Son so’z turkumi bo’yicha bu test miqdor, tartib, son turlari va ularning gapdagi vazifasiga oid 20 ta savoldan iborat. Savollar 10–16 yoshli maktab o’quvchilari hamda bilimini sinamoqchi bo’lgan kattalar uchun mo’ljallangan. Har bir savolda bitta javobni tanlang, so’ng javoblar bo’limidagi izohlar bilan o’zingizni tekshiring.
Son so’z turkumi bo’yicha test savollari
Dastlabki savollar asosiy tushunchalarni eslashga yordam beradi. Javoblarni qog’ozga yozib boring: keyin qaysi mavzuda adashganingizni topish osonlashadi.
- Son so’z turkumi nimani bildiradi?
A) Narsaning miqdori yoki tartibini
B) Narsaning rangini yoki shaklini
C) Harakatning bajarilishini
D) Harakatning belgisini - Sonlarga beriladigan so’roqlar qaysi qatorda keltirilgan?
A) Kim? Nima?
B) Nechta? Nechanchi?
C) Qanday? Qanaqa?
D) Nima qildi? Nima qiladi? - Berilgan so’zlardan qaysi biri son?
A) Yashil
B) Daftar
C) Sakkiz
D) Yugurdi - “Kutubxonadan beshta kitob oldim” gapidagi son qanday ma’noni bildiradi?
A) Kitobning rangini
B) Kitob o’qilgan vaqtni
C) Kitobning navbatdagi o’rnini
D) Olingan kitoblar miqdorini - Tartib son qatnashgan birikmani toping.
A) Uchta qalam
B) Uchinchi qator
C) Uchovimiz keldik
D) Uchtadan daftar - Qaysi so’z dona son shaklida berilgan?
A) To’rtta
B) To’rtinchi
C) To’rtov
D) To’rttacha - Sanoq sonni belgilang.
A) Oltinchi
B) Oltitadan
C) Oltov
D) Olti
O’rta daraja: son turlarini ajrating
Endi so’zning o’zagiga emas, qo’shimchasiga ham qarang. Masalan, bir xil miqdor asosida yasalgan sonlar sanash, taxmin yoki taqsimlash ma’nosini bildirishi mumkin.
- “Savatda o’ntacha olma bor” gapidagi son qaysi turga kiradi?
A) Tartib son
B) Jamlovchi son
C) Chama son
D) Taqsim son - Taqsim son berilgan qatorni toping.
A) Ikkitadan
B) Ikkinchi
C) Ikkov
D) Ikkita - Qaysi so’z jamlovchi son?
A) Uchta
B) Uchinchi
C) Uchtacha
D) Uchov - Kasr sonni ko’rsating.
A) To’rtta
B) To’rtdan bir
C) To’rtinchi
D) To’rttadan - “O’ttiz besh” tuzilishiga ko’ra qanday son?
A) Sodda son
B) Juft son
C) Qo’shma son
D) Takroriy son - Quyidagi sonlardan qaysi biri sodda son?
A) O’n ikki
B) Yigirma besh
C) Bir yuz
D) Qirq - 16 sonining so’z bilan yozilishi qaysi qatorda to’g’ri berilgan?
A) O’n olti
B) O’nolti
C) O’n-olti
D) O’noltita
Murakkabroq savollar: qo’shimcha va gapdagi vazifa
Bu bosqichda butun gapni o’qing. Sonning qanday yasalganini aniqlash bilan birga, u gapda qaysi so’zga bog’langanini ham kuzating. Gaplardagi vaziyatlar mashq uchun tuzilgan.
- “Olti” so’zidan “oltinchi” tartib sonini yasash uchun qaysi qo’shimcha qo’shiladi?
A) -ta
B) -tacha
C) -nchi
D) -ov - O’qituvchi har bir o’quvchiga uchta daftar berdi. Shu taqsimni qaysi gap aniq ifodalaydi?
A) O’qituvchi o’quvchilarga uchinchi daftarni berdi.
B) O’qituvchi o’quvchilarga uchtadan daftar berdi.
C) O’qituvchi o’quvchilarga uchtacha daftar berdi.
D) O’qituvchi o’quvchilarga jami uchta daftar berdi. - “Ikkovimiz hovlida ishladik” gapidagi jamlovchi son qaysi qo’shimcha yordamida yasalgan?
A) -ta
B) -inchi
C) -tadan
D) -ov - “Uchovimiz kutubxonaga bordik” gapida “uchovimiz” qanday gap bo’lagi?
A) Kesim
B) Ega
C) Hol
D) To’ldiruvchi - “Hovliga oltita ko’chat ekdik” gapidagi “oltita” qanday vazifada kelgan?
A) Aniqlovchi
B) Kesim
C) Ega
D) Hol - “Musobaqada o’n ikki o’quvchi qatnashdi, Aziz esa ikkinchi o’rinni oldi” gapidagi sonlar qanday tahlil qilinadi?
