От сўз туркуми тести отларни таниш, уларнинг қўшимчалари ва гапдаги вазифасини ажратишга мўлжалланган 20 та саволдан иборат. Саволлар 10–16 ёшли мактаб ўқувчилари ҳамда билимини синаб кўрмоқчи бўлган катталар учун мос. Ҳар бир саволда битта вариантни танланг, сўнг жавобларингизни рўйхат охиридаги калит билан текширинг.
От сўз туркуми бўйича тест саволлари
- Берилган сўзлардан отни топинг.
А) китоб
Б) яшил
C) югурмоқ
Д) секин - Отнинг асосий сўроқлари қайси қаторда берилган?
А) қандай? қанақа?
Б) ким? нима?
C) нима қилди? нима қилади?
Д) нечта? қанча? - Шахсни билдирган отни белгиланг.
А) қалам
Б) дафтар
C) ўқитувчи
Д) дарахт - Қайси сўз буюм номини билдиради?
А) келди
Б) баланд
C) тез
Д) сумка - Атоқли от берилган қаторни топинг.
А) шаҳар
Б) Самарқанд
C) дарё
Д) мактаб - Қуйидагилардан қайси бири турдош от?
А) шаҳар
Б) Тошкент
C) Зарафшон
Д) Малика - Мавҳум отни белгиланг.
А) пиёла
Б) қалам
C) эшик
Д) дўстлик - Кўплик шаклидаги от қайси қаторда берилган?
А) дафтарим
Б) дафтарга
C) дафтарлар
Д) дафтарни - Болалар сўзидаги -лар қўшимчаси нимани билдиради?
А) Кўпликни
Б) Эгаликни
C) Йўналишни
Д) Чиқиш келишигини - Китобим сўзидаги -им қўшимчаси китобнинг кимга тегишли эканини билдиради?
А) Сенга
Б) Унга
C) Сизга
Д) Менга - Онанг сўзида иккинчи шахс бирликдаги эгаликни қайси қўшимча ифодалайди?
А) -м
Б) -нг
C) -си
Д) -миз - Қаратқич келишигидаги отни топинг.
А) мактабга
Б) мактабни
C) мактабнинг
Д) мактабда - Китоб отининг тушум келишигидаги шаклини белгиланг.
А) китобга
Б) китобда
C) китобдан
Д) китобни - Жўналиш келишигидаги от қайси қаторда берилган?
А) ҳовлини
Б) ҳовлининг
C) ҳовлига
Д) ҳовлидан - Мактабда сўзидаги -да қайси келишик қўшимчаси?
А) Ўрин-пайт келишиги
Б) Қаратқич келишиги
C) Тушум келишиги
Д) Чиқиш келишиги - Чиқиш келишигидаги отни белгиланг.
А) уйга
Б) уйдан
C) уйни
Д) уйнинг - Сўз ясовчи қўшимча ёрдамида ҳосил бўлган отни топинг.
А) иш
Б) тош
C) ишчи
Д) уй - Малика китоб ўқиди гапида қайси сўз эга вазифасида келган?
А) китоб
Б) Малика
C) ўқиди
Д) китоб ўқиди - Азиз дафтарни очди гапида дафтарни сўзи қандай гап бўлаги?
А) Эга
Б) Кесим
C) Ҳол
Д) Тўлдирувчи - Ўқувчиларнинг сўзида ўқувчи асосидан кейин қайси қўшимчалар кетма-кет келган?
А) Кўплик -лар ва қаратқич келишиги -нинг
Б) Эгалик -им ва тушум келишиги -ни
C) Сўз ясовчи -чи ва жўналиш келишиги -га
Д) Кўплик -лар ва чиқиш келишиги -дан
Тўғри жавоблар
- А) Китоб — буюмнинг номи бўлиб, нима? сўроғига жавоб беради.
- Б) Ким? ва нима? отнинг асосий сўроқлари бўлиб, улар шахс ҳамда нарса номларини аниқлашга ёрдам беради.
- C) Ўқитувчи — шахсни билдирган от, шунинг учун унга ким? сўроғи берилади.
- Д) Сумка буюм номини билдиради, қолган вариантлар эса ҳаракат ёки белгини ифодалайди.
- Б) Самарқанд муайян шаҳарнинг номи бўлгани учун атоқли от саналади ва бош ҳарф билан ёзилади.
- А) Шаҳар умумий ном бўлиб, битта алоҳида шаҳарни эмас, шу турдаги жойларни билдиради.
- Д) Дўстлик қўл билан ушлаб бўлмайдиган муносабатни билдиргани учун мавҳум отдир.
- C) Дафтарлар сўзида -лар кўплик қўшимчаси бор, қолган шаклларда эса эгалик ёки келишик қўшимчаси қатнашган.
- А) Болалар сўзидаги -лар бир болани эмас, бир нечта болани билдиради.
