Дастурлаш тиллари орасидан танлашда мақсадингизга қаранг: содда ҳисоб-китоблар учун Пйтҳон, веб-саҳифадаги ҳаракатлар учун JavaScript, буйруқларни блоклар билан тузиш учун Сцратч мос келади. Бошлаш учун битта йўналишни танлаш етарли. Кичик лойиҳа намуналари ва машқ режаси сизга қайси йўл қулайлигини аниқлашга ёрдам беради.
Дастурлаш тиллари орасидан сизга моси қандай танланади?
Дастурлаш тили — компьютерга нима қилиш кераклигини ёзиб берадиган қоидалар тизими. Уни танлашдан олдин ўзингизга оддий савол беринг: қандай нарса яратмоқчисиз? Масалан, харажатларни ҳисоблайдиган дастур, мактаб тадбири учун саҳифа ёки кичик ўйин. Аниқ вазифа танловни енгиллаштиради, чунки сиз тил номини эмас, керакли воситани қидирасиз.
Ҳамма иш учун ягона энг яхши тил йўқ. Бир хил вазифани турли тилларда бажариш мумкин, аммо бошловчи учун ёзиш усули ва натижани текшириш йўли фарқ қилади. Сизга матнли буйруқларни ўқиш қулайми ёки рангли блокларни улаб ишлашми? Буни тахмин қилиш ўрнига, кичик топшириқда синаб кўринг. Ўзингиз тушунтириб бера олган ечим кейинги машққа яхши таянч бўлади.
Қурилмангизни ҳам текширинг. Телефонда код билан танишиш мумкин, лекин узун матн ёзиш ва хатоларни солиштириш кичик экранда ноқулай бўлиши мумкин. Компьютердан фойдаланиш имконингиз бўлса, машқларни унда бажаринг. Мактабдаги дарс ёки тўгаракда маълум тил ўргатилса, шу тилдан бошлаш ҳам қулай: савол туғилганда ёрдам сўрайдиган одамингиз бўлади.
Пйтҳон ёки Сцратч билан бошлаш қулайми?
Пйтҳон — буйруқларни матн билан ёзадиган дастурлаш тили. Унда сонлар устида амаллар бажариш, матн билан ишлаш ва шартга қараб натижа чиқаришни машқ қилишингиз мумкин. Масалан, дафтар билан қалам нархини киритиб, жами харажатни ҳисоблайдиган дастур тузинг. Бунда ўзгарувчи керак бўлади: бу қийматни ном билан сақлаш усули. Нарх ўзгарса, ҳисоб ҳам янгиланади.
Сцратч муҳитида эса буйруқлар тайёр блоклар шаклида берилади. Сиз уларни улаб, қаҳрамонни ҳаракатлантирасиз ёки унинг гапини экранга чиқарасиз. Бу усул буйруқлар кетма-кетлигини кўриб тушунишга ёрдам беради. Масалан, қаҳрамон аввал саломлашсин, кейин савол берсин, жавобга қараб бошқа гап айтсин. Шундай машқда ҳам дастурлашдаги шарт ва кетма-кетлик билан ишлайсиз.
Танловни ёшингиз билангина боғламанг. Блоклар билан ишлаш сизга тушунарли бўлса, Сцратчдан бошланг; матн ёзиб натижани текшириш ёқса, Пйтҳонни синанг. Иккаласида ҳам асосий вазифа бир хил: катта ишни кичик, аниқ буйруқларга ажратиш. Намуна тайёр бўлгач, ундаги битта шартни ўзгартиринг ва натижани олдиндан айтишга ҳаракат қилинг.
Веб-саҳифа яратиш учун нималар керак?
Веб-саҳифа яратмоқчи бўлсангиз, HTML, ЦСС ва JavaScriptning вазифаларини ажратинг. HTML саҳифанинг тузилишини белгилайди: сарлавҳа, матн ва рўйхат қаерда туришини кўрсатади. ЦСС ташқи кўринишни бошқаради, масалан, ранг ва ёзув ўлчамини. JavaScript эса тугма босилганда жавоб кўрсатиш каби ҳаракатларни бажаради. HTML ва ЦССни JavaScript билан бир хил вазифани бажарадиган дастурлаш тиллари деб тушунманг.
Мактаб китобхонлик тадбири учун саҳифа тузишни тасаввур қилинг. Дастлаб тадбир номи, қисқа тавсифи ва керакли буюмлар рўйхатини жойлаштирасиз. Кейин матнни ўқишга қулай кўринишга келтирасиз. Шундан сўнг тугма босилганда қўшимча маълумот очилишини қўшасиз. Вазифаларни шу тарзда ажратсангиз, қайси ўзгариш учун қайси восита кераклигини тушуниш осонлашади.
Ҳаммасини бирдан ўрганишга шошилманг. Аввал оддий саҳифа тузинг, кейин унинг кўринишини тартибга солинг, сўнг кичик ҳаракат қўшинг. Тайёр кодни кўчириш билан чекланиб қолманг: тугмадаги ёзувни, рангни ёки чиқариладиган хабарни ўзгартиринг. Натижа сиз кутгандек чиқмаса, айнан қайси қисм таъсир қилганини текширинг.
Жава ва C++ни қачон танлаш маъқул?
Жава ва C++ ҳам дастур ёзиш учун ишлатилади, лекин уларни фақат номи кўп учрагани учун танлаш шарт эмас. Дарсингиз, тўгарагингиз ёки аниқ лойиҳангиз шу тиллардан бирига таянса, ундан бошлашингиз мумкин. Муҳими, ўқув материали бошланғич тушунчаларни изчил тушунтирсин. Бирдан мураккаб лойиҳага ўтиш ўрнига, сонларни таққослаш ёки рўйхатдан керакли қийматни топиш каби вазифани бажаринг.
Масалан, дастурлаш масалаларида алгоритм тузасиз. Алгоритм — вазифани ечиш учун бажариладиган аниқ қадамлар тартиби. Синфдаги натижалар орасидан энг каттасини топиш керак бўлса, аввал қадамларни оддий тилда ёзинг: қийматларни кўриш, таққослаш, каттасини эслаб қолиш. Шундан кейин уларни ўрганаётган тилингизга ўтказинг. Коддан олдинги шу фикрлаш қисми бошқа тилга ўтганингизда ҳам керак бўлади.
Бир тилдаги хатолар сизнинг дастурлашга қобилиятингиз йўқлигини билдирмайди. Баъзан сабаб битта белги, нотўғри ёзилган ном ёки тушунилмаган қоидадир. Хато хабарини ўқинг ва охирги ўзгартирган жойингизни текширинг. Ёрдам сўраганда эса вазифани, ёзган кодингизни ва кутган натижангизни бирга кўрсатинг.
Танлаган тилда қандай машқ қилиш керак?
Кичик, тугатиш мумкин бўлган лойиҳа танланг. Масалан, киритилган соннинг жуфт ёки тоқлигини аниқлайдиган дастур ёзинг. Кейинги машқда фойдаланувчи нотўғри маълумот киритса, нима бўлишини ўйлаб кўринг. Шу йўл билан фақат буйруқ ёзишни эмас, дастурдан бошқа одам қандай фойдаланишини ҳам ўрганасиз.
Машқни қуйидаги тартибда олиб бориш қулай:
- Вазифани оддий гап билан ёзинг ва қандай натижа кутаётганингизни белгиланг.
- Ечим қадамларини қоғозга туширинг.
- Кодни кичик қисмларга бўлиб ёзинг ва ҳар қисмини текширинг.
- Турли маълумотлар билан синанг, кейин ўзингизга код қандай ишлашини тушунтиринг.
Бошқа тилга ўтишдан олдин сабабингизни аниқланг. Янги лойиҳа бошқа воситани талаб қилса, ўтиш фойдали бўлиши мумкин. Фақат машқ қийинлашгани учун тилни алмаштирсангиз, ўша тушунча яна учрайди. Шарт, такрорлаш ва ўзгарувчини тушунишга вақт ажратинг: такрорлаш бир хил буйруқни қайта бажариш демакдир. Бу тушунчалар дастурлаш тилларини ўрганишда қайта-қайта керак бўлади.
Қизиқарли фактлар
- Компьютер буйруқни сиз назарда тутган маънода эмас, ёзилган қоида бўйича бажаради.
- Бир хил масалани турли дастурлаш тилларида ечиш мумкин.
- Блокларни улаб дастур тузишда ҳам шарт ва такрорлашдан фойдаланилади.
- Дастур ишга тушгани унинг барча ҳолатда тўғри ишлашини англатмайди.
- Коддаги номларни тушунарли танлаш уни кейинроқ ўқишни енгиллаштиради.
Танловни текшириш учун ўзингиз кичик синов ўтказинг: танлаган воситангизда исм сўраб, салом берадиган дастур тузинг. Кейин салом матнини ўзгартиринг ёки жавобга қараб бошқа хабар чиқаринг. Қайси буйруқ нима қилаётганини тушунтира олсангиз, кейинги машққа ўтинг; тушунмаган жойингиз бўлса, айнан ўшани қайта синанг.
Кўп бериладиган саволлар
Дастурлашни бошлаш учун инглиз тилини мукаммал билиш керакми?
Йўқ, бошлаш учун инглиз тилини мукаммал билиш шарт эмас. Ўзбекча тушунтиришлардан фойдаланиб, коддаги буйруқлар ва хато хабарларида учрайдиган сўзларни аста-секин ўрганишингиз мумкин. Таниш бўлмаган сўзларни маъноси ва кичик мисоли билан ёзиб боринг.
Пйтҳонни ўргансам, кейин JavaScriptga ўтсам бўладими?
Ҳа, Пйтҳондан кейин JavaScriptni ўрганишингиз мумкин. Шарт, такрорлаш ва ўзгарувчи ҳақидаги тушунчалар ёрдам беради, аммо буйруқларнинг ёзилиши ва айрим ишлаш қоидаларини янгидан ўрганасиз. Олдинги кичик лойиҳангизни янги тилда қайта тузиш фарқларни кўришга ёрдам беради.
Телефонда дастурлашни ўрганиш мумкинми?
Ҳа, телефонда бошланғич тушунчаларни ўрганиш ва кичик кодларни синаш мумкин. Бироқ экран ва клавиатура узун код билан ишлашни ноқулайлаштириши мумкин. Имкон топилганда машқларингизни компьютерда ҳам бажариб кўринг.
Бир вақтнинг ўзида бир нечта тил ўргансам бўладими?
Бўлади, лекин бошланишида битта асосий тилга эътибор бериш буйруқларни чалкаштирмасликка ёрдам беради. Веб-саҳифа тузишда эса HTML, ЦСС ва JavaScriptni вазифаларига қараб ёнма-ён ўрганасиз. Ўрганганингизни мустақил кичик ишда қўллай олишни мезон қилинг.