3-синф мантиқий саволлар тўпламидаги 25 та топшириқ болаларга шартни диққат билан ўқиш, ҳисоблаш ва ўз жавобини тушунтиришни машқ қилдиради. Уларни фарзандингиз билан навбатма-навбат ечишингиз ёки синфда мустақил топшириқ сифатида беришингиз мумкин. Жавоблар алоҳида жадвалда, саҳифа охирида жойлашган.
3-синф мантиқий саволлар тўплами
Дафтар ва қалам тайёрланг. Ҳар бир саволга жавоб ёзгач, ёнига қандай фикрлаганингизни ҳам қисқача қайд этинг: баъзан тўғри жавобдан кўра уни тушунтириш қийинроқ бўлади.
Осон мантиқий саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 1 | Учта саватнинг ҳар бирида 4 тадан олма бор эди. Битта саватдан 2 та олма олинди. Саватларда жами нечта олма қолди? |
| 2 | Азиз навбатда олдиндан санаганда учинчи, орқадан санаганда тўртинчи турибди. Навбатда жами нечта бола бор? |
| 3 | Азизда 3 та қалам бор. Маликада ундан 2 та кўп қалам бор. Иккаласида жами нечта қалам бор? |
| 4 | Синф жавонида 18 та китоб бор эди. Болалар 6 тасини олди, кейин илгари олинган 4 та китобни жавонга қайтарди. Жавонда нечта китоб бўлди? |
| 5 | 2, 5 ва 8 ёзилган карточкалардан иккитасини танланг. Ҳар бирини бир мартадан ишлатиб тузиладиган энг катта икки хонали сон қайси? |
| 6 | Мунчоқлар қизил, кўк, сариқ тартибида терилган. Шу тартиб ўзгармай такрорланса, еттинчи мунчоқ қандай рангда бўлади? |
| 7 | Дастурхонда 6 та олма ва 6 та нок бор. Ҳар бир болага биттадан олма ва биттадан нок берилса, мевалар кўпи билан нечта болага етади? |
| 8 | Тўртта қутининг биттаси бўш. Қолган ҳар бир қутида 2 тадан ўйинчоқ бор. Қутиларда жами нечта ўйинчоқ бор? |
Ўртача қийинликдаги саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 9 | Тўрт дўст учрашди. Ҳар бири қолган дўстларининг ҳар бири билан бир мартадан қўл бериб кўришди. Жами нечта қўл бериб кўришиш бўлди? |
| 10 | Учта қоғоз пулнинг жами қиймати 9 минг сўм. Уларнинг ҳар бири ё 2 минг, ё 5 минг сўмлик. Нечтаси 5 минг сўмлик? |
| 11 | 10 дан 19 гача бўлган барча сонлар ёзилди. Ёзувда 1 рақами жами неча марта қатнашди? |
| 12 | Малика, Азиз ва Нодира ёнма-ён учта ўриндиққа ўтирди. Азиз четда ўтирмади. Малика Азизнинг чап томонида ўтирди. Энг ўнгдаги ўриндиқда ким ўтирибди? |
| 13 | 24 та мунчоқ учта ипга тенг тақсимланди. Кейин ҳар бир ипдан 2 тадан мунчоқ олинди. Ипларда жами нечта мунчоқ қолди? |
| 14 | Биринчи халтада 4 та ёнғоқ бор. Иккинчисида биринчидагидан икки баравар кўп, учинчисида эса иккинчидагидан 3 та кам. Учала халтада жами нечта ёнғоқ бор? |
| 15 | Икки соннинг йиғиндиси 14. Катта сон кичигидан 4 тага ортиқ. Катта сон нечага тенг? |
| 16 | Малика учта топшириқнинг ҳар бирига 10 дақиқадан сарфлади. Топшириқлар орасида икки марта 5 дақиқадан дам олди. Иш бошлаганидан тугатгунига қадар қанча вақт ўтди? |
| 17 | Доиранинг қиймати 3. Квадратнинг қиймати доираникидан 2 та ортиқ. Учбурчакнинг қиймати квадратникидан икки баравар катта. Учбурчакнинг қиймати нечага тенг? |
Қийин мантиқий саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 18 | Ҳовлида фақат товуқлар ва қуёнлар бор. Уларнинг жами 10 та боши, 28 та оёғи бор. Қуёнлар нечта? |
| 19 | Учