Excel dasturi — ma’lumotlarni jadvalga yozish, hisoblash va taqqoslash uchun ishlatiladigan elektron jadval dasturi. Unda xarajatlar ro’yxati, dars jadvali yoki kitoblar hisobini tuzishingiz mumkin. Boshlash uchun kataklarni tanlash, ma’lumot kiritish, sodda formula yozish va faylni saqlashni o’rganish yetarli.
Excel dasturi nima uchun kerak?
Daftardagi jadvalni tasavvur qiling: bir ustunda mahsulot nomi, yonida miqdori, keyingisida narxi yozilgan. Excel ham ma’lumotlarni shunday tartiblaydi. Farqi shundaki, siz hisoblash qoidasini kiritsangiz, dastur natijani chiqaradi va tegishli ma’lumot o’zgarganda uni qayta hisoblaydi. Bu bir xil hisobni qayta-qayta qo’lda bajarishdan xalos qiladi.
Masalan, oilaviy xarajatlar jadvalida bozorlik, yo’l haqi va o’quv qurollari uchun sarflangan pulni alohida yozish mumkin. Maktab topshirig’ida esa o’simliklarning o’sishini kuzatib, natijalarni jadvalga kiritasiz. Har ikki holatda ham tartibli yozuv kerakli ma’lumotni tezroq topishga yordam beradi.
Vazifangizga qarab jadvalning ko’rinishi ham o’zgaradi. Faqat ro’yxat kerak bo’lsa, matn yozishning o’zi yetadi; hisob uchun formuladan, qiymatlarni ko’z bilan taqqoslash uchun diagrammadan foydalanasiz. Diagramma — jadvaldagi ma’lumotning ustunlar, chiziqlar yoki boshqa shakllar orqali tasvirlanishi.
Katak, ustun va satrni qanday ajratasiz?
Excel oynasidagi jadval maydoni kataklardan tuzilgan. Katak — bitta ma’lumot yoziladigan kichik joy. Tepadan pastga ketgan kataklar ustunni, chapdan o’ngga ketganlari satrni hosil qiladi. Ustunlar odatda harflar, satrlar esa raqamlar bilan belgilanadi.
Har bir katakning manzili bor. Masalan, B2 degani B ustuni bilan ikkinchi satr kesishgan joyni bildiradi. Bu manzil hisob yozayotganda kerak bo’ladi: dastur qaysi katakdagi qiymatdan foydalanishini shu orqali biladi. Katakni sichqoncha bilan bossangiz, uni tanlaysiz va unga ma’lumot kirita olasiz.
Varaq — fayl ichidagi alohida jadval maydoni. Bitta faylda turli mavzularga tegishli varaqlar bo’lishi mumkin: masalan, birida kitoblar ro’yxati, boshqasida o’qish rejasi turadi. Boshlanishiga bitta varaq bilan ishlang, keyin ehtiyojga qarab boshqasini qo’shing.
Birinchi jadvalni nimadan boshlash kerak?
Dastlab jadvalning vazifasini belgilang. Misol uchun, uyda bor kitoblarni tartiblamoqchisiz: sizga kitob nomi, tili va qayerda turgani kerak bo’lishi mumkin. Oldindan shu savolni hal qilsangiz, ortiqcha ustunlar ochmaysiz va keyin jadvalni qayta tuzishga kamroq vaqt sarflaysiz.
- Yangi bo’sh fayl oching va birinchi satrga ustun sarlavhalarini yozing.
- Har bir keyingi satrga bitta kitob haqidagi ma’lumotni kiriting.
- Yozuv sig’masa, ustun chegarasini surib, uning kengligini moslang.
- Sarlavhalarni qalin yozuv bilan ajrating, lekin ranglarni ko’paytirmang.
- Jadvalni ko’zdan kechiring: nomlar, bo’sh kataklar va takror yozuvlarni tekshiring.
Har bir katakka bitta turdagi ma’lumot yozing. Masalan, mahsulot miqdori bilan uning narxini bir katakka qo’shib yubormang. Miqdor alohida, narx alohida tursa, keyinchalik hisoblash osonlashadi. Jadval orasiga sababsiz bo’sh satrlar tashlamaslik ham ma’lumotlarni bir joyda saqlashga yordam beradi.
Formula bilan hisoblash qanday ishlaydi?
Formula — dasturga qanday hisob bajarishni ko’rsatadigan yozuv. Excelda u tenglik belgisi bilan boshlanadi. Masalan, =B2+C2 formulasi B2 va C2 kataklaridagi sonlarni qo’shadi. Formulani natija chiqishi kerak bo’lgan boshqa katakka yozib, kiritishni tasdiqlaysiz.
