Сон сўз туркуми бўйича бу тест миқдор, тартиб, сон турлари ва уларнинг гапдаги вазифасига оид 20 та саволдан иборат. Саволлар 10–16 ёшли мактаб ўқувчилари ҳамда билимини синамоқчи бўлган катталар учун мўлжалланган. Ҳар бир саволда битта жавобни танланг, сўнг жавоблар бўлимидаги изоҳлар билан ўзингизни текширинг.
Сон сўз туркуми бўйича тест саволлари
Дастлабки саволлар асосий тушунчаларни эслашга ёрдам беради. Жавобларни қоғозга ёзиб боринг: кейин қайси мавзуда адашганингизни топиш осонлашади.
- Сон сўз туркуми нимани билдиради?
А) Нарсанинг миқдори ёки тартибини
Б) Нарсанинг рангини ёки шаклини
C) Ҳаракатнинг бажарилишини
Д) Ҳаракатнинг белгисини - Сонларга бериладиган сўроқлар қайси қаторда келтирилган?
А) Ким? Нима?
Б) Нечта? Нечанчи?
C) Қандай? Қанақа?
Д) Нима қилди? Нима қилади? - Берилган сўзлардан қайси бири сон?
А) Яшил
Б) Дафтар
C) Саккиз
Д) Югурди - “Кутубхонадан бешта китоб олдим” гапидаги сон қандай маънони билдиради?
А) Китобнинг рангини
Б) Китоб ўқилган вақтни
C) Китобнинг навбатдаги ўрнини
Д) Олинган китоблар миқдорини - Тартиб сон қатнашган бирикмани топинг.
А) Учта қалам
Б) Учинчи қатор
C) Учовимиз келдик
Д) Учтадан дафтар - Қайси сўз дона сон шаклида берилган?
А) Тўртта
Б) Тўртинчи
C) Тўртов
Д) Тўрттача - Саноқ сонни белгиланг.
А) Олтинчи
Б) Олтитадан
C) Олтов
Д) Олти
Ўрта даража: сон турларини ажратинг
Энди сўзнинг ўзагига эмас, қўшимчасига ҳам қаранг. Масалан, бир хил миқдор асосида ясалган сонлар санаш, тахмин ёки тақсимлаш маъносини билдириши мумкин.
- “Саватда ўнтача олма бор” гапидаги сон қайси турга киради?
А) Тартиб сон
Б) Жамловчи сон
C) Чама сон
Д) Тақсим сон - Тақсим сон берилган қаторни топинг.
А) Иккитадан
Б) Иккинчи
C) Икков
Д) Иккита - Қайси сўз жамловчи сон?
А) Учта
Б) Учинчи
C) Учтача
Д) Учов - Каср сонни кўрсатинг.
А) Тўртта
Б) Тўртдан бир
C) Тўртинчи
Д) Тўрттадан - “Ўттиз беш” тузилишига кўра қандай сон?
А) Содда сон
Б) Жуфт сон
C) Қўшма сон
Д) Такрорий сон - Қуйидаги сонлардан қайси бири содда сон?
А) Ўн икки
Б) Йигирма беш
C) Бир юз
Д) Қирқ - 16 сонининг сўз билан ёзилиши қайси қаторда тўғри берилган?
А) Ўн олти
Б) Ўнолти
C) Ўн-олти
Д) Ўнолтита
Мураккаброқ саволлар: қўшимча ва гапдаги вазифа
Бу босқичда бутун гапни ўқинг. Соннинг қандай ясалганини аниқлаш билан бирга, у гапда қайси сўзга боғланганини ҳам кузатинг. Гаплардаги вазиятлар машқ учун тузилган.
- “Олти” сўзидан “олтинчи” тартиб сонини ясаш учун қайси қўшимча қўшилади?
А) -та
Б) -тача
C) -нчи
Д) -ов - Ўқитувчи ҳар бир ўқувчига учта дафтар берди. Шу тақсимни қайси гап аниқ ифодалайди?
А) Ўқитувчи ўқувчиларга учинчи дафтарни берди.
Б) Ўқитувчи ўқувчиларга учтадан дафтар берди.
C) Ўқитувчи ўқувчиларга учтача дафтар берди.
Д) Ўқитувчи ўқувчиларга жами учта дафтар берди. - “Икковимиз ҳовлида ишладик” гапидаги жамловчи сон қайси қўшимча ёрдамида ясалган?
А) -та
Б) -инчи
C) -тадан
Д) -ов - “Учовимиз кутубхонага бордик” гапида “учовимиз” қандай гап бўлаги?
А) Кесим
Б) Эга
C) Ҳол
Д) Тўлдирувчи - “Ҳовлига олтита кўчат экдик” гапидаги “олтита” қандай вазифада келган?
А) Аниқловчи
Б) Кесим
C) Эга
Д) Ҳол - “Мусобақада ўн икки ўқувчи қатнашди, Азиз эса иккинчи ўринни олди” гапидаги сонлар қандай таҳлил қилинади?
