Узун тез айтишлар болаларга товушларни равон айтиш, диққатни жамлаш ва сўз билан ўйнашни машқ қилдиради. Аввал ҳар бир сатрни секин айтинг, кейин талаффуз равшан қолса, аста тезлаштиринг.
Узун тез айтишлар: сўз устаси бўлиш учун
- Шаҳло шошмай ширин шафтолини шарбат учун шиша идишга солди, сўнг шиша идишни салқин токчага қўйди.
- Чори чинни чашкаларни чайиб, чойнак ёнига терди, чашкалар четига чиройли чизиқлар чизилганини кўрди.
- Қодир қалин қоғоздан қизил қути қирқди, қутига қалам, қоғоз ва кичик қўғирчоқни қўйди.
- Ғайрат ғишт териб, ғиштлар орасига гул экди, гулдонга эса ғунча ва гулсафсар қўйди.
- Хуршид хонадаги хонтахтага хамир ёйди, хамирни хушбўй хамирчаларга бўлиб, холаси билан тандирга узатди.
- Рустам рангли ручкаларни растадан олди, ранг-баранг расмлар чизиб, расмларни раҳбарига тартиб билан кўрсатди.
- Ўктам ўрдакларга озуқа олиб, ўрикзор ортидаги ўтлоққа ўтди, ўрдаклар озуқани осойишта чўқиди.
- Ҳамида ҳовлида ҳандалакларни ҳўллаб ювди, ҳовуз ёнидаги ҳўл ҳандалакларни ҳаво тегадиган жойга қўйди.
- Шаҳзод шох-шаббаларни шошмай йиғди, шохларни шийпон ёнига тахлаб, шинам ҳовлини супурди.
- Чавандоз Чори чарчамасдан чиройли чопди, чорбурчак йўлдан четга чиқмай, чинорлар томон йўл олди.
- Қундуз қозонга қовоқ, қийма ва қизил қалампир солди, қайнаган қайлани қошиқ билан қайта-қайта аралаштирди.
- Ғулом ғилдиракли аравага ғалла ортди, ғалла донини ғарам ёнига тўкмасдан, ғуж қилиб жойлади.
- Холида хуржун ичига хурмо, хандон писта ва хушбўй нон солди, хуржунни хонадаги илгакка осди.
- Раҳим рангли рўмолни рўпарасидаги раста олдидан олди, рўмолни равон ёйиб, расмини расм дафтарига чизди.
- Ўктам ўроқ билан ўт ўрмади, ўтлоқ четидаги ўсимликларни эҳтиётлаб айланиб, ўрдакларга озуқа терди.
- Ҳасан ҳовуз бўйида ҳасса топди, ҳасса эгасини ҳовлидан сўраб, ҳаммага хушмуомалалик билан мурожаат қилди.
- Ширин шифон пардани шошмай силкитди, шабада пардани шивирлатиб, шинам хонага шаффоф нур туширди.
- Қаҳҳор қирғоқдаги қайиқни қирғоққа тортди, қайиққа қоп-қора қармоқ эмас, қалин арқон боғлади.
- Ғани ғилдиракни ғилдиратар экан, ғиштли йўлдан ғайрат билан юрди, ғилдирак ғижирламай текис айланди.
- Хадича хонадонда хушбўй чой дамлади, холаси хурмача олиб келиб, чойни хонтахтага қўйди.
- Равшан рўзғор учун рангли рўмол, рўмолча ва рўзғор сочиқларини растадан бирма-бир саралади.
- Олим ўрдакларга озуқа олиб, ўрик остига ўтирди, ўрдаклар озуқани олиб, ўтлоқ бўйлаб ўйнади.
- Чинор ёнида Чори чинни чойнакни чайиб, чойни чашкаларга чертиб юбормай, чиройли қуйди.
- Қобил қопдаги қуруқ қовоқ уруғини қоқди, қоқилган уруғларни қоғоз қутига қатор қилиб қўйди.
- Ғайрат гулдондаги гулларни суғорди, гулдон тагидаги ғиштни тўғрилади, ғунча очган гулга ғурур билан қаради.
Энг қисқа тез айтишлар
- Шошма, ширин шафтоли шарбати тўкилмасин.
- Чори чинни чашкани чайиб қўйди.
- Қодир қизил қалам қидирди.
- Ғани ғилдиракни ғилдиратди.
- Хуршид хурмони халтага солди.
- Ўктам ўрдакка озуқа берди.
Тез айтишларни қандай машқ қилиш керак
- Аввал сатрни ўзингиз секин ва аниқ ўқинг. Бола сўзларнинг маъносини тушуниб олсин.
- Узун сатрни қисмларга бўлинг. Ҳар бир бўлакни алоҳида айтиб, кейин қисмларни бирлаштиринг.
- Қийин туюлган товушни шошмасдан такрорланг. Талаффуз ноаниқ бўлса, тезликни оширишга уринманг.
- Навбат билан айтиб кўринг: ота-она бир сатрни, бола эса бошқасини танласин. Бу машқни ўйинга айлантиради.
- Бир неча марта машқ қилгач, сатрни ёддан айтишга ҳаракат қилинг. Ҳар гал янгисини танлаш шарт эмас.
Мактабга борадиган бола ҳам, кичик ёшдаги бола ҳам ўзига ёққан сатрни танлаши мумкин. Мақсад энг тез айтиш эмас, сўзларни тушунарли ва равон талаффуз қилишдир.
Кўп бериладиган саволлар
Узун тез айтишни бирдан тез айтиш керакми?
Йўқ, аввал секин айтган маъқул. Сўзлар равшан чиққач, тезликни оз-оздан оширинг.
Бола сатрни айтишда адашса, нима қилиш керак?
Сатрни қисмларга ажратиб, адашган жойини алоҳида машқ қилинг. Хато учун койиманг, яна бир бор хотиржам уриниб кўринг.
Ҳар куни янги тез айтиш танлаш шартми?
Шарт эмас. Бола ёқтирган сатрини қайта машқ қилиши мумкин, кейин истаса бошқасини танлайди.