A) “O’n ikki” — jamlovchi son, “ikkinchi” — dona son
B) “O’n ikki” — taqsim son, “ikkinchi” — chama son
C) “O’n ikki” — qo’shma sanoq son, “ikkinchi” — tartib son
D) “O’n ikki” — sodda sanoq son, “ikkinchi” — jamlovchi son
To’g’ri javoblar
Avval barcha savollarni yechib tugating. Quyidagi javoblar savollar tartibida berilgan; har bir to’g’ri javob uchun o’zingizga bir ball yozing.
- A) Narsaning miqdori yoki tartibi — son qancha narsa borligini yoki uning sanashdagi o’rnini bildiradi.
- B) Nechta? Nechanchi? — bu so’roqlar narsalarning miqdori va tartibini aniqlashga yordam beradi.
- C) Sakkiz — aniq miqdorni bildiradi, qolgan variantlar esa belgi, narsa va harakatni ifodalaydi.
- D) Olingan kitoblar miqdori — “beshta” so’zi kitoblar nechta ekanini ko’rsatadi.
- B) Uchinchi qator — “uchinchi” qatorning sanashdagi o’rnini bildirgani uchun tartib sondir.
- A) To’rtta — bu shaklda -ta qo’shimchasi narsalarni donalab sanash ma’nosini bildiradi.
- D) Olti — sanoq son bo’lib, unga dona, tartib, jamlash yoki taqsimlash qo’shimchasi qo’shilmagan.
- C) Chama son — “o’ntacha” aniq o’nta emas, o’nga yaqin taxminiy miqdorni anglatadi.
- A) Ikkitadan — bu son narsalarning har bir kishiga yoki guruhga ikkitadan taqsimlanishini bildiradi.
- D) Uchov — -ov qo’shimchasi uch shaxs yoki narsani birgalikda, jamlab ifodalaydi.
- B) To’rtdan bir — butunning to’rtta teng qismidan bittasini bildirgani uchun kasr sondir.
- C) Qo’shma son — “o’ttiz besh” ikki so’zdan tuzilib, bitta sonni ifodalaydi.
- D) Qirq — bitta o’zakdan tashkil topgani uchun tuzilishiga ko’ra sodda sondir.
- A) O’n olti — qo’shma sonning qismlari alohida yoziladi, ular orasiga chiziqcha qo’yilmaydi.
- C) -nchi — unli bilan tugagan “olti” so’ziga shu qo’shimcha qo’shilib, “oltinchi” shakli hosil bo’ladi.
- B) O’qituvchi o’quvchilarga uchtadan daftar berdi — “uchtadan” har bir o’quvchiga berilgan miqdorni aniq ko’rsatadi.
- D) -ov — “ikki” sonidan shu qo’shimcha yordamida jamlovchi son yasalib, “ikkovimiz” shaklida ham jamlash ma’nosi saqlanadi.
- B) Ega — “uchovimiz” so’zi kutubxonaga kimlar borganini bildirib, harakatni bajarganlarni ko’rsatadi.
- A) Aniqlovchi — “oltita” so’zi “ko’chat” otiga bog’lanib, uning miqdorini aniqlab kelgan.
- C) “O’n ikki” — qo’shma sanoq son, “ikkinchi” — tartib son, chunki biri qatnashchilar miqdorini, boshqasi egallangan o’rinni bildiradi.
Natijangizni baholang
0–7 ta to’g’ri javob: asosiy tushunchalarni qayta mashq qilish foydali bo’ladi. Sanoq va tartib sonlardan boshlang, keyin dona hamda chama sonlarga misollar yozing.
8–14 ta to’g’ri javob: asoslarni tushungansiz, ayrim son turlarini farqlashni mashq qiling. Xato javoblaringiz orasidan jamlovchi va taqsim sonlarni topib, ularning qo’shimchalarini solishtiring.
15–20 ta to’g’ri javob: bilimlaringiz ancha mustahkam. Keyingi mashqda sonlarni gap ichida tahlil qilib, tuzilishi, ma’no turi va gapdagi vazifasini alohida ayting.
Xato qilgan har bir savolingiz uchun o’zingiz bitta yangi misol tuzing. Masalan, daftar, qalam yoki hovlidagi ko’chatlarni sanab tuzilgan gap qoidani eslab qolishga yordam beradi.
Ko’p beriladigan savollar
Son so’z turkumi testida sanoq son bilan tartib sonni qanday ajrataman?
Sanoq son miqdorni, tartib son esa sanashdagi o’rinni bildiradi. “Besh o’quvchi” birikmasida o’quvchilar miqdori, “beshinchi o’quvchi” birikmasida esa navbatdagi o’rin ifodalangan.
“Uchtadan” bilan “uchtacha” o’rtasida qanday farq bor?
“Uchtadan” taqsimni, “uchtacha” esa taxminiy miqdorni bildiradi. Masalan, har bir bolaga uchtadan qalam beriladi, qutida esa uchtacha qalam qolgan bo’lishi mumkin.
Nega “uchovimiz” ega, “oltita” esa aniqlovchi deb belgilangan?
Testdagi gaplarda “uchovimiz” harakatni bajarganlarni bildiradi, “oltita” esa ko’chatlarning miqdorini aniqlaydi. Gap bo’lagini topishda so’zni yolg’iz emas, gapdagi boshqa so’zlar bilan bog’lab tekshiring.