Qiziqarli savollar bolalar uchun diqqatni jamlash, shartlarni solishtirish va hisobni tekshirish mashqi bo’la oladi. Quyidagi topshiriqlarni maktab o’quvchilari mustaqil, kichikroq bolalar esa ota-onasi bilan yechib ko’rishi mumkin. Har bir javob yopiq: avval o’zingiz o’ylang, keyin uni oching.
Qiziqarli savollar bolalar uchun: qanday boshlash kerak?
Qog’oz va qalam tayyorlang. Masalani o’qigach, nima ma’lumligini va aynan nimani topish kerakligini ajrating. Shoshilmasdan ishlang: ayrim topshiriqlarda hisoblashdan ko’ra bitta so’zga e’tibor berish foydaliroq.
Oson mantiqiy savollar
- Savatda 7 ta non bor edi. Oila dasturxonga 2 tasini oldi, keyin savatga yana 3 ta non qo’ydi. Savatda nechta non bo’ldi?
Javobni ko’rish
8 ta non.
- Malika navbatda oldindan uchinchi, orqadan ikkinchi turibdi. Navbatda jami nechta bola bor?
Javobni ko’rish
4 ta bola.
- Javonda 4 juft qo’lqop turibdi. Har bir juftda ikkitadan qo’lqop bo’lsa, jami nechta qo’lqop bor?
Javobni ko’rish
8 ta qo’lqop.
- Uchta savatning har biriga 5 tadan olma solindi. Savatlarda jami nechta olma bor?
Javobni ko’rish
15 ta olma.
- Sonlar har safar 3 taga ortadi: 2, 5, 8, 11. Keyingi son nechaga teng?
Javobni ko’rish
14 ga teng.
- 2, 4, 6 va 8 yozilgan to’rtta kartochka bor. Yig’indisi 10 bo’ladigan nechta turli juftlik tuzish mumkin? Tartib hisobga olinmaydi.
Javobni ko’rish
2 ta juftlik.
- Aziz rasm chizishga 30 daqiqa, uni bo’yashga yana 15 daqiqa sarfladi. U jami necha daqiqa ishladi?
Javobni ko’rish
45 daqiqa.
- To’qqizta o’rik ikki likopchaga bo’lindi. Birinchi likopchada 4 ta o’rik bo’lsa, ikkinchisida nechta?
Javobni ko’rish
5 ta o’rik.
- Nodira 6 yoshda. Jasur undan 2 yosh katta. Jasur necha yoshda?
Javobni ko’rish
8 yoshda.
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
- O’yinda qalam 2 ball, daftar 5 ball turadi. Ikkita qalam va uchta daftar olish uchun jami necha ball kerak?
Javobni ko’rish
19 ball.
- To’rt bola bir-biri bilan qo’l berib ko’rishdi. Har bir juftlik faqat bir marta ko’rishgan bo’lsa, jami nechta qo’l berish bo’lgan?
Javobni ko’rish
6 ta.
- Uchta xaltada 2, 4 va 6 tadan yong’oq bor. Eng ko’p yong’oqli xaltadan eng kam yong’oqli xaltaga nechtasini o’tkazsa, hammasi tenglashadi?
Javobni ko’rish
2 ta yong’oqni.
- Yugurishda Malika Azizdan oldinda, Aziz Jasurdan oldinda, Nodira esa Jasurdan orqada ketyapti. Boshqa qatnashchi yo’q. Uchinchi o’rinda kim?
Javobni ko’rish
Jasur.
- Qutida 5 ta qizil va 4 ta ko’k tugma bor. Qaramasdan olganda, bir xil rangli ikkita tugma chiqishi uchun kamida nechta olish kerak?
Javobni ko’rish
3 ta tugma.
- Malika kitobning 10-betidan 16-betigacha o’qidi. Boshlanish va tugash betlarini ham sanaganda, u nechta bet o’qigan?
Javobni ko’rish
7 bet.
- Tokchada uchta to’rt oyoqli mushuk o’yinchog’i va ikkita ikki oyoqli qush o’yinchog’i bor. Ularning oyoqlari jami nechta?
Javobni ko’rish
16 ta.
- Ikki savatdagi olmalar jami 23 ta. Birinchi savatda ikkinchisidan 5 ta ko’p olma bor. Har bir savatda nechtadan olma bor?
Javobni ko’rish
Birinchisida 14 ta, ikkinchisida 9 ta.
Qiyin mantiqiy savollar
- 1, 2 va 3 raqamlarining har birini aynan bir marta ishlatib, 200 dan katta nechta uch xonali son tuzish mumkin?
Javobni ko’rish
4 ta son.
