Mantiqiy masalalar bolalar va kattalarga shartni diqqat bilan o’qish, taqqoslash va xulosani tekshirishni mashq qildiradi. Oilaviy suhbat yoki maktabdagi mashg’ulot uchun tuzilgan bu to’plamda osonidan qiyiniga qarab joylashgan 25 ta topshiriq bor. Avval o’zingiz yeching, keyin yashirilgan javobni oching.
Oson mantiqiy savollar
-
Malikaning javonida 7 ta kitob bor edi. U 2 tasini o’qish uchun oldi, keyin javonga boshqa 3 ta kitob qo’ydi. Javonda nechta kitob qoldi?
Javobni ko’rish
8 ta kitob.
-
Uch bola bir qator bo’lib turibdi. Malika Azizdan oldinda, Jasur esa Azizdan orqada. Qatorning boshida kim turibdi?
Javobni ko’rish
Malika.
-
Bozordagi uchta savatning har birida 4 tadan nok bor. Savatlarda jami nechta nok bor?
Javobni ko’rish
12 ta nok.
-
Navbatda Nodiraning oldida 3 kishi, orqasida 2 kishi turibdi. Nodira bilan birga navbatda jami necha kishi bor?
Javobni ko’rish
6 kishi.
-
Har ikkita sovg’a xaltachasi bitta tasma bilan bir-biriga bog’lanadi. Oltita xaltachani shu tarzda juftlab bog’lash uchun nechta tasma kerak?
Javobni ko’rish
3 ta tasma.
-
Stolga chapdan o’ngga 2, 5, 8 yozilgan uchta kartochka terildi. Kartochkalar tartibi teskarisiga almashtirilsa, o’rtada qaysi son qoladi?
Javobni ko’rish
5 soni.
-
O’nta qalamni har bir bolaga ikkitadan berishdi. Qalam ortib qolmagan bo’lsa, nechta bola qalam olgan?
Javobni ko’rish
5 ta bola.
-
Uchta likopchaning har birida ikkitadan olma bor. Bir likopchadagi bitta olma boshqa likopchaga ko’chirildi. Likopchalarda jami nechta olma bo’ldi?
Javobni ko’rish
6 ta olma.
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
-
Ikki qutida jami 18 ta tugma bor. Birinchi qutidagi tugmalar ikkinchisidagidan 4 ta ko’p. Birinchi qutida nechta tugma bor?
Javobni ko’rish
11 ta tugma.
-
To’rt do’st uchrashganda har biri qolganlarning har biri bilan bir martadan qo’l berib ko’rishdi. Jami nechta qo’l berish bo’ldi?
Javobni ko’rish
6 marta.
-
Qizil, yashil va ko’k piyolalar bir qatorga qo’yildi. Qizil piyola yashildan chapda, ko’k piyola yashildan o’ngda turibdi. Chapdan o’ngga ularning tartibi qanday?
Javobni ko’rish
Qizil, yashil, ko’k.
-
Bir qatorda beshta stul bor. Aziz chapdan ikkinchi stulda, Malika esa eng o’ngdagi stulda o’tiribdi. Ularning orasida nechta stul bor?
Javobni ko’rish
2 ta stul.
-
Jasurda 24 ta yong’oq bor edi. U avval yong’oqlarining yarmini, keyin qolganidan yana 3 tasini do’stiga berdi. O’zida nechta yong’oq qoldi?
Javobni ko’rish
9 ta yong’oq.
-
Uchta qutidagi koptoklar soni ketma-ket keladigan uchta butun sonni bildiradi. Qutilarda jami 15 ta koptok bor. O’rtacha miqdordagi koptok turgan qutida nechta koptok bor?
Javobni ko’rish
5 ta koptok.
-
Munchoqlar qizil, ko’k, ko’k tartibida teriladi va shu uchlik o’zgarmay takrorlanadi. Chapdan sanaganda 14-munchoq qanday rangda bo’ladi?
Javobni ko’rish
Ko’k.
-
1, 2 va 3 raqamlarining har biridan aynan bir marta foydalanib, uch xonali son tuzing. Tuzish mumkin bo’lgan eng katta juft son qaysi?
Javobni ko’rish
312.
-
Malika kitobning 3-betidan 8-betigacha, shu ikki betni ham qo’shib o’qidi. U nechta bet o’qigan?
Javobni ko’rish
6 bet.
Qiyin mantiqiy savollar
-
Hovlida jami 7 ta tovuq va quyon bor. Ularning oyoqlari jami 20 ta. Har bir tovuq ikki, har bir quyon to’rt oyoqli bo’lsa, quyonlar nechta?