- Д) Китобим сўзидаги -им биринчи шахс бирликдаги эгалик қўшимчаси бўлиб, менинг китобим маъносини англатади.
- Б) Онанг сўзидаги -нг иккинчи шахс бирликдаги эгаликни билдириб, сенинг онанг маъносини ифодалайди.
- C) Мактабнинг сўзидаги -нинг қаратқич келишиги қўшимчаси бўлиб, сўз ниманинг? сўроғига жавоб беради.
- Д) Китобни сўзидаги -ни тушум келишиги қўшимчаси бўлиб, сўз нимани? сўроғига жавоб беради.
- C) Ҳовлига сўзидаги -га жўналиш келишиги қўшимчаси бўлиб, йўналишни билдиради.
- А) Мактабда сўзидаги -да ўрин-пайт келишиги қўшимчаси бўлиб, бу мисолда жойни билдиради.
- Б) Уйдан сўзида чиқиш келишигининг -дан қўшимчаси қатнашган ва сўз қаердан? сўроғига жавоб беради.
- C) Ишчи сўзи иш асосига шахс номини ясовчи -чи қўшимчасини қўшиш орқали ҳосил бўлган.
- Б) Малика сўзи ҳаракатни бажарувчи шахсни билдириб, гапда эга вазифасида келган.
- Д) Дафтарни сўзи нимани? сўроғига жавоб бериб, ҳаракат қаратилган буюмни билдирган тўлдирувчидир.
- А) Ўқувчиларнинг сўзида ўқувчи асосига аввал кўплик -лар, кейин қаратқич келишиги -нинг қўшимчаси қўшилган.
Тестдан дарсда ва уйда қандай фойдаланиш мумкин?
Дарсда жавобларни аввал мустақил белгиланг. Кейин жуфтликда ишланг: шеригингизга фақат танлаган ҳарфингизни эмас, нима учун шу жавобни танлаганингизни ҳам тушунтиринг. Масалан, мактабнинг ва мактабни шаклларига алоҳида сўроқ бериш уларнинг фарқини кўришга ёрдам беради.
Оилавий ўйинда саволларни навбат билан ўқинг, лекин жавоблар бўлимини олдиндан очманг. Ҳар ким ўз танловини қоғозга ёзсин. Текшираётганда хато жавоб учун койиш ўрнига, шу қоида асосида янги мисол топишни таклиф қилинг.
От сўз туркуми тестини қайта ишлашдан олдин адашган саволларингиз ёнига қисқа изоҳ ёзинг. Фақат тўғри ҳарфни ёдлаш етмайди: китобим ўрнига дафтарим, ҳовлига ўрнига мактабга сўзини қўйиб ҳам қоидани тушунтира олишингизни текширинг.
Натижангизни баҳоланг
Ҳар бир тўғри жавоб учун бир балл беринг. Қуйидаги уч даража фақат шу машқдаги натижангизни кўрсатади, мактаб баҳосини алмаштирмайди.
- 17–20 та тўғри жавоб — пухта тушунча. Отнинг асосий белгиларини яхши ажратяпсиз; энди эгалик ва келишик қўшимчалари бирга келган сўзларни таҳлил қилиб машқ қилинг.
- 11–16 та тўғри жавоб — яхши асос. Хато қилган саволларингизни мавзусига қараб гуруҳланг: от турлари, қўшимчалар ёки гап бўлаклари; кейин айнан шу қисмни такрорланг.
- 0–10 та тўғри жавоб — яна машқ керак. Дастлаб ким? ва нима? сўроқлари ёрдамида отларни топинг, сўнг кўплик, эгалик ва келишикларни алоҳида мисоллар билан ўрганинг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу тестни от мавзусини энди ўрганаётган бола ишлай оладими?
Ҳа, лекин барча саволларга бирдан жавоб бериши шарт эмас. Аввал отни таниш ва унинг турларига оид саволларни ишласин; эгалик, келишик ва гап бўлакларига оид топшириқларни тегишли мавзуни ўргангач бажарсин.
Келишик саволларида адашсам, қандай машқ қиламан?
Битта отни турли келишикларда ёзиб, ҳар бир шаклга мос сўроқ беринг. Масалан, китобнинг — ниманинг?, китобни — нимани?, китобдан — нимадан? жуфтликларини таққосланг. Кейин шу шакллар қатнашган қисқа гаплар тузинг.
Отни топиш билан унинг гапдаги вазифасини аниқлаш бир хилми?
Йўқ, от — сўз туркуми, эга ёки тўлдирувчи эса гап бўлагидир. Масалан, Дафтар очилди гапида дафтар эга, Азиз дафтарни очди гапида эса дафтарни тўлдирувчи бўлиб келган. Вазифани аниқлаш учун сўзни гапдаги бошқа сўзлар билан боғлаб текширинг.