Adabiyot 9-sinf test to’plami adabiy tushunchalarni takrorlamoqchi bo’lgan o’quvchilar uchun tuzilgan 20 ta savoldan iborat. Har bir savolda bitta to’g’ri javob bor; avval mustaqil ishlang, keyin oxiridagi javoblar bilan tekshiring. Badiiy vositalarga doir qisqa misollar mashq uchun tuzilgan.
Adabiyot 9-sinf test savollari: asosiy tushunchalar
Dastlabki savollar adabiy matnning tanish belgilariga bag’ishlangan. Ta’rifni yoddan eslash bilan cheklanmang: tanlagan javobingizga o’qigan asaringizdan misol ham topishga urinib ko’ring.
- Badiiy adabiyot inson hayotini asosan qanday vosita orqali tasvirlaydi?
A) So’z orqali yaratilgan badiiy obrazlar bilan
B) Faqat matematik formulalar bilan
C) Faqat geografik xaritalar bilan
D) Faqat tajriba natijalari bilan - She’rning alohida satri qanday ataladi?
A) Bob
B) Parda
C) Misra
D) Lavha - Quyidagi janrlardan qaysi biri xalq og’zaki ijodiga mansub?
A) Roman
B) Ertak
C) Tragediya
D) Qissa - Asarda dalalar, tog’lar, daraxtlar va ob-havo tasvirlangan parcha qanday nomlanadi?
A) Portret
B) Dialog
C) Monolog
D) Peyzaj - Qahramonning yuzi, kiyimi va tashqi qiyofasi tasviri nima deyiladi?
A) Portret
B) Syujet
C) Tugun
D) Yechim - Ikki yoki undan ortiq qahramonning o’zaro suhbati qanday nutq shakli?
A) Monolog
B) Dialog
C) Peyzaj
D) Portret - Asarning nomini bildiradigan atamani toping.
A) Qofiya
B) Band
C) Radif
D) Sarlavha
O’rta murakkablik: tasvir va ifoda vositalari
Bu bosqichda so’zning qanday vazifa bajarayotganiga qarang. Masalan, narsalarni bir-biriga o’xshatish bilan jonsiz narsaga inson harakatini berish boshqa-boshqa usullardir.
- “Bulut paxtadek oppoq edi” jumlasida qaysi badiiy vosita qo’llangan?
A) Tazod
B) Jonlantirish
C) O’xshatish
D) Mubolag’a - “Shamol derazamga sekin shivirladi” jumlasida shamolga inson xususiyati berilgan. Bu qanday vosita?
A) O’xshatish
B) Jonlantirish
C) Tazod
D) Mubolag’a - “Seni ming yil kutdim” degan obrazli ifodada kutish muddati ataylab oshirib tasvirlangan. Bu usulni belgilang.
A) Mubolag’a
B) Portret
C) O’xshatish
D) Jonlantirish - “Yaxshi so’z yaqinlashtirar, yomon so’z uzoqlashtirar” jumlasida qarama-qarshi tushunchalar yonma-yon qo’yilgan. Bunday usul nima deyiladi?
A) Jonlantirish
B) O’xshatish
C) Tazod
D) Mubolag’a - Sahna asarida qahramonning boshqalarga javob bermasdan, uzoqroq davom etadigan yakka nutqi qanday ataladi?
A) Dialog
B) Peyzaj
C) Portret
D) Monolog - Adabiy asardagi qahramonlar, qarashlar yoki intilishlar o’rtasidagi to’qnashuv nima deyiladi?
A) Sarlavha
B) Qofiya
C) Konflikt
D) Misra - Asardagi o’zaro bog’langan voqealar tizimini qaysi atama bildiradi?
A) Radif
B) Portret
C) Vazn
D) Syujet
Murakkabroq savollar: mazmun va she’r tuzilishi
Endi yaqin tushunchalarni farqlang. Mavzu bilan g’oya, qofiya bilan radif haqidagi savollarda aynan qaysi belgi so’ralayotganini tekshirsangiz, chalg’ituvchi variantlarni ajratish osonlashadi.
- “Asarda nima haqida so’z boradi?” degan savol, asosan, nimani aniqlashga yordam beradi?
A) Mavzuni
B) Qofiyani
C) Vaznni
D) Radifni - Asarda ilgari surilgan asosiy fikr qanday ataladi?
A) Portret
B) G’oya
C) Misra
D) Dialog - She’r misralari oxiridagi so’zlarning ohangdoshligi qanday ataladi?
A) Syujet
B) Konflikt
C) Monolog
D) Qofiya - She’rda qofiyadan keyin aynan takrorlanib keladigan so’z yoki so’zlar birikmasi nima deyiladi?
A) Tugun
B) Peyzaj
C) Radif
D) Portret - Lirik she’rda kechinma va tuyg’ulari ifodalangan obraz qanday ataladi?
A) Hikoyachi
B) Lirik qahramon
C) Suhbatdosh
D) Raqib obraz - “Aziz kitobni yopdi. U derazadan hovliga qaradi” parchasida voqea qaysi shaxs tilidan bayon qilingan?
A) Uchinchi shaxs tilidan
B) Birinchi shaxs birlik tilidan
C) Birinchi shaxs ko’plik tilidan
D) Ikkinchi shaxs tilidan
To’g’ri javoblar
Barcha savollarni tugatgach tekshiring. Adabiyot 9-sinf test javoblari yonidagi izohlar xatoni tushunishga yordam beradi: faqat harfni emas, uning sababini ham o’qing.