Javobni ko’rish
3 ta quyon.
-
Uch qutiga faqat olma, faqat nok hamda olma-nok aralash solingan. Qutilardagi «Olma», «Nok», «Aralash» yozuvlarining barchasi noto’g’ri. «Aralash» yozilgan qutidan bitta olma olindi. «Nok» yozilgan qutida nima bor?
Javobni ko’rish
Olma va nok aralash.
-
Malikaning yoshi Azizning yoshidan ikki baravar katta. To’rt yildan keyin ularning yoshlari yig’indisi 26 bo’ladi. Malika hozir necha yoshda?
Javobni ko’rish
12 yoshda.
-
Tashqi ko’rinishi bir xil to’qqizta toshdan bittasi boshqalaridan og’irroq. Qolganlarining og’irligi teng. Toshlardan istalganlarini ikki pallali tarozida solishtirish mumkin. Og’ir toshni albatta topish uchun eng kamida necha marta tortish yetadi?
Javobni ko’rish
2 marta tortish.
-
Tanga A, B yoki C qutilaridan bittasida. A qutida «Tanga B da», B qutida «Tanga bu qutida emas», C qutida «Tanga A da emas» deb yozilgan. Aynan bitta yozuv rost bo’lsa, tanga qayerda?
Javobni ko’rish
A qutida.
-
Uch xonali kodda 1, 2 va 3 raqamlarining har biri bir martadan ishlatilgan. Yuzlik raqami o’nlik raqamidan katta, birlik raqami esa yuzlik raqamidan katta. Kod qanday?
Javobni ko’rish
213.
-
Bitta daftar bilan bitta qalam birga 34 shartli pul birligi turadi. Daftarning narxi qalam narxining uch baravaridan yana 2 birlik qimmat. Qalamning narxi qancha?
Javobni ko’rish
8 shartli pul birligi.
-
Aziz, Malika, Jasur va Nodira bir qatorga turdi. Nodira oxirida, Malika bevosita Azizning orqasida, Jasur esa Azizdan oldinda turibdi. Oldindan orqaga qarab ularning tartibi qanday?
Javobni ko’rish
Jasur, Aziz, Malika, Nodira.
Javoblar va yechimlar
Natijangiz mos kelmasa, faqat hisobni emas, shartdagi bog’lanishni ham tekshiring. Quyidagi izohlar qaysi ma’lumotdan boshlashni ko’rsatadi.
- 8 ta kitob. Avval javondan olingan kitoblarni ayiramiz, keyin qo’yilganlarini qo’shamiz: 7 − 2 + 3 = 8.
- Malika. Shartga ko’ra tartib Malika, Aziz, Jasur bo’ladi; demak, oldinda Malika turibdi.
- 12 ta nok. Uch savatning har birida to’rttadan: 4 + 4 + 4 = 12.
- 6 kishi. Oldindagi uch kishi bilan orqadagi ikki kishiga Nodiraning o’zini ham qo’shamiz: 3 + 2 + 1 = 6.
- 3 ta tasma. Oltita xaltachadan uchta juft hosil bo’ladi, har bir juftga esa bittadan tasma kerak.
- 5 soni. Teskari tartib 8, 5, 2 bo’ladi, shuning uchun o’rtadagi kartochka joyini saqlaydi.
- 5 ta bola. O’nta qalamni ikkitadan guruhlasak, beshta guruh chiqadi: 10 : 2 = 5.
- 6 ta olma. Dastlab 2 + 2 + 2 = 6 ta olma bor edi; ko’chirish ularning umumiy sonini o’zgartirmaydi.
- 11 ta tugma. Ortiqcha to’rtta tugmani jami sondan ayirsak, ikkita teng ulush qoladi: (18 − 4) : 2 = 7. Birinchi qutida 7 + 4 = 11 ta tugma bor.
- 6 marta. Birinchi do’st uch kishi bilan, ikkinchisi hali sanalmagan ikki kishi bilan, uchinchisi esa qolgan bir kishi bilan ko’rishadi: 3 + 2 + 1 = 6.
- Qizil, yashil, ko’k. Yashil piyolaning ikki tomonida bittadan piyola turishi kerak, demak, u o’rtada joylashadi.
- 2 ta stul. Aziz ikkinchi, Malika beshinchi stulda; ularning orasida uchinchi va to’rtinchi stullar bor.
- 9 ta yong’oq. Yarmini bergach, 12 ta yong’oq qoladi, undan yana uchtasi beriladi: 12 − 3 = 9.
