytida kompyuter ketma-ket tasvirlar tayyorlaydi. Har bir alohida tasvir kadr deb ataladi. Kadrlar yetarlicha tez va bir tekis almashsa, harakat ravon ko’rinadi. Tasvirni tayyorlash cho’zilsa, yurish yoki burilish uzilib-uzilib ko’rinishi mumkin.
Biroq kompyuterdagi barcha ishni bitta qism bajarmaydi. Markaziy protsessor — dastur buyruqlarini bajaradigan asosiy hisoblash qurilmasi. Tezkor xotira esa ishlayotgan dasturlarga kerakli ma’lumotlarni vaqtincha saqlaydi. Ularni sinfdagi hamkorlikka o’xshating: bir o’quvchi hisoblaydi, boshqasi chizadi, yana biri kerakli ma’lumotni tayyorlaydi. Bittasi ishini tugatolmasa, umumiy natija kechikadi.
Shuning uchun “o’yin sekin ishlayapti, demak grafik qurilma yomon” degan xulosa har doim ham to’g’ri emas. O’yinning o’z talablari, boshqa qismlarning imkoniyati va bir paytda ochilgan dasturlar ham ta’sir qiladi. Avval keraksiz dasturlarni yoping va o’yinning tasvir sozlamalarini soddalashtirib ko’ring. Natijani avvalgi holat bilan solishtiring.
Ichki va alohida grafik qurilmaning farqi nimada?
Kompyuterda grafik vazifani bajaradigan qism turlicha joylashadi. Ichki grafik qurilma odatda protsessor tarkibida bo’ladi. Alohida grafik qurilma esa shu vazifa uchun ajratilgan qurilmadir. Kundalik suhbatda ikkalasini ham videokarta deb atashlari mumkin, lekin ular tuzilishi va imkoniyati jihatidan bir xil emas.
Matn yozish, maktab topshirig’ini tayyorlash, internet sahifalarini ochish kabi ishlar uchun juda kuchli grafik qurilma doim ham zarur bo’lmaydi. Murakkab o’yinlar, hajmli chizmalar yoki videoga ko’p o’zgartirish kiritadigan dasturlar esa ko’proq grafik quvvat talab qilishi mumkin. Talab bajariladigan ishga qarab o’zgaradi. Shu bois “qaysi biri yaxshi?” degan savoldan oldin “men unda nima qilaman?” deb o’ylash foydaliroq.
Alohida qurilma borligining o’zi kompyuter har qanday vazifani tez bajaradi degani emas. Uning imkoniyatini boshqa qismlar va dastur talablari bilan birga baholash kerak. Faqat nomi yoki tashqi ko’rinishiga qarab tanlamang. Sotuvchiga aynan qaysi dasturdan foydalanishingizni ayting va shu ishga mosligini so’rang.
Tasvir sifati bilan ishlash tezligi qanday bog’langan?
O’yinda chiroyli soyalar, mayda detallar va uzoqdagi buyumlar ko’rinishi tasvirni boyitadi. Lekin bularni tayyorlash ham mehnat talab qiladi. Grafik qurilma uchun ham shunday: ko’proq tafsilotni hisoblash vazifani og’irlashtirishi mumkin. Shu sabab tasvir sifatini oshirish bilan ravonlik o’rtasida muvozanat izlanadi.
Ekran aniqligi tasvir nechta piksel bilan ifodalanishini bildiradi. Piksellar ko’payganda tasvirni tayyorlashga qo’yiladigan talab ham ortishi mumkin. Buni katakli daftarda rasm chizishga o’xshating: mayda kataklardan foydalansangiz, ko’proq detal joylashtirasiz, lekin ko’proq katak bilan ishlaysiz. Bunda yakuniy ko’rinishga monitorning o’zi ham ta’sir qiladi.