Katak manzilidan foydalanishning foydasi bor: boshlang’ich sonni o’zgartirsangiz, unga bog’langan natija ham yangilanadi. Masalan, B2 katakda daftarlar miqdori, C2 katakda bittasining narxi tursin. Ularning umumiy qiymatini topish uchun =B2*C2 yozasiz. Bu yerda yulduzcha ko’paytirish belgisidir.
Hisobni kiritgach, natijani oddiy usulda tekshiring. Dastur siz yozgan qoidani bajaradi, lekin noto’g’ri katakni tanlaganingizni har doim ham aniqlab bermaydi. Son kutilganidan juda katta yoki kichik chiqsa, avval formuladagi katak manzillariga qarang. So’ng boshlang’ich ma’lumotlarni tekshiring.
Faylni qanday saqlash va xatolardan asrash mumkin?
Ishni boshlagach, faylga tushunarli nom bering va uni qaysi jildga saqlayotganingizni eslab qoling. Masalan, Kitoblar ro’yxati degan nom mazmunni darrov anglatadi. Bir-biriga juda o’xshash, mazmunsiz nomlar esa kerakli nusxani topishni qiyinlashtiradi. O’zgarishlardan keyin saqlashni odat qiling.
Jadvalda tartiblashdan foydalansangiz, bog’liq ustunlar birga siljishiga e’tibor bering. Tartiblash — yozuvlarni, masalan, nomi yoki qiymati bo’yicha ketma-ket joylashtirish. Faqat kitob nomlari ustunini alohida tartiblasangiz, yonidagi ma’lumotlar boshqa kitobga tegishli bo’lib qolishi mumkin. Katta o’zgarishdan oldin alohida nusxa saqlash qulay.
Son yozilgan katakka izohni aralashtirmang: hisoblash kerak bo’lsa, pul birligini sarlavhada ko’rsatish ma’qul. Shaxsiy ma’lumotlar bor faylni esa hammaga yubormang. Dastur ko’rinishi yoki qurilmangizga qarab buyruqlarning joyi farqlanishi mumkin, shuning uchun avval kichik mashq jadvalida sinab ko’ring.
Qiziqarli faktlar
- Katakda matn, son yoki formula turishi mumkin; ularning vazifasi bir xil emas.
- Formulali katak odatda hisob natijasini ko’rsatadi, formulalar satrida esa hisobning yozuvini ko’rish mumkin.
- Katak rangini o’zgartirish uning ichidagi sonni o’zgartirmaydi.
- Bir fayldagi varaqlarga mazmuniga mos nom berish ularni ajratishni osonlashtiradi.
- Jadvaldagi qiymatlar asosida diagramma tuzish mumkin, ammo aniq sonni bilish uchun jadvalning o’ziga qarash qulay.
Kichik mashq qilib ko’ring: ikkita katakka ixtiyoriy sonlar yozing, uchinchisida ularni formula orqali qo’shing. Keyin dastlabki sonlardan birini almashtiring. Natijaning o’zgarishini kuzatish orqali Excel dasturida ma’lumot bilan formula qanday bog’lanishini tushunasiz.
Ko’p beriladigan savollar
Excelni o’rganish uchun matematikani yaxshi bilish kerakmi?
Boshlash uchun oddiy arifmetik amallarni bilish yetarli. Ro’yxat tuzish, matn kiritish va jadvalni bezash uchun murakkab hisob kerak emas. Hisoblash vazifalari ko’paygani sari kerakli formulalarni alohida o’rganishingiz mumkin.
Nega katakka yozgan matnim to’liq ko’rinmayapti?
Ko’pincha bunga ustunning torligi sabab bo’ladi. Ustunni kengaytiring yoki matnni katak ichida yangi qatorga o’tkazadigan sozlamadan foydalaning. Matn ko’rinmay qolgani uning o’chib ketganini anglatmaydi.
Formula yozsam ham natija chiqmasa, nimani tekshiraman?
Avval yozuv boshida tenglik belgisi borligini va katak manzillari to’g’ri kiritilganini tekshiring. Hisobda qatnashayotgan kataklarda son o’rniga matn yozilmaganiga ham qarang. Formulani soddalashtirib, kichik misolda sinash xatoni topishni yengillashtiradi.
Tayyor jadvaldan qayta foydalanish mumkinmi?
Ha, tayyor faylning nusxasini olib, yangi vazifa uchun o’zgartirishingiz mumkin. Eski ma’lumotlarni almashtirganda sarlavhalar va formulalarni ham tekshiring. Asl nusxani alohida saqlasangiz, kerak paytda unga qaytish oson bo’ladi.