Ish stoli — kompyuterda dastur oynalari ortida ko’rinadigan, belgilar va fon rasmi joylashgan asosiy ekran sohasi. Windows tizimida undan dasturlarni ochish, kerakli fayllarni topish va ishni boshlash uchun foydalanasiz. Belgilar, vazifalar paneli hamda Boshlash menyusining farqini tushunsangiz, kompyuterda kerakli joyga o’tish osonlashadi.
Ish stoli nima va unda nimalar ko’rinadi?
Kompyuterga kirganingizdan keyin ekranda odatda fon rasmi, turli belgilar va vazifalar paneli ko’rinadi. Fon — belgilar ortidagi rasm yoki rang. Uning ko’rinishi ishni bajarmaydi, lekin ekranni o’zingizga qulay tarzda bezashga yordam beradi. Dastur ochilganda esa uning oynasi shu sohaning bir qismini yoki deyarli hammasini yopishi mumkin.
Buni maktabdagi yozuv stoliga o’xshatish mumkin. Stol ustida daftar, kitob va qalam turganidek, ekranda ham tez kerak bo’ladigan narsalarning belgilari turadi. Biroq kompyuterdagi hamma hujjat shu yerda saqlanmaydi. Fayllar boshqa papkalarda ham bo’ladi; papka esa hujjat va boshqa fayllarni tartib bilan saqlashga xizmat qiladigan joydir.
Har bir kompyuterning ko’rinishi bir xil bo’lishi shart emas. Windows turi, sozlamalar va foydalanuvchi tanloviga qarab fon, belgilar hamda tugmalar joyi farqlanishi mumkin. Shuning uchun boshqa kompyuterda tanish belgi o’zga joyda tursa, bu uning vazifasi ham o’zgarganini anglatmaydi. Belgining nomini o’qib, keyin ochishga odatlaning.
Ekrandagi belgilar nimani anglatadi?
Belgi — fayl, papka, dastur yoki buyruqni ifodalovchi kichik tasvir. Odatda uning tagida nom yoziladi. Masalan, dars uchun tayyorlangan matnli hujjat alohida fayl belgisi bilan, shu hujjatlar yig’ilgan joy esa papka belgisi bilan ko’rinishi mumkin. Tasvirlar o’xshash bo’lsa ham, ularning nomi nima ochilishini tushunishga yordam beradi.
Ayrim belgilar yorliq bo’ladi: ular dasturning yoki faylning o’zi emas, balki unga tez o’tish yo’lidir. Buni kitobdagi kerakli sahifaga qo’yilgan xatcho’pga o’xshatish mumkin. Yorliqni olib tashlash bilan uning ochadigan dasturi odatda o’chmaydi. Ammo oddiy faylni o’chirish boshqa ish, shu sababli nimani tanlaganingizni tekshirmasdan o’chirmang.
Sichqoncha bilan odatda belgini bir marta bossangiz, uni tanlaysiz; ketma-ket ikki marta bossangiz, ochasiz. Bu tartib sozlamaga qarab farq qilishi mumkin. Masalan, Malika dars hujjatini topmoqchi bo’lsa, avval nomini o’qiydi, so’ng ochadi. Belgilarni tartibli joylashtirish va fayllarga mazmunli nom berish keyingi safar izlashni yengillashtiradi.
Vazifalar paneli nima uchun kerak?
Vazifalar paneli — ochiq dasturlar orasida o’tish va tez-tez ishlatiladigan dasturlarni ishga tushirishga yordam beradigan ekran sohasi. U ko’pincha ekranning pastki chetida turadi. Paneldagi dastur belgisini bosib, kerakli oynaga o’tishingiz mumkin. Masalan, matn yozayotib rasmni ko’rish kerak bo’lsa, tegishli dasturlar orasida shu yerdan almashasiz.
Panelda dastur belgisi borligi uning albatta ochiq ekanini anglatmaydi. Ba’zi belgilar tez ochish uchun panelga mahkamlangan bo’ladi. Mahkamlash — dastur yopilgandan keyin ham uning belgisini shu joyda qoldirish demakdir. Ishlayotgan dasturlar odatda qo’shimcha belgi bilan ajratiladi, ammo uning ko’rinishi Windows turiga qarab o’zgaradi.
Shu panel atrofida soat, tovush va tarmoq holatini bildiruvchi belgilar ham ko’rinishi mumkin. Ular kompyuterning ayrim holatlarini tez tekshirishga yordam beradi. Dastur oynasi yo’qolgandek tuyulsa, uni qayta ochishga shoshilmang: avval paneldagi belgisini bosing. Ehtimol, oyna shunchaki kichraytirilgan, ya’ni yopilmay, ekrandan vaqtincha yashirilgan bo’ladi.
Boshlash menyusidan qanday foydalaniladi?
