Bolalar uchun chalg’ituvchi savollar shartni diqqat bilan o’qish, sanash va shoshilmay xulosa chiqarishga yordam beradi. Quyidagi 25 ta savolni butun oila bilan yechishingiz mumkin: avval o’z javobingizni ayting, keyin alohida bo’limdagi yechim bilan solishtiring. Ba’zan hisoblashdan oldin bitta so’zga e’tibor berish kifoya.
Oson mantiqiy savollar
- Dasturxonda beshta olma bor edi. Siz ulardan ikkitasini oldingiz. Siz nechta olma oldingiz?
- To’rtburchak xonaning har bir burchagida bittadan mushuk o’tiribdi. Xonada boshqa mushuk yo’q. Jami nechta mushuk bor?
- Oltita piyolaning hammasi og’zini pastga qaratib qo’yilgan. Malika ikkitasini ag’darib, og’zini yuqoriga qaratdi. Endi nechta piyolaning og’zi yuqoriga qaragan?
- Aziz navbatning boshidan uchinchi, oxiridan esa ikkinchi o’rinda turibdi. Navbatda jami nechta bola bor?
- Bir oilada uch o’g’il bor. Ularning har birining bittadan singlisi bor va bu aynan bitta qiz. Oilada jami nechta farzand bor?
- Savatda yettita nok bor edi. Nodira uchtasini oldi, qolgan noklarning hammasini Malikaga berdi. Malika nechta nok oldi?
- Yugurish musobaqasida ikkinchi o’rindagi ishtirokchini quvib o’tdingiz. Shu paytda siz nechanchi o’ringa chiqdingiz?
- Bir kilogramm paxta bilan bir kilogramm guruchdan qaysi birining og’irligi ko’proq?
- Qutida sakkizta qalam bor edi. Uchta qalamdan boshqa hammasini olishdi. Qutida nechta qalam qoldi?
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
- Besh bola bir qator turibdi. Nodira birinchi, Sardor oxirgi. Aziz Jasurdan keyin, Malikadan oldin turibdi. Aziz nechanchi o’rinda?
- Likopchada o’n ikkita konfet bor. Uch bola ikkitadan konfet oldi. Likopchada nechta konfet qoldi?
- Bitta uzun qog’oz tasmani to’rt bo’lakka ajratmoqchisiz. Har safar faqat bitta bo’lakni ikkiga ajratasiz, bo’laklarni ustma-ust qo’ymaysiz. Necha marta ajratish kerak?
- Sonlar qatori 2, 5, 8, 11 tarzida davom etmoqda. Har safar oldingi songa 3 qo’shiladi. Keyingi son nechchi?
- Xaltada to’rtta qora va to’rtta oq paypoq bor. Ichiga qaramasdan, albatta bir xil rangli ikkita paypoq olish uchun eng kamida nechta paypoq chiqarish kerak?
- Uch qutida faqat olma, faqat nok va olma-nok aralashmasi bor. Qutilarga shu uch nom yozilgan, lekin barcha yozuvlar noto’g’ri. Ustiga aralashma deb yozilgan qutidan nok chiqdi. Shu qutida nima bor?
- Ikki aka-ukaning yoshlari yig’indisi 18 ga teng. Akasi ukasidan 4 yosh katta. Akasi necha yoshda?
- Og’irliklari 2, 3 va 5 kilogramm bo’lgan uchta xalta bor. Hammasidan foydalanib, ularni og’irligi teng ikki guruhga qanday ajratasiz?
Qiyin mantiqiy savollar
- O’yin donasi nol belgisidan boshlaydi. Har yurishda avval 3 katak oldinga, keyin 2 katak orqaga siljiydi. Ammo 10-katakka yetishi bilan o’yin tugaydi. Dona nechanchi yurishda marraga yetadi?
- Tashqi ko’rinishi bir xil sakkizta sharchadan bittasi boshqalaridan og’irroq. Qolganlarining og’irligi teng. Ikki pallali tarozida og’ir sharchani albatta topish uchun eng kamida necha marta tortish yetadi?
- Uch xonali qulf kodi 2, 4 va 6 raqamlaridan tuzilgan, har bir raqam bir marta ishlatilgan. Kod 400 dan katta, 600 dan kichik va oxirgi raqami 2. Kod nechchi?