- Katakli qog’ozda boshlang’ich nuqtadan ikki katak o’ngga va bir katak yuqoriga borish kerak. Faqat o’ngga yoki yuqoriga yurib, eng qisqa yo’lni nechta usulda bosish mumkin?
Javobni ko’rish
3 usulda.
- Qizil, yashil va ko’k qutidan bittasida tosh bor. Qizil qutida: ‘Tosh shu qutida’, yashilida: ‘Tosh bu qutida emas’, ko’kida: ‘Tosh qizil qutida emas’ deb yozilgan. Faqat bitta yozuv rost. Tosh qayerda?
Javobni ko’rish
Yashil qutida.
- Aziz bilan Malikaning yoshlari yig’indisi 30. Azizning yoshi Malikaning yoshidan ikki baravar katta. Har biri necha yoshda?
Javobni ko’rish
Aziz 20, Malika 10 yoshda.
- O’yinda 3 ballik va 5 ballik jetonlar bor. To’rtta jeton jami 16 ball bo’ldi. Har bir turdan nechtadan jeton olingan?
Javobni ko’rish
Har bir turdan ikkitadan.
- To’rt bola bir qator turibdi. Nodira birinchi, Aziz chetda emas. Malika Azizdan oldinda, Jasur esa Azizning bevosita ortida. Ular qanday tartibda turibdi?
Javobni ko’rish
Nodira, Malika, Aziz, Jasur.
- Uchta yopiq qutining og’irligi juftlab o’lchanganda: birinchi va ikkinchi 9 kg, birinchi va uchinchi 11 kg, ikkinchi va uchinchi 14 kg chiqdi. Har bir quti necha kilogramm?
Javobni ko’rish
Birinchisi 3 kg, ikkinchisi 6 kg, uchinchisi 8 kg.
- To’qqizta tashqi ko’rinishi bir xil donachadan bittasi og’irroq, qolganlari teng. Toshsiz pallali tarozida og’ir donachani har qanday holatda aniqlash uchun eng kamida necha marta tortish yetadi?
Javobni ko’rish
2 marta.
Javoblar va yechimlar
Javobingiz mos kelmasa, faqat sonni almashtirmang. Qaysi shartni boshqacha tushunganingizni toping, so’ng yechimni qayta sinang.
-
Yechimni ko’rish
8 ta non. Avval 7 dan 2 ni ayiramiz, so’ng qolgan 5 taga 3 ni qo’shamiz.
-
Yechimni ko’rish
4 ta bola. Malikaning oldida ikki, orqasida bir bola bor. Malikaning o’zini ham qo’shamiz.
-
Yechimni ko’rish
8 ta qo’lqop. Har bir juftdagi ikkita qo’lqopni sanaymiz: 4 × 2 = 8.
-
Yechimni ko’rish
15 ta olma. Uch savatdagi olmalarni qo’shamiz: 5 + 5 + 5 = 15.
-
Yechimni ko’rish
14. Qoida shartda berilgan: har gal 3 qo’shiladi. Demak, 11 + 3 = 14.
-
Yechimni ko’rish
2 ta juftlik. Mos juftliklar: 2 bilan 8, 4 bilan 6. Ularning o’rnini almashtirish yangi juftlik bermaydi.
-
Yechimni ko’rish
45 daqiqa. Rasm chizish va bo’yash vaqtlarini qo’shamiz: 30 + 15 = 45.
-
Yechimni ko’rish
5 ta o’rik. Jami to’qqiztadan birinchi likopchadagi to’rttasini ayiramiz: 9 − 4 = 5.
-
Yechimni ko’rish
8 yosh. Jasur katta bo’lgani uchun Nodiraning yoshiga 2 qo’shamiz: 6 + 2 = 8.
-
Yechimni ko’rish
19 ball. Qalamlar uchun 4, daftarlar uchun 15 ball kerak. Jami: 4 + 15 = 19.
-
Yechimni ko’rish
6 ta. Birinchi bola uch kishi bilan ko’rishadi, keyingisi uchun ikkita, uchinchisi uchun bitta yangi juftlik qoladi: 3 + 2 + 1 = 6.
-
Yechimni ko’rish
2 ta yong’oq. Oltitadan ikkitasini olib, ikkitaga qo’shsak, uchala xaltada ham to’rttadan bo’ladi.
-
Yechimni ko’rish
Jasur. Shartlarni birlashtirsak, tartib Malika, Aziz, Jasur, Nodira bo’ladi. Jasur uchinchi turibdi.
-
Yechimni ko’rish
3 ta tugma. Dastlabki ikkita tugma turli rangda chiqishi mumkin. Uchinchi tugma ulardan birining rangiga albatta mos keladi.