- A) So’z orqali yaratilgan badiiy obrazlar to’g’ri javob, chunki adabiyot hayot va inson kechinmalarini so’z vositasida tasvirlaydi.
- C) Misra she’rning alohida satri bo’lib, uni bir necha satrdan tuziladigan band bilan aralashtirmaslik kerak.
- B) Ertak xalq og’zaki ijodi janridir, unda xayoliy yoki hayotiy voqealar hikoya qilinadi.
- D) Peyzaj tabiat tasviri bo’lib, berilgan parchadagi dala, tog’ va ob-havo tasvirlariga mos keladi.
- A) Portret qahramonning tashqi qiyofasini tasvirlaydi, shuning uchun yuz va kiyim haqidagi belgilar shu tushunchaga tegishli.
- B) Dialog o’zaro suhbatdir, unda ikki yoki undan ortiq qahramonning gaplari almashib keladi.
- D) Sarlavha asarning nomini bildiradi va ko’pincha o’quvchini uning mavzusi yoki asosiy obraziga yo’naltiradi.
- C) O’xshatish qo’llangan, chunki bulutning oqligi “paxtadek” so’zi orqali paxtaga qiyoslangan.
- B) Jonlantirish yuzaga kelgan, chunki insonga xos shivirlash harakati jonsiz tabiat hodisasi bo’lgan shamolga berilgan.
- A) Mubolag’a qo’llangan, chunki uzoq kutish hissi muddatni ataylab oshirib ko’rsatish orqali kuchaytirilgan.
- C) Tazod qo’llangan, chunki yaxshi va yomon, yaqinlashtirish va uzoqlashtirish tushunchalari o’zaro qarama-qarshi qo’yilgan.
- D) Monolog yakka nutqdir, shu sababli qahramonning davomli so’zlashi bu shaklga mos keladi.
- C) Konflikt qarama-qarshi kuch yoki intilishlar to’qnashuvidir va u qahramonning ichki kurashida ham namoyon bo’lishi mumkin.
- D) Syujet asardagi o’zaro bog’langan voqealar tizimidir, ya’ni hodisalar bir-biridan uzilgan holda emas, aloqador tarzda beriladi.
- A) Mavzu asarda tasvirlangan hayotiy masalani bildiradi va “Nima haqida?” savoliga javob beradi.
- B) G’oya asarning asosiy fikridir, shu bois uni asar nima haqida ekanini bildiradigan mavzudan ajratish kerak.
- D) Qofiya misralardagi so’zlarning ohangdoshligiga asoslanadi va she’rning tovush uyg’unligini yuzaga keltiradi.
- C) Radif qofiyadan keyin aynan takrorlanadi, shuning uchun uni shunchaki ohangdosh so’zlar bilan tenglashtirib bo’lmaydi.
- B) Lirik qahramon she’rdagi tuyg’u va kechinmalarni ifodalovchi obraz bo’lib, uni har doim muallifning o’zi deb qabul qilish to’g’ri emas.
- A) Voqea uchinchi shaxs tilidan berilgan, chunki hikoyachi Aziz haqida “u” olmoshi bilan so’zlamoqda.
Natijangizni baholang
Har bir to’g’ri javob uchun bir ball qo’ying. Quyidagi mezonlar faqat mustaqil mashq uchun mo’ljallangan, ular maktabdagi rasmiy bahoning o’rnini bosmaydi.
- 17–20 ta to’g’ri javob — puxta tayyorgarlik. Asosiy tushunchalarni yaxshi farqlayapsiz; endi ularni o’qiyotgan asaringizdan mustaqil topib, tanlovingizni izohlang.
- 11–16 ta to’g’ri javob — yaxshi asos bor. Xato qilgan savollaringizni mavzularga ajrating va chalkashgan atamalar uchun bittadan sodda misol yozing.
- 0–10 ta to’g’ri javob — takrorlashdan boshlang. Avval misra, portret, dialog va peyzajni mustahkamlang, so’ng badiiy vositalar haqidagi savollarga qayting.
Xato javob yoniga to’g’ri atamani va o’zingiz tuzgan bitta misolni yozing: keyingi mashqda aynan shu yozuvlardan foydalaning.
Ko’p beriladigan savollar
Bu test 9-sinf darsligidagi barcha asarlarni qamrab oladimi?
Yo’q, savollar adabiy tushunchalarni takrorlashga qaratilgan, barcha asarlarning mazmunini tekshirmaydi. Muayyan darsga tayyorlanayotganda darslikdagi matn va topshiriqlarni ham alohida ko’rib chiqing.
Testni yechayotganda darslikdan foydalanish kerakmi?
O’zingizni tekshirish uchun avval darsliksiz ishlang. Javoblarni solishtirgandan keyin tushunmagan atamangizni darslikdan topib, yoniga qisqa izoh yozishingiz mumkin.
Bir-biriga o’xshash atamalarni qanday ajratsam bo’ladi?
Ularni yonma-yon yozib, har birining asosiy belgisini ko’rsating. Masalan, qofiyada ohangdoshlikni, radifda esa qofiyadan keyingi aynan takrorni izlang; mavzu uchun “Nima haqida?”, g’oya uchun “Qanday asosiy fikr ilgari surilgan?” deb so’rang.