Тил ҳақида мақоллар

Тил ҳақида мақоллар ширин сўзлаш, ўйлаб гапириш ва сўзнинг одамлар орасидаги таъсирини эслатади. Улардан иншо, дарс ёки оиладаги суҳбатда фойдаланиб, мазмунини ҳаётий мисол билан тушунтириш мумкин.

Аччиқ тил — заҳри илон, Чучук тилга — жон қурбон. Қўпол гап одамни ранжитади, ёқимли сўз эса меҳр уйғотади.
Гўшт-ёғ берма, яхши тил бер. Инсонни хурсанд қилиш учун мулойим ва яхши гап ҳам кифоя.
Очиқ тил ош едирар, Аччиқ тил тош едирар. Яхши муомала кўнгилни олади, аччиқ гап эса муносабатни бузиши мумкин.
Севдирган ҳам тил, Бездирган ҳам тил. Инсоннинг сўзлаш усули бошқаларда унга нисбатан илиқ ёки совуқ муносабат уйғотади.
Суйдирган ҳам тил, Куйдирган ҳам тил. Сўз меҳр бериши ҳам, оғриқли таассурот қолдириши ҳам мумкин.
Суяксиз тил суяк синдирар. Тилнинг ўзи юмшоқ бўлса-да, ўйламай айтилган гап қаттиқ ранжитади.
Шакар ҳам тилда, Заҳар ҳам тилда. Бир тил билан ёқимли сўз ҳам, кўнгилни оғритадиган гап ҳам айтилади.
Тил — ақл безаги. Одамнинг гаплари унинг фикрлаш тарзини кўрсатади.
Тил — ақл тарозуси. Сўзлашига қараб, инсоннинг фикрини англаш мумкин.
Тил — ақл ўлчови. Ўйлаб гапириш кишининг мулоҳазасини намоён қилади.
Тил — дил калити. Яхши суҳбат инсоннинг кўнглига йўл топишга ёрдам беради.
Тил — дил таржимони. Одам сўзлари орқали ичидаги ҳисларини ифодалайди.
Тил — дил жарчиси. Гаплар кўнгилдаги фикр ва кечинмаларни бошқаларга етказади.
Кўнгилни қўл билан овламасанг, Тил билан овла. Меҳрибон сўз ва эътибор орқали ҳам инсоннинг кўнглини олиш мумкин.
Узун тил — умр заволи. Керагидан ортиқ ёки ўйламай гапириш нохуш оқибатга олиб келиши мумкин.
Узун тилим — узгун тилим, Қисқа тилим — тизгин тилим. Гапни тийиб, керакли жойда қисқа сўзлаш ўзини тутишга ёрдам беради.
Тиғ жароҳати битар, Тил жароҳати битмас. Жисмоний оғриқ вақт ўтиб кетиши мумкин, аммо оғир сўз узоқ эсда қолади.
Тилни боғла дил билан, Дилни боғла тил билан. Гапирганда кўнгилдаги ниятни ҳам, сўзнинг таъсирини ҳам ҳисобга олиш керак.
Тилингда бўлса болинг, Кулиб турар иқболинг. Ширинсўзлик одамлар билан илиқ муносабат ўрнатишга кўмаклашади.
Тили шириннинг дўсти кўп. Мулойим гапирадиган одам билан суҳбатлашиш кўпчиликка ёқади.
Тил яхшиси бор этар, Тил ёмони хор этар. Яхши сўз обро’ орттириши, ёмон гап эса одамни ноқулай аҳволга солиши мумкин.
Тил тиғдан ўткир. Сўз баъзан қуролдан ҳам қаттиқроқ ботади, шунинг учун уни эҳтиётлаб ишлатиш керак.
Тил тиғи қилич тиғидан ўткир. Оғир гапнинг кўнгилга етказган озори узоқ сақланиши мумкин.
Тилга эътибор — элга эътибор. Одамлар билан ҳурмат билан гаплашиш уларга ҳурмат кўрсатишдир.
Тилга эҳтиёт — элга эҳтиёт. Сўзни ўйлаб танлаш суҳбатдошларни ранжитмасликка ёрдам беради.
Тил бор, бол келтирар, Тил бор, бало келтирар. Яхши сўз фойда келтириши, ножўя гап эса муаммо туғдириши мумкин.
Ёмон тил бошга бало келтирар, Яхши тил давлат, дунё келтирар. Сўзларни ўринли ишлатиш яхши муносабатларга йўл очади, қўпол гап эса қийинчилик туғдиради.
Одобнинг — боши тил. Одобли муомала, аввало, қандай гапиришдан билинади.
Тил бошқа-ю тилак бир, Юз бошқа-ю юрак бир. Ташқи кўриниш ва ишлатилган сўзлардан ташқари, инсоннинг ниятини ҳам тушунишга интилиш керак.