Agar o’yin uzilib ishlasa, barcha sozlamani birdan o’zgartirmang. Avval soyalar yoki mayda tafsilotlar darajasini pasaytirib ko’ring, so’ng o’sha joydagi harakatni kuzating. Bitta o’zgarishning natijasini ko’rish osonroq. Siz uchun qulay ko’rinishni saqlagan holda ravonroq ishlaydigan holatni tanlang.
Kompyuter tanlashda nimalarga qarash kerak?
Tanlovni qurilma nomidan emas, vazifadan boshlang. Masalan, maktab taqdimotlarini tayyorlaydigan o’quvchi bilan murakkab chizma ustida ishlaydigan kishining ehtiyoji farq qiladi. Siz ishlatadigan dasturlarning talablarini tekshiring. Talablardagi tushunarsiz so’zlarni sotuvchi yoki kompyuterni yaxshi biladigan mutaxassisdan izohlab berishni so’rang.
Xotira hajmi ham yagona mezon emas. Grafik xotira tasvir bilan ishlashga kerak bo’ladigan ma’lumotlarni saqlash uchun xizmat qiladi. Uning hajmini ko’rib, butun qurilmaning tezligi haqida yakuniy xulosa chiqarib bo’lmaydi. Xuddi sumkasi kattaroq o’quvchi masalani albatta tezroq yechmaydi: sig’im va ishlash tezligi boshqa-boshqa tushunchalar.
- Asosiy ishlaringizni yozib chiqing: dars, rasm, video yoki o’yin.
- Foydalanadigan dasturlaringiz kompyuterdan nimani talab qilishini tekshiring.
- Imkon bo’lsa, qurilmani aynan sizga kerakli dasturda sinab ko’ring.
- Natijani faqat tasvir chiroyi bilan emas, ishlash qulayligi bilan ham baholang.
Qiziqarli faktlar
- Ekrandagi yozuv ham, surat ham piksellardan tuziladi.
- Harakatlanuvchi tasvir ketma-ket almashadigan kadrlardan hosil bo’ladi.
- Kompyuterda alohida grafik qurilma bo’lmasa ham, ichki grafik qism tasvirni ekranga chiqarishi mumkin.
- Markaziy protsessor va grafik qurilma turli vazifalarni bajarib, birgalikda ishlaydi.
Oddiy kuzatish qilib ko’ring: ochiq turgan matn oynasini ekranda suring, keyin o’yindagi harakat bilan solishtiring. Ikkalasida ham tasvir yangilanadi, ammo tayyorlanadigan manzaraning murakkabligi farq qiladi. Bu sinov qurilmaning quvvatini aniq o’lchamaydi, lekin turli vazifalar kompyuterdan turlicha ish talab qilishini tushunishga yordam beradi.
Ko’p beriladigan savollar
Videokarta bo’lmasa, kompyuter ishlaydimi?
Alohida qurilmasiz ham kompyuter ishlashi mumkin, agar unda ichki grafik qism bo’lsa. Ekranga tasvir chiqarish uchun grafik vazifani bajaradigan biror qism zarur.
Kuchli grafik qurilma internetni tezlashtiradimi?
Yo’q, u internet ulanishining tezligini oshirmaydi. Sahifaning sekin ochilishi bilan undagi tasvirning sekin tayyorlanishi boshqa-boshqa holatlar bo’lishi mumkin.
Dars qilish uchun alohida qurilma kerakmi?
Oddiy matn, taqdimot va internetdagi topshiriqlar uchun alohida grafik qurilma har doim ham kerak emas. Agar darsda murakkab chizma yoki maxsus dastur ishlatilsa, o’sha dasturning talablarini tekshiring.
Yangi grafik qurilma olsam, kompyuterning hamma ishi tezlashadimi?
Yo’q, asosan grafik qurilmaga bog’liq vazifalarda farq sezilishi mumkin. Sekinlik boshqa qism yoki dasturdan kelib chiqsa, uni almashtirish muammoni hal qilmasligi mumkin.