25 ta mantiqiy savol javoblari bilan: 5-sinf mantiqiy savollar

muallif:

5-sinf mantiqiy savollari o’quvchini shartni diqqat bilan o’qishga, hisoblashga va javobini asoslashga undaydi. Quyidagi 25 ta topshiriqni bolalar mustaqil, ota-onasi bilan yoki sinfdoshlari davrasida yechishi mumkin. Javoblar savollardan keyin alohida berilgan.

5-sinf mantiqiy savollari bilan qanday ishlash kerak?

Avval javoblarga qaramasdan urinib ko’ring. Kerakli sonlarni qog’ozga yozing, tartibga oid shartlarni esa chizma bilan belgilang. Birinchi urinishda topolmasangiz, savolni qayta o’qib, qaysi ma’lumotdan hali foydalanmaganingizni tekshiring.

Oson mantiqiy savollar

  1. Savatda 12 ta olma bor edi. Malika ukasiga 4 tasini berdi, keyin buvisi savatga yana 3 ta olma soldi. Savatda nechta olma qoldi?
  2. Aziz maktab oshxonasidagi navbatda boshidan sanaganda beshinchi, oxiridan sanaganda to’rtinchi turibdi. Navbatda jami nechta bola bor?
  3. Rafda 9 juft qo’lqop turibdi. Hech bir juftning qo’lqopi yo’qolmagan bo’lsa, rafda jami nechta qo’lqop bor?
  4. To’rt do’st uchrashdi. Har biri qolgan do’stlarining har biri bilan bir martadan qo’l berib ko’rishdi. Jami nechta qo’l berish bo’ldi?
  5. To’garak soat 14:20 da boshlandi va 35 daqiqa davom etdi. Tanaffus bo’lmagan bo’lsa, mashg’ulot soat nechada tugadi?
  6. Uchta tokchaning har birida 6 tadan kitob bor edi. Har bir tokchadan 2 tadan kitob olindi. Tokchalarda jami nechta kitob qoldi?
  7. Nodira Jasurdan katta, Jasur esa Malikadan katta. Shu uch bolani yoshi kattasidan kichigiga qarab qanday tartibda joylashtirasiz?
  8. To’rtta jamoa mos ravishda 5, 8, 11 va 14 ball to’pladi. Azizning jamoasi 8 balldan ko’p, 14 balldan kam oldi. Ular necha ball to’plagan?

O’rtacha qiyinlikdagi savollar

  1. Ketma-ket keladigan uchta butun sonning yig’indisi 48 ga teng. Bu sonlarning eng kichigi nechaga teng?
  2. Do’konda qalam 2 ming so’m, ruchka 3 ming so’m turadi. Nodira jami 10 ta qalam va ruchka uchun 24 ming so’m to’ladi. U nechta ruchka oldi?
  3. Hovlida jami 7 ta tovuq va quyon bor. Ularning oyoqlari jami 20 ta. Hovlida nechta quyon bor?
  4. Daftarning sahifalari 1 dan boshlab ketma-ket raqamlandi. Raqamlarni yozishga jami 21 ta raqam belgisi ketdi. Daftarda nechta sahifa bor?
  5. To’g’ri to’rtburchak shaklidagi gulzorning barcha tomonlari uzunliklari yig’indisi 30 metr. Uning uzunligi 9 metr bo’lsa, eni necha metr?
  6. Malikaning qutisida faqat qizil va ko’k munchoqlar bor. Qizil munchoqlar ko’klaridan ikki baravar ko’p, jami esa 18 ta. Ko’k munchoqlar nechta?
  7. Uchta bir xil daftar va bitta qalam jami 17 ming so’m turadi. Qalamning narxi 2 ming so’m bo’lsa, bitta daftar necha ming so’m?
  8. O’yinda qo’ng’iroq to’rt marta chalinadi. Birinchi qo’ng’iroq soat 9:00 da, keyingilari har 15 daqiqada chalinadi. Oxirgi qo’ng’iroq soat nechada chalinadi?
  9. To’rtta guruhga jami 26 ta rangli qog’oz tarqatildi. Guruhlar olgan qog’ozlar soni ketma-ket keladigan to’rtta butun son bo’lsa, eng ko’p olgan guruhda nechta qog’oz bor?