Энг машҳур мақолларнинг маъноси

Тиғ жароҳати битар, Тил жароҳати битмас.

Бу мақол оғир гапнинг қалбга етказадиган озорини эслатади. Инсон ранжиганини дарров айтмаслиги мумкин, лекин айтилган сўз ёдида қолади.

Масалан, мактабда дўсти хато қилган Азиз уни ҳамманинг олдида жеркиб бермай, хатосини тинчгина тушунтиради. Шунда гап муаммони катталаштирмайди, аксинча, уни ҳал қилишга ёрдам беради.

Тил — дил калити.

Самимий ва эътиборли сўзлар суҳбатдошга яқинлашишга ёрдам беради. Инсон ўз фикрини ҳурмат билан айтса, бошқалар ҳам уни тинглашга мойил бўлади.

Масалан, Нодира бувисидан бир ишни ўрганмоқчи бўлса, мулойим сўрайди ва жавобини диққат билан эшитади. Шу тариқа оддий суҳбат ҳам меҳрли муносабатни мустаҳкамлайди.

Очиқ тил ош едирар, Аччиқ тил тош едирар.

Очиқ кўнгил ва хушмуомала сўз одамлар орасида илиқлик яратади. Аччиқ гап эса суҳбатни қийинлаштириши мумкин.

Маҳаллада қўшнилар бирор ишни келишаётганда, фикрни хотиржам айтиш осонроқ муроса топишга ёрдам беради. Бу мақолни болага тушунтирганда, бир хил илтимосни мулойим ёки жеркиб айтиб кўрсатиш мумкин.

Тил — дил таржимони.

Одам ўз ҳислари ва фикрларини кўпинча сўзлар билан ифодалайди. Шу боис гапнинг мазмуни билан бирга, уни қандай оҳангда айтиш ҳам аҳамиятли.

Масалан, дастурхон атрофида оила аъзоси кун давомида бўлган воқеани айтиб беради. Уни бўлмасдан тинглаш ва мулойим жавоб қайтариш суҳбатдошга эътибор берилганини билдиради.

Болалар учун қисқа мақоллар

Тил — дил калити.
Тил — ақл безаги.
Тил — ақл тарозуси.
Тил — ақл ўлчови.
Тили шириннинг дўсти кўп.
Одобнинг — боши тил.

Кўп бериладиган саволлар

Иншо учун қайси тил ҳақидаги мақоллар мос?

Иншода Тил — дил калити ёки Тил — дил таржимони мақолларини ишлатиш мумкин. Уларнинг мазмунини бир мисол билан очиб берсангиз, фикрингиз аниқроқ бўлади.

Болага “Суяксиз тил суяк синдирар” мақолини қандай тушунтириш мумкин?

Бу мақолни сўз одамни қаттиқ ранжитиши мумкин, деб содда тушунтиринг. Кейин бир фикрни мулойим ва қўпол тарзда айтиш орасидаги фарқни мисол қилинг.

“Тил — дил калити” мақолини қачон айтиш мумкин?

Самимий гап суҳбатдошнинг кўнглига йўл топган вазиятда бу мақол мос келади. Масалан, синфдошлар келишмовчиликни тинч суҳбат билан ҳал қилса, мазмунини шу ҳолат орқали изоҳлаш мумкин.