А) “Ўн икки” — жамловчи сон, “иккинчи” — дона сон
Б) “Ўн икки” — тақсим сон, “иккинчи” — чама сон
C) “Ўн икки” — қўшма саноқ сон, “иккинчи” — тартиб сон
Д) “Ўн икки” — содда саноқ сон, “иккинчи” — жамловчи сон
Тўғри жавоблар
Аввал барча саволларни ечиб тугатинг. Қуйидаги жавоблар саволлар тартибида берилган; ҳар бир тўғри жавоб учун ўзингизга бир балл ёзинг.
- А) Нарсанинг миқдори ёки тартиби — сон қанча нарса борлигини ёки унинг санашдаги ўрнини билдиради.
- Б) Нечта? Нечанчи? — бу сўроқлар нарсаларнинг миқдори ва тартибини аниқлашга ёрдам беради.
- C) Саккиз — аниқ миқдорни билдиради, қолган вариантлар эса белги, нарса ва ҳаракатни ифодалайди.
- Д) Олинган китоблар миқдори — “бешта” сўзи китоблар нечта эканини кўрсатади.
- Б) Учинчи қатор — “учинчи” қаторнинг санашдаги ўрнини билдиргани учун тартиб сондир.
- А) Тўртта — бу шаклда -та қўшимчаси нарсаларни доналаб санаш маъносини билдиради.
- Д) Олти — саноқ сон бўлиб, унга дона, тартиб, жамлаш ёки тақсимлаш қўшимчаси қўшилмаган.
- C) Чама сон — “ўнтача” аниқ ўнта эмас, ўнга яқин тахминий миқдорни англатади.
- А) Иккитадан — бу сон нарсаларнинг ҳар бир кишига ёки гуруҳга иккитадан тақсимланишини билдиради.
- Д) Учов — -ов қўшимчаси уч шахс ёки нарсани биргаликда, жамлаб ифодалайди.
- Б) Тўртдан бир — бутуннинг тўртта тенг қисмидан биттасини билдиргани учун каср сондир.
- C) Қўшма сон — “ўттиз беш” икки сўздан тузилиб, битта сонни ифодалайди.
- Д) Қирқ — битта ўзакдан ташкил топгани учун тузилишига кўра содда сондир.
- А) Ўн олти — қўшма соннинг қисмлари алоҳида ёзилади, улар орасига чизиқча қўйилмайди.
- C) -нчи — унли билан тугаган “олти” сўзига шу қўшимча қўшилиб, “олтинчи” шакли ҳосил бўлади.
- Б) Ўқитувчи ўқувчиларга учтадан дафтар берди — “учтадан” ҳар бир ўқувчига берилган миқдорни аниқ кўрсатади.
- Д) -ов — “икки” сонидан шу қўшимча ёрдамида жамловчи сон ясалиб, “икковимиз” шаклида ҳам жамлаш маъноси сақланади.
- Б) Эга — “учовимиз” сўзи кутубхонага кимлар борганини билдириб, ҳаракатни бажарганларни кўрсатади.
- А) Аниқловчи — “олтита” сўзи “кўчат” отига боғланиб, унинг миқдорини аниқлаб келган.
- C) “Ўн икки” — қўшма саноқ сон, “иккинчи” — тартиб сон, чунки бири қатнашчилар миқдорини, бошқаси эгалланган ўринни билдиради.
Натижангизни баҳоланг
0–7 та тўғри жавоб: асосий тушунчаларни қайта машқ қилиш фойдали бўлади. Саноқ ва тартиб сонлардан бошланг, кейин дона ҳамда чама сонларга мисоллар ёзинг.
8–14 та тўғри жавоб: асосларни тушунгансиз, айрим сон турларини фарқлашни машқ қилинг. Хато жавобларингиз орасидан жамловчи ва тақсим сонларни топиб, уларнинг қўшимчаларини солиштиринг.
15–20 та тўғри жавоб: билимларингиз анча мустаҳкам. Кейинги машқда сонларни гап ичида таҳлил қилиб, тузилиши, маъно тури ва гапдаги вазифасини алоҳида айтинг.
Хато қилган ҳар бир саволингиз учун ўзингиз битта янги мисол тузинг. Масалан, дафтар, қалам ёки ҳовлидаги кўчатларни санаб тузилган гап қоидани эслаб қолишга ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
Сон сўз туркуми тестида саноқ сон билан тартиб сонни қандай ажратаман?
Саноқ сон миқдорни, тартиб сон эса санашдаги ўринни билдиради. “Беш ўқувчи” бирикмасида ўқувчилар миқдори, “бешинчи ўқувчи” бирикмасида эса навбатдаги ўрин ифодаланган.
“Учтадан” билан “учтача” ўртасида қандай фарқ бор?
“Учтадан” тақсимни, “учтача” эса тахминий миқдорни билдиради. Масалан, ҳар бир болага учтадан қалам берилади, қутида эса учтача қалам қолган бўлиши мумкин.
Нега “учовимиз” эга, “олтита” эса аниқловчи деб белгиланган?
Тестдаги гапларда “учовимиз” ҳаракатни бажарганларни билдиради, “олтита” эса кўчатларнинг миқдорини аниқлайди. Гап бўлагини топишда сўзни ёлғиз эмас, гапдаги бошқа сўзлар билан боғлаб текширинг.