Qiyin mantiqiy savollar

  1. Uch savatda olma, nok hamda olma bilan nok aralash joylangan. Savatlardagi «Olma», «Nok», «Aralash» yozuvlarining hammasi xato. «Aralash» yozilgan savatdan olma olindi. Har bir savatda nima bor?
  2. To’qqizta bir xil ko’rinishdagi sharchadan bittasi boshqalaridan og’irroq, qolganlarining vazni teng. Pallali tarozida og’ir sharchani albatta topish uchun eng kamida necha marta tortish yetadi?
  3. Uch xonali kodning yuzlar xonasidagi raqam o’nlar xonasidagidan ikki baravar katta. Birlar xonasidagi raqam o’nlar xonasidagidan 3 ta ortiq. Raqamlar yig’indisi 19 bo’lsa, kod qanday?
  4. Nodira, Aziz, Malika va Jasur bir qator bo’lib turishdi. Nodira Azizdan oldinda, Aziz Malikadan oldinda turibdi. Jasur bevosita Malikaning ortida turgan bo’lsa, bolalarning oldindan orqaga tartibi qanday?
  5. Xaltada 5 ta qizil va 5 ta ko’k tugma bor. Ichiga qaramay olayotganda, bir xil rangdagi kamida 3 ta tugma chiqishini kafolatlash uchun eng kamida nechta tugma olish kerak?
  6. Uchta turli son 1 dan 9 gacha bo’lgan butun sonlardan tanlandi. Ularning yig’indisi 18, eng kattasi eng kichigidan ikki baravar katta. Tanlangan sonlar qaysilar?
  7. Nodira bilan Malikaning yoshlari yig’indisi 26 ga teng. To’rt yil oldin Nodiraning yoshi Malikaning yoshidan ikki baravar katta edi. Nodira hozir necha yoshda?
  8. A, B va C konvertlardan faqat bittasida chipta bor. A da «Chipta B da», B da «Chipta bu yerda emas», C da «Chipta A da emas» deb yozilgan. Faqat bitta yozuv rost bo’lsa, chipta qaysi konvertda?

Javoblar va yechimlar

  1. 11 ta olma. Dastlab berilgan olmalarni ayiramiz, keyin qo’shilganlarini qo’shamiz: 12 − 4 + 3 = 11.
  2. 8 ta bola. Ikki tomondan sanaganda Aziz ikki marta hisobga kiradi. Shuning uchun 5 + 4 − 1 = 8.
  3. 18 ta qo’lqop. Har bir juftda ikkitadan qo’lqop bor. Demak, 9 ni 2 ga ko’paytiramiz.
  4. 6 marta. Birinchi do’st uch kishi, ikkinchisi hali ko’rishmagan ikki kishi, uchinchisi esa qolgan bir kishi bilan ko’rishadi: 3 + 2 + 1 = 6.
  5. Soat 14:55 da. Boshlanish vaqtidagi 20 daqiqaga yana 35 daqiqa qo’shamiz. Yig’indi 55 bo’lgani uchun soat o’zgarmaydi.
  6. 12 ta kitob. Har bir tokchada 6 − 2 = 4 tadan kitob qoladi. Uchta tokchadagi kitoblar soni 4 × 3 = 12.
  7. Nodira, Jasur, Malika. Shartga ko’ra, Jasur Nodiradan kichik, ammo Malikadan katta. Shu sababli u o’rtada turadi.
  8. 11 ball. Berilgan natijalar orasida faqat 11 soni 8 dan katta va 14 dan kichik.
  9. 15. Ketma-ket uchta sonning o’rtanchasi ularning yig’indisini uchga bo’lganda chiqadi: 48 : 3 = 16. Eng kichigi undan bitta kam.
  10. 4 ta ruchka. Hammasi qalam bo’lganida xarid 20 ming so’m turardi. Har bir ruchka narxni ming so’mga oshiradi, demak, ortiqcha 4 ming so’m to’rtta ruchkaga to’g’ri keladi.
  11. 3 ta quyon. Barchasi tovuq bo’lsa, oyoqlar 14 ta bo’lardi. Ortiqcha 6 ta oyoq har bir quyonga ikkitadan to’g’ri keladi: 6 : 2 = 3.
  12. 15 ta sahifa. Dastlabki to’qqiz sahifaga 9 ta raqam belgisi ketadi. Qolgan 12 ta belgi olti ikki xonali sahifa raqamiga yetadi: 9 + 6 = 15.
  13. 6 metr. Ikki uzun tomon jami 18 metr. Qolgan 12 metrni ikkita teng en orasida bo’lamiz.
  14. 6 ta ko’k munchoq. Ko’klar bir ulush bo’lsa, qizillar ikki ulush bo’ladi. Jami uch ulush 18 taga teng, demak, bir ulush 6 ta.
  15. 5 ming so’m. Qalam narxini ayirsak, uchta daftarga 15 ming so’m qoladi. Uni uchga bo’lamiz.
  16. Soat 9:45 da. To’rtta qo’ng’iroq orasida uchta vaqt oralig’i bor. Uch marta 15 daqiqa — 45 daqiqa.
  17. 8 ta qog’oz. Guruhlar 5, 6, 7 va 8 tadan qog’oz olgan: yig’indisi 26. Har bir sonni bittaga oshirish yoki kamaytirish jami miqdorni ham o’zgartiradi.
  18. «Aralash»da olma, «Nok»da aralash meva, «Olma»da nok bor. «Aralash» yozuvi xato bo’lgani uchun undan chiqqan olma savatning faqat olmali ekanini bildiradi. «Nok» savati nokli bo’lolmaydi, olmali savat esa topildi, demak, u aralash.
  19. 2 marta. Avval uchta sharchani boshqa uchtasi bilan tortib, og’ir sharcha qaysi uchtalikda ekanini aniqlang; keyin shu uchtadan ikkitasini solishtiring. Bir tortishda esa to’qqiz nomzoddan bittasini barcha holatda ajratib bo’lmaydi.
  20. 847. O’nlar raqamini to’rt marta olganda unga 3 qo’shilsa, 19 chiqadi. Demak, o’nlar raqami 4, yuzlar raqami 8, birlar raqami 7.
  21. Nodira, Aziz, Malika, Jasur. Dastlabki ikki shart Nodira, Aziz va Malikaning ketma-ketligini belgilaydi. Jasur Malikaning bevosita ortiga joylashadi.
  22. 5 ta tugma. To’rtta tugma olganda har rangdan ikkitadan chiqishi mumkin. Beshinchi tugma qaysi rangda bo’lmasin, o’sha rangdagilar soni kamida uchtaga yetadi.
  23. 4, 6 va 8. Eng kichik son 3 yoki undan kichik bo’lsa, yig’indi 18 ga yetmaydi. U 5 yoki undan katta bo’lsa, ikki baravari 9 dan oshadi; demak, eng kichigi 4.
  24. 16 yoshda. To’rt yil oldin ularning yoshlari yig’indisi 18 bo’lgan. O’shanda yoshlar 12 va 6 ga teng edi, Nodira hozir 12 + 4 = 16 yoshda.
  25. A konvertda. Chipta A da bo’lsa, faqat B dagi yozuv rost chiqadi. Chipta B yoki C da bo’lsa, ikkitadan yozuv rost bo’lib, shart buziladi.

Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin

  • Shartni o’z so’zingiz bilan ayting. Bola nimani topishi kerakligini tushuntirsin. Ota-ona tayyor javob o’rniga «Qaysi ma’lumot hali ishlatilmadi?» deb so’rashi mumkin.
  • Chizma va buyumlardan foydalaning. Navbatni qog’ozdagi belgilar, guruhlarni esa qalamlar bilan tasvirlang. Ko’z oldidagi tartibni tekshirish osonroq.
  • Darsda yechimlarni solishtiring. Bir o’quvchi hisoblasin, boshqasi jadval tuzsin. Keyin ikkisi bir xil javobga qanday kelganini tushuntirsin.
  • Oilaviy o’yinda tushuntirishga ham navbat bering. Faqat tez javob topgan emas, fikrini ravshan aytgan ishtirokchi ham rag’bat olsin. Javobni bilganlar boshqalarga o’ylash uchun imkon bersin.
  • Xatoni shart orqali tekshiring. Topilgan sonni savolga qayta qo’yib ko’ring. Masalan, quyonlar masalasida ham hayvonlar, ham oyoqlar soni mos kelishi kerak.

Ko’p beriladigan savollar

Bu savollarni faqat 5-sinf o’quvchilari yechadimi?

Yo’q, ularni kichikroq bolalar yordam bilan, kattalar esa mustaqil yechishi mumkin. 5-sinf mantiqiy savollarini tanlashda bolaning sinfidan tashqari, shartni tushunishi va hisoblash ko’nikmasiga ham qarang.

Qiyin savolda to’xtab qolgan bolaga qanday yordam beriladi?

Javobni aytmay, shartning bitta qismini ajratib bering. Masalan, konvertlar topshirig’ida chiptani navbat bilan har bir konvertda deb tasavvur qilishni taklif eting.

Javob to’g’ri bo’lsa, yechimni tushuntirish ham kerakmi?

Ha, tushuntirish bolaning javobni taxminan emas, asoslab topganini ko’rsatadi. Undan «Boshqa javob nega mos kelmaydi?» deb so’rang va fikrini tugatguncha tinglang.