- Ikki savatda jami 14 ta olma bor. Birinchi savatdan ikkinchisiga 3 ta olma o’tkazilgach, savatlardagi olmalar soni tenglashdi. Dastlab birinchi savatda nechta olma bo’lgan?
- To’rt bola uchrashdi. Har biri qolganlarning har biri bilan bir martadan qo’l berib ko’rishdi. Jami nechta qo’l berib ko’rishish bo’ldi?
- Qizil, ko’k va sariq rangli uchta o’yinchoq uy yonma-yon turibdi. Qizil uy chetda emas. Ko’k uy sariq uyning chap tomonida. Chapdan o’ngga uylarning tartibi qanday?
- Jasurning yoshi Malikaning yoshidan ikki baravar katta. Olti yildan keyin ularning yoshlari yig’indisi 30 bo’ladi. Malika hozir necha yoshda?
- Daftarning sahifalari 1 dan 30 gacha raqamlangan. Har bir sahifa raqami bir marta yozilgan bo’lsa, jami nechta raqam belgisi ishlatilgan?
Javoblar va yechimlar
Javobni tekshirganda faqat natijaga qaramang. O’zingiz tanlagan yo’lni ham tushuntirib ko’ring: to’g’ri javob tasodifan chiqishi mumkin, izoh esa fikringizni tekshirishga yordam beradi.
- Ikkita olma. Savol dasturxonda qancha olma qolganini emas, siz nechta olma olganingizni so’rayapti.
- To’rtta mushuk. To’rtburchak xonada to’rtta burchak bor, har birida bittadan mushuk o’tiribdi.
- Ikkita piyola. Faqat ag’darilgan ikki piyolaning og’zi yuqoriga qaraydi; qolgan to’rttasi avvalgi holatida qoladi.
- To’rtta bola. Azizning oldida ikki bola, orqasida esa bir bola bor. Azizning o’zini ham qo’shsak, jami to’rt bola chiqadi.
- To’rtta farzand. Uch aka-ukaning singlisi bitta qiz bo’lgani uchun uni uch marta sanamaymiz.
- To’rtta nok. Yetti nokdan uchtasi olinsa, to’rttasi qoladi. Qolganlarning hammasini Malika olgan.
- Ikkinchi o’rin. Siz ikkinchi ishtirokchining o’rnini egalladingiz, birinchi ishtirokchi esa hali oldinda.
- Og’irligi teng. Ikkalasi ham bir kilogrammdan. Paxtaning ko’proq joy egallashi uning bu shartdagi og’irligini o’zgartirmaydi.
- Uchta qalam. “Uchta qalamdan boshqa hammasi” degani aynan uchta qalam olinmaganini bildiradi.
- Uchinchi o’rinda. Birinchi va oxirgi joy band, o’rtadagi uch joyga esa Jasur, Aziz va Malika shu tartibda turadi.
- Oltita konfet. Uch bola ikkitadan olsa, jami oltita konfet oladi. O’n ikkidan oltini ayirsak, olti qoladi.
- Uch marta. Har bir ajratish bo’laklar sonini bittaga oshiradi. Bitta bo’lakdan to’rttaga yetish uchun uchta shunday qadam kerak.
- 14. Shartga ko’ra, oldingi songa uch qo’shamiz: 11 + 3 = 14.
- Uchta paypoq. Dastlabki ikki paypoq har xil rangda chiqishi mumkin. Uchinchi paypoq esa ulardan birining rangiga albatta mos keladi.
- Faqat nok bor. Aralashma yozuvi noto’g’ri bo’lgani uchun bu qutida aralash meva yo’q. Undan nok chiqqan ekan, u faqat nok solingan quti.
- Akasi 11 yoshda. Yig’indidan yoshlar farqini ayirsak, 18 − 4 = 14, ya’ni ukaning ikki baravar yoshi chiqadi. Ukasi 7, akasi esa 11 yoshda.
- 5 kilogrammli xalta bir guruhda, 2 va 3 kilogrammli xaltalar ikkinchisida. Ikki kichik xaltaning umumiy og’irligi 5 kilogrammga teng.
- Sakkizinchi yurishda. Dastlabki yetti yurishning har biri donani bir katak oldinga olib boradi va u 7-katakka keladi. Sakkizinchi yurishda uch katak oldinga siljib, marraga yetadi va ortga qaytmaydi.
- Ikki marta. Avval uchtadan sharchani torting: bir palla og’ir kelsa, o’sha uchlikdan ikkitasini solishtiring; ular teng chiqsa, uchinchisi og’ir. Dastlabki tortishda pallalar teng bo’lsa, chetda qolgan ikki sharchani o’zaro torting.
- 462. Berilgan oraliq sabab yuzlar xonasida 4 turadi, oxirida esa 2 bor. Qolgan 6 raqami o’nlar xonasiga tushadi.
- 10 ta olma. Ko’chirishdan keyin har bir savatda yettitadan olma bo’ladi. Birinchi savat uchta olma bergan, demak, unda avval o’nta bo’lgan.
- Oltita. Birinchi bola qolgan uch bola bilan, ikkinchisi hali sanalmagan ikki bola bilan, uchinchisi esa oxirgi bola bilan ko’rishadi. Hisob: 3 + 2 + 1 = 6.
- Ko’k, qizil, sariq. Qizil uy chetda bo’lmasa, o’rtada turadi. Ko’k uy sariqdan chapda bo’lishi uchun chap chetga joylashadi.
- Malika 6 yoshda. Olti yilda ikkalasining yoshlari yig’indisi 12 ga ortadi, demak, hozirgi yig’indi 18. Malikaning yoshini bir ulush desak, Jasurniki ikki ulush: 18 ni uchga bo’lsak, 6 chiqadi.
- 51 ta raqam belgisi. 1 dan 9 gacha bo’lgan sahifalarga to’qqizta belgi ketadi. 10 dan 30 gacha 21 ta sahifa bor: 21 × 2 + 9 = 51.
Bolalar uchun chalg’ituvchi savollar bilan oilaviy mashq
Navbat bilan bittadan savol o’qing. Javob berayotgan kishining gapini bo’lmay, avval qanday fikrlaganini eshiting; keyin shartdagi qaysi so’z yoki son unga yordam berganini muhokama qiling. Maqsad kimnidir chalg’itib kulish emas, masalani birga tushunish bo’lsin.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartni o’z so’zingiz bilan ayting. Bola savolni qayta tushuntirsa, nimani topish kerakligini aniqroq ajratadi.
- Buyumlar bilan tekshiring. Qalamlar, qog’oz doiralar yoki o’yinchoqlar yordamida sanash va guruhlashni ko’rsatish mumkin.
- Darhol javob bermang. Ota-ona tayyor yechim o’rniga “Nima ma’lum?” yoki “Nimani topmoqchisan?” deb yo’naltirsin.
- Xatoni birga izlang. Javob mos kelmasa, butun hisobni o’chirishdan oldin qaysi qadamda shartdan chetga chiqilganini toping.
- Shartni o’zgartirib ko’ring. Masalan, olmalar sonini almashtirib, o’sha yechish yo’li yangi savolda ham ishlashini tekshiring.
Keyingi mashq uchun bolaga bitta savol tanlating va javobini buyumlar yoki chizma bilan tushuntirishni taklif qiling.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollarni kichik bolalar bilan ham yechsa bo’ladimi?
Ha, oson bo’limdagi sanashga doir savollardan boshlashingiz mumkin. Bola matnni hali mustaqil o’qimasa, shartni ovoz chiqarib o’qing va buyumlar bilan ko’rsating.
Bola chalg’ituvchi savolga noto’g’ri javob bersa, nima qilish kerak?
Uni koyimasdan, savolni yana birga o’qing. “Qancha qoldi?” bilan “Nechta oldingiz?” kabi farqlarni bolaning o’zi payqashiga imkon bering.
Javoblarni qachon ko’rsatgan ma’qul?
Avval bola javobini va uning sababini aytsin, shundan keyin yechimni oching. Qiynalsa, tayyor javobni berishdan oldin shartdagi kerakli ma’lumotga e’tiborini qarating.