25 та мантиқий савол жавоблари билан: 5-синф мантиқий саволлар

муаллиф:

5-синф мантиқий саволлари ўқувчини шартни диққат билан ўқишга, ҳисоблашга ва жавобини асослашга ундайди. Қуйидаги 25 та топшириқни болалар мустақил, ота-онаси билан ёки синфдошлари даврасида ечиши мумкин. Жавоблар саволлардан кейин алоҳида берилган.

5-синф мантиқий саволлари билан қандай ишлаш керак?

Аввал жавобларга қарамасдан уриниб кўринг. Керакли сонларни қоғозга ёзинг, тартибга оид шартларни эса чизма билан белгиланг. Биринчи уринишда тополмасангиз, саволни қайта ўқиб, қайси маълумотдан ҳали фойдаланмаганингизни текширинг.

Осон мантиқий саволлар

  1. Саватда 12 та олма бор эди. Малика укасига 4 тасини берди, кейин бувиси саватга яна 3 та олма солди. Саватда нечта олма қолди?
  2. Азиз мактаб ошхонасидаги навбатда бошидан санаганда бешинчи, охиридан санаганда тўртинчи турибди. Навбатда жами нечта бола бор?
  3. Рафда 9 жуфт қўлқоп турибди. Ҳеч бир жуфтнинг қўлқопи йўқолмаган бўлса, рафда жами нечта қўлқоп бор?
  4. Тўрт дўст учрашди. Ҳар бири қолган дўстларининг ҳар бири билан бир мартадан қўл бериб кўришди. Жами нечта қўл бериш бўлди?
  5. Тўгарак соат 14:20 да бошланди ва 35 дақиқа давом этди. Танаффус бўлмаган бўлса, машғулот соат нечада тугади?
  6. Учта токчанинг ҳар бирида 6 тадан китоб бор эди. Ҳар бир токчадан 2 тадан китоб олинди. Токчаларда жами нечта китоб қолди?
  7. Нодира Жасурдан катта, Жасур эса Маликадан катта. Шу уч болани ёши каттасидан кичигига қараб қандай тартибда жойлаштирасиз?
  8. Тўртта жамоа мос равишда 5, 8, 11 ва 14 балл тўплади. Азизнинг жамоаси 8 баллдан кўп, 14 баллдан кам олди. Улар неча балл тўплаган?

Ўртача қийинликдаги саволлар

  1. Кетма-кет келадиган учта бутун соннинг йиғиндиси 48 га тенг. Бу сонларнинг энг кичиги нечага тенг?
  2. Дўконда қалам 2 минг сўм, ручка 3 минг сўм туради. Нодира жами 10 та қалам ва ручка учун 24 минг сўм тўлади. У нечта ручка олди?
  3. Ҳовлида жами 7 та товуқ ва қуён бор. Уларнинг оёқлари жами 20 та. Ҳовлида нечта қуён бор?
  4. Дафтарнинг саҳифалари 1 дан бошлаб кетма-кет рақамланди. Рақамларни ёзишга жами 21 та рақам белгиси кетди. Дафтарда нечта саҳифа бор?
  5. Тўғри тўртбурчак шаклидаги гулзорнинг барча томонлари узунликлари йиғиндиси 30 метр. Унинг узунлиги 9 метр бўлса, эни неча метр?
  6. Маликанинг қутисида фақат қизил ва кўк мунчоқлар бор. Қизил мунчоқлар кўкларидан икки баравар кўп, жами эса 18 та. Кўк мунчоқлар нечта?
  7. Учта бир хил дафтар ва битта қалам жами 17 минг сўм туради. Қаламнинг нархи 2 минг сўм бўлса, битта дафтар неча минг сўм?
  8. Ўйинда қўнғироқ тўрт марта чалинади. Биринчи қўнғироқ соат 9:00 да, кейингилари ҳар 15 дақиқада чалинади. Охирги қўнғироқ соат нечада чалинади?
  9. Тўртта гуруҳга жами 26 та рангли қоғоз тарқатилди. Гуруҳлар олган қоғозлар сони кетма-кет келадиган тўртта бутун сон бўлса, энг кўп олган гуруҳда нечта қоғоз бор?