Boshlash menyusi — dasturlar, qidiruv va kompyuterning ayrim boshqaruv buyruqlariga o’tadigan menyu. Uni Windows belgisi tushirilgan tugma orqali ochasiz. Tugmaning joyi tizim turiga qarab farqlanishi mumkin. Klaviaturadagi Windows belgili tugma ham odatda shu menyuni ochadi, shuning uchun sichqonchasiz ham undan foydalanish mumkin.
Kerakli dastur belgisi asosiy ekranda bo’lmasa, uni shu menyudan izlab ko’ring. Qidiruv mavjud bo’lsa, dastur nomini yozish qulay. Masalan, Aziz hisoblash dasturini ochmoqchi bo’lsa, uning nomini qidirib, chiqqan natijani tekshiradi. Natijaning nomi va turiga qarash kerak: qidiruv faqat dastur emas, fayl yoki boshqa natijalarni ham ko’rsatishi mumkin.
Bu menyuda kompyuterni o’chirish va qayta ishga tushirish buyruqlari ham bo’ladi. Qayta ishga tushirish kompyuterni o’chirib, yana yuklaydi; oddiy o’chirish esa ishni yakunlaydi. Bunday buyruqni tanlashdan oldin ochiq hujjatlaringizni saqlang. Saqlanmagan o’zgarishlar yo’qolishi mumkin, shu bois ekranda chiqqan ogohlantirishni o’qimasdan tasdiqlamang.
Oyna, panel va menyuni qanday ajratish mumkin?
Bu qismlar bir ekranda ko’rinsa ham, vazifalari boshqa-boshqa. Oyna — dastur yoki papkaning mazmuni ko’rinadigan soha. Menyu esa tanlash mumkin bo’lgan buyruqlarni ko’rsatadi. Vazifalar paneli ochiq dasturlar o’rtasida o’tishga yordam beradi, ish stoli esa oynalar ortida qoladigan asosiy maydondir.
Masalan, Nodira matn yozish dasturini ochdi, deb tasavvur qiling. Matn yoziladigan joy dastur oynasida bo’ladi; boshqa dasturga o’tish uchun paneldan foydalanadi. Yangi dastur kerak bo’lsa, Boshlash menyusiga murojaat qiladi. Oynani kichraytirish uni yopmaydi, yopish tugmasi esa shu oynadagi ishni tugatishga xizmat qiladi. Saqlash haqidagi savol chiqsa, yozganlaringiz kerakmi, tekshiring.
Biror narsani topolmay qolsangiz, avval uning turini aniqlang: bu dasturmi, hujjatmi yoki papkami? Keyin mos joydan qidiring. Dastur uchun menyu yoki panelni, hujjat uchun esa uni saqlagan papkani tekshirish qulay. Shu odat tasodifiy belgilarni ketma-ket bosishdan ko’ra aniqroq yo’l ko’rsatadi.
Qiziqarli faktlar
- Fon rasmini almashtirish hujjatlaringiz ichidagi matn yoki rasmlarni o’zgartirmaydi.
- Oynani kichraytirish bilan dasturni yopish bir xil amal emas.
- Bir dasturda bir nechta oyna ochiq bo’lishi mumkin.
- Panelga mahkamlangan belgi dastur yopiq turganda ham ko’rinishi mumkin.
- Yorliq boshqa joyda turgan fayl yoki dasturga olib borishi mumkin.
Farqlarni ko’rish uchun oddiy mashq bajaring: tanish dasturni oching, oynasini kichraytiring va paneldagi belgisi orqali yana qaytaring. So’ng Boshlash menyusini ochib, shu dastur nomini toping. Hech narsani o’chirmasdan, bir dasturga turli yo’llar bilan qanday kirishni kuzatasiz.
Ko’p beriladigan savollar
Ish stoli bilan kompyuter ekrani bir xilmi?
Yo’q, ekran — tasvirni ko’rsatadigan qurilma yuzasi, ish stoli esa unda ko’rinadigan ish muhitining bir qismi. Ekranda dastur oynasi, video yoki boshqa tasvir turganda asosiy maydon ko’rinmay qolishi mumkin.
Vazifalar panelida belgi bo’lsa, dastur ochiq bo’ladimi?
Har doim ham emas: belgi tez ishga tushirish uchun panelga mahkamlangan bo’lishi mumkin. Dastur ochiq yoki yopiqligini uning yonidagi holat belgisi va ochiladigan oynaga qarab aniqlaysiz.
Belgi ko’rinmasa, dastur o’chib ketganmi?
Yo’q, belgining ko’rinmasligi dastur o’chirilganini bildirmaydi. Uni Boshlash menyusidan qidiring, chunki asosiy maydondagi yorliq olib tashlangan yoki belgilar yashirilgan bo’lishi mumkin.
Boshlash menyusining ko’rinishi nega boshqa kompyuterda farq qiladi?
Menyu ko’rinishi Windows turi va tanlangan sozlamalarga bog’liq. Tugmalar joyi yoki dasturlar ro’yxati boshqacha bo’lsa ham, kerakli dasturni nomi orqali izlashga harakat qiling.