-
Yechimni ko’rish
7 bet. 16 − 10 = 6 faqat bet raqamlari orasidagi farqni beradi. Boshlang’ich betni ham sanash uchun 1 qo’shamiz.
-
Yechimni ko’rish
16 ta oyoq. Mushuk o’yinchoqlarida 3 × 4 = 12, qush o’yinchoqlarida 2 × 2 = 4 oyoq bor. Jami 16 ta.
-
Yechimni ko’rish
14 va 9 ta. Ortiqcha beshta olmani ayirsak, teng ikkita ulushga 18 ta qoladi. Har ulush 9 ta, kattasiga 5 ni qaytaramiz.
-
Yechimni ko’rish
4 ta son. Yuzlik xonasida 2 yoki 3 turishi kerak. Mos sonlar: 213, 231, 312 va 321.
-
Yechimni ko’rish
3 usul. Uch qadamdan bittasi yuqoriga bo’ladi. Uni birinchi, ikkinchi yoki uchinchi qadamda bajarish mumkin.
-
Yechimni ko’rish
Yashil qutida. Shunda dastlabki ikki yozuv yolg’on, uchinchisi rost chiqadi. Tosh boshqa qutilardan birida bo’lsa, ikkitadan yozuv rost bo’lib qoladi.
-
Yechimni ko’rish
Aziz 20, Malika 10 yoshda. Malikaning yoshini bir ulush desak, Azizniki ikki ulush bo’ladi. Uch ulush 30 ga teng, demak, bir ulush 10.
-
Yechimni ko’rish
Ikkitadan. To’rtta jetonning hammasi 3 ballik bo’lsa, 12 ball chiqardi. Ikkitasini 5 ballikka almashtirsak, yana 4 ball qo’shiladi.
-
Yechimni ko’rish
Nodira, Malika, Aziz, Jasur. Aziz ikkinchi tursa, uning oldida Malikaga joy qolmaydi. Demak, u uchinchi, Jasur to’rtinchi, Malika ikkinchi turadi.
-
Yechimni ko’rish
3, 6 va 8 kg. 9 bilan 11 ni qo’shib, 14 ni ayirsak, birinchi qutining ikki baravar og’irligi — 6 kg qoladi. Birinchisi 3 kg bo’lsa, qolganlari 6 va 8 kg chiqadi.
-
Yechimni ko’rish
2 marta. Avval uchtadan donachani solishtirib, og’ir donacha bor uchlikni topamiz; keyin shu uchlikdan bittadan solishtiramiz. Bitta tortishning uch xil natijasi to’qqiz nomzoddan bittasini har doim ajrata olmaydi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni o’z so’zingiz bilan ayting. Bola nima berilganini tushuntirsin. Ota-ona darhol javobni aytish o’rniga, qaysi ma’lumotdan boshlash mumkinligini so’rasin.
- Buyumlardan foydalaning. Tugma, qalam yoki qog’oz bo’laklari bilan vaziyatni ko’rsating. Navbat haqidagi masalada oddiy chizma ham yordam beradi.
- Taxminni tekshiring. Topilgan sonni shartga qaytarib qo’ying. Savatlardagi olmalar ham jami songa, ham ayirmaga mos kelishi kerak.
- Xatoni muhokama qiling. ‘Qayerda adashding?’ o’rniga ‘Qaysi qadamni qayta tekshiramiz?’ deb so’rang. Bola fikrini bemalol tushuntirsin.
- Shartni ozgina o’zgartiring. Masala yechilgach, bitta sonni almashtiring. Bola avvalgi javobni emas, yechish usulini qo’llab ko’rsin.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollarni hali yaxshi o’qiy olmaydigan bolaga bersa bo’ladimi?
Ha, kattalar shartni ovoz chiqarib o’qib berishi mumkin. Oson bo’limdan boshlang va buyumlar bilan ko’rsating; hisob hali qiyin bo’lsa, javobni birga izlang.
Bola javobni topolmasa, darhol yechimini ko’rsatish kerakmi?
Avval kichik yo’nalish berib ko’ring. Masalan, ‘Navbatni chizib ko’rsak-chi?’ deb taklif qiling; keyin ham qiyin bo’lsa, yechimni birga o’qib, har qadamini tekshiring.
Topshiriqlardan oilaviy o’yin tuzish mumkinmi?
Ha, qiziqarli savollar bolalar uchun navbat bilan javob beriladigan oilaviy o’yinga mos keladi. Faqat tezlikni emas, fikrini tushuntirishni ham qadrlang va javoblarni barcha o’ylab bo’lgach oching.