Қийин мантиқий саволлар

  1. Уч саватда олма, нок ҳамда олма билан нок аралаш жойланган. Саватлардаги «Олма», «Нок», «Аралаш» ёзувларининг ҳаммаси хато. «Аралаш» ёзилган саватдан олма олинди. Ҳар бир саватда нима бор?
  2. Тўққизта бир хил кўринишдаги шарчадан биттаси бошқаларидан оғирроқ, қолганларининг вазни тенг. Паллали тарозида оғир шарчани албатта топиш учун энг камида неча марта тортиш етади?
  3. Уч хонали коднинг юзлар хонасидаги рақам ўнлар хонасидагидан икки баравар катта. Бирлар хонасидаги рақам ўнлар хонасидагидан 3 та ортиқ. Рақамлар йиғиндиси 19 бўлса, код қандай?
  4. Нодира, Азиз, Малика ва Жасур бир қатор бўлиб туришди. Нодира Азиздан олдинда, Азиз Маликадан олдинда турибди. Жасур бевосита Маликанинг ортида турган бўлса, болаларнинг олдиндан орқага тартиби қандай?
  5. Халтада 5 та қизил ва 5 та кўк тугма бор. Ичига қарамай олаётганда, бир хил рангдаги камида 3 та тугма чиқишини кафолатлаш учун энг камида нечта тугма олиш керак?
  6. Учта турли сон 1 дан 9 гача бўлган бутун сонлардан танланди. Уларнинг йиғиндиси 18, энг каттаси энг кичигидан икки баравар катта. Танланган сонлар қайсилар?
  7. Нодира билан Маликанинг ёшлари йиғиндиси 26 га тенг. Тўрт йил олдин Нодиранинг ёши Маликанинг ёшидан икки баравар катта эди. Нодира ҳозир неча ёшда?
  8. А, Б ва C конвертлардан фақат биттасида чипта бор. А да «Чипта Б да», Б да «Чипта бу ерда эмас», C да «Чипта А да эмас» деб ёзилган. Фақат битта ёзув рост бўлса, чипта қайси конвертда?

Жавоблар ва ечимлар

  1. 11 та олма. Дастлаб берилган олмаларни айирамиз, кейин қўшилганларини қўшамиз: 12 − 4 + 3 = 11.
  2. 8 та бола. Икки томондан санаганда Азиз икки марта ҳисобга киради. Шунинг учун 5 + 4 − 1 = 8.
  3. 18 та қўлқоп. Ҳар бир жуфтда иккитадан қўлқоп бор. Демак, 9 ни 2 га кўпайтирамиз.
  4. 6 марта. Биринчи дўст уч киши, иккинчиси ҳали кўришмаган икки киши, учинчиси эса қолган бир киши билан кўришади: 3 + 2 + 1 = 6.
  5. Соат 14:55 да. Бошланиш вақтидаги 20 дақиқага яна 35 дақиқа қўшамиз. Йиғинди 55 бўлгани учун соат ўзгармайди.
  6. 12 та китоб. Ҳар бир токчада 6 − 2 = 4 тадан китоб қолади. Учта токчадаги китоблар сони 4 × 3 = 12.
  7. Нодира, Жасур, Малика. Шартга кўра, Жасур Нодирадан кичик, аммо Маликадан катта. Шу сабабли у ўртада туради.
  8. 11 балл. Берилган натижалар орасида фақат 11 сони 8 дан катта ва 14 дан кичик.
  9. 15. Кетма-кет учта соннинг ўртанчаси уларнинг йиғиндисини учга бўлганда чиқади: 48 : 3 = 16. Энг кичиги ундан битта кам.
  10. 4 та ручка. Ҳаммаси қалам бўлганида харид 20 минг сўм турарди. Ҳар бир ручка нархни минг сўмга оширади, демак, ортиқча 4 минг сўм тўртта ручкага тўғри келади.
  11. 3 та қуён. Барчаси товуқ бўлса, оёқлар 14 та бўларди. Ортиқча 6 та оёқ ҳар бир қуёнга иккитадан тўғри келади: 6 : 2 = 3.
  12. 15 та саҳифа. Дастлабки тўққиз саҳифага 9 та рақам белгиси кетади. Қолган 12 та белги олти икки хонали саҳифа рақамига етади: 9 + 6 = 15.
  13. 6 метр. Икки узун томон жами 18 метр. Қолган 12 метрни иккита тенг эн орасида бўламиз.
  14. 6 та кўк мунчоқ. Кўклар бир улуш бўлса, қизиллар икки улуш бўлади. Жами уч улуш 18 тага тенг, демак, бир улуш 6 та.
  15. 5 минг сўм. Қалам нархини айирсак, учта дафтарга 15 минг сўм қолади. Уни учга бўламиз.
  16. Соат 9:45 да. Тўртта қўнғироқ орасида учта вақт оралиғи бор. Уч марта 15 дақиқа — 45 дақиқа.
  17. 8 та қоғоз. Гуруҳлар 5, 6, 7 ва 8 тадан қоғоз олган: йиғиндиси 26. Ҳар бир сонни биттага ошириш ёки камайтириш жами миқдорни ҳам ўзгартиради.
  18. «Аралаш»да олма, «Нок»да аралаш мева, «Олма»да нок бор. «Аралаш» ёзуви хато бўлгани учун ундан чиққан олма саватнинг фақат олмали эканини билдиради. «Нок» савати нокли бўлолмайди, олмали сават эса топилди, демак, у аралаш.
  19. 2 марта. Аввал учта шарчани бошқа учтаси билан тортиб, оғир шарча қайси учталикда эканини аниқланг; кейин шу учтадан иккитасини солиштиринг. Бир тортишда эса тўққиз номзоддан биттасини барча ҳолатда ажратиб бўлмайди.
  20. 847. Ўнлар рақамини тўрт марта олганда унга 3 қўшилса, 19 чиқади. Демак, ўнлар рақами 4, юзлар рақами 8, бирлар рақами 7.
  21. Нодира, Азиз, Малика, Жасур. Дастлабки икки шарт Нодира, Азиз ва Маликанинг кетма-кетлигини белгилайди. Жасур Маликанинг бевосита ортига жойлашади.
  22. 5 та тугма. Тўртта тугма олганда ҳар рангдан иккитадан чиқиши мумкин. Бешинчи тугма қайси рангда бўлмасин, ўша рангдагилар сони камида учтага етади.
  23. 4, 6 ва 8. Энг кичик сон 3 ёки ундан кичик бўлса, йиғинди 18 га етмайди. У 5 ёки ундан катта бўлса, икки баравари 9 дан ошади; демак, энг кичиги 4.
  24. 16 ёшда. Тўрт йил олдин уларнинг ёшлари йиғиндиси 18 бўлган. Ўшанда ёшлар 12 ва 6 га тенг эди, Нодира ҳозир 12 + 4 = 16 ёшда.
  25. А конвертда. Чипта А да бўлса, фақат Б даги ёзув рост чиқади. Чипта Б ёки C да бўлса, иккитадан ёзув рост бўлиб, шарт бузилади.

Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин

  • Шартни ўз сўзингиз билан айтинг. Бола нимани топиши кераклигини тушунтирсин. Ота-она тайёр жавоб ўрнига «Қайси маълумот ҳали ишлатилмади?» деб сўраши мумкин.
  • Чизма ва буюмлардан фойдаланинг. Навбатни қоғоздаги белгилар, гуруҳларни эса қаламлар билан тасвирланг. Кўз олдидаги тартибни текшириш осонроқ.
  • Дарсда ечимларни солиштиринг. Бир ўқувчи ҳисобласин, бошқаси жадвал тузсин. Кейин иккиси бир хил жавобга қандай келганини тушунтирсин.
  • Оилавий ўйинда тушунтиришга ҳам навбат беринг. Фақат тез жавоб топган эмас, фикрини равшан айтган иштирокчи ҳам рағбат олсин. Жавобни билганлар бошқаларга ўйлаш учун имкон берсин.
  • Хатони шарт орқали текширинг. Топилган сонни саволга қайта қўйиб кўринг. Масалан, қуёнлар масаласида ҳам ҳайвонлар, ҳам оёқлар сони мос келиши керак.

Кўп бериладиган саволлар

Бу саволларни фақат 5-синф ўқувчилари ечадими?

Йўқ, уларни кичикроқ болалар ёрдам билан, катталар эса мустақил ечиши мумкин. 5-синф мантиқий саволларини танлашда боланинг синфидан ташқари, шартни тушуниши ва ҳисоблаш кўникмасига ҳам қаранг.

Қийин саволда тўхтаб қолган болага қандай ёрдам берилади?

Жавобни айтмай, шартнинг битта қисмини ажратиб беринг. Масалан, конвертлар топшириғида чиптани навбат билан ҳар бир конвертда деб тасаввур қилишни таклиф этинг.

Жавоб тўғри бўлса, ечимни тушунтириш ҳам керакми?

Ҳа, тушунтириш боланинг жавобни тахминан эмас, асослаб топганини кўрсатади. Ундан «Бошқа жавоб нега мос келмайди?» деб сўранг ва фикрини тугатгунча тингланг.