- 5 ta koptok. Ketma-ket uchta sonning yig’indisi o’rtadagi sonning uch baravariga teng: 15 : 3 = 5. Qutilardagi miqdorlar 4, 5 va 6 bo’ladi.
- Ko’k. To’rtta to’liq uchlik 12 ta munchoqni egallaydi; 14-munchoq keyingi uchlikning ikkinchisi, ya’ni ko’k bo’ladi.
- 312. Juft sonning oxiriga mavjud raqamlardan faqat 2 mos keladi. Son eng katta bo’lishi uchun yuzlik o’rniga 3 ni qo’yamiz.
- 6 bet. O’qilgan betlar 3, 4, 5, 6, 7 va 8; hisoblashda 8 − 3 + 1 = 6 bo’ladi.
- 3 ta quyon. Hammasi tovuq bo’lganida 14 ta oyoq chiqardi. Ortiqcha 6 oyoqning har ikkitasi bitta quyonga to’g’ri keladi: 6 : 2 = 3.
- Olma va nok aralash. «Aralash» qutisi aralash bo’lolmagani uchun unda faqat olma bor. «Nok» qutisi nok ham, faqat olmali quti ham bo’lolmaydi, demak, unda aralash meva bor.
- 12 yosh. To’rt yilda ikkisining jami yoshi 8 ga ortadi, demak, hozir yig’indi 18. Azizning yoshi bir ulush, Malikaniki ikki ulush bo’lsa, Malika 18 : 3 × 2 = 12 yoshda.
- 2 marta. Avval uchtadan toshni solishtiring: og’ir kelgan uchlikda, pallalar teng bo’lsa chetda qolgan uchlikda izlangan tosh bor. O’sha uchlikdan ikkitasini solishtirsangiz, og’irrog’i yoki tenglik holatida chetda qolgani javob bo’ladi; bitta tortishning uch natijasi to’qqiz ehtimolni ajratolmaydi.
- A qutida. Tanga A da bo’lsa, yozuvlar yolg’on, rost, yolg’on bo’ladi. B yoki C da bo’lsa, ikkitadan yozuv rost chiqadi va shart buziladi.
- 213. Shart o’nlik raqami yuzlikdan, yuzlik esa birlikdan kichik bo’lishini talab qiladi. Shuning uchun o’nlik 1, yuzlik 2, birlik 3 bo’ladi.
- 8 birlik. Jami narxdan ortiqcha 2 birlikni ayirsak, to’rtta qalam narxiga teng miqdor qoladi: (34 − 2) : 4 = 8.
- Jasur, Aziz, Malika, Nodira. Nodira oxirgi joyni egallaydi, Aziz va Malika esa ketma-ket turishi kerak. Jasur Azizdan oldinda turgani uchun unga birinchi, Aziz va Malikaga ikkinchi hamda uchinchi joylar qoladi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni o’z so’zingiz bilan ayting. Bola nimani topishi kerakligini tushuntirsin; kattalar darrov amalni aytib bermasin.
- Rasm yoki buyumlardan foydalaning. Navbatni qog’ozdagi belgilar bilan, guruhlashni esa qalamlar yordamida ko’rsating.
- Javobni shartga qaytarib tekshiring. Topilgan son jami miqdorga ham, berilgan farqqa ham mos keladimi, qarang.
- Xatoning sababini so’rang. «Qaysi joyda boshqa yo’lni tanladingiz?» degan savol bolaga fikrini qayta ko’rib chiqishga yordam beradi.
- Navbat bilan izohlang. Oila a’zolaridan biri mantiqiy masalalarni yechsin, boshqasi esa yechimdagi har bir qadamni tekshirsin.
Ko’p beriladigan savollar
Bu topshiriqlarni qaysi yoshdan boshlash mumkin?
Sanash, qo’shish va ayirishni biladigan bola oson bo’limdan boshlashi mumkin. Murakkabroq shartlarni kattalar ovoz chiqarib o’qib, tushunarsiz joyini izohlab bersin.
Javobga qarab qo’ysak, topshiriqdan qanday foydalanamiz?
Javobni nima uchun to’g’ri deb bilishingizni mustaqil tushuntiring. Keyin shartdagi sonlarni almashtirib, yangi natijani o’zingiz toping va tekshiring.
Qiyin savol yechilmasa, nimadan boshlash kerak?
Berilgan ma’lumotlarni alohida yozib, mumkin bo’lmagan holatlarni chiqarib tashlashdan boshlang. Qutilar yoki navbat haqidagi topshiriqlarda kichik chizma taxminlarni tartibga solishga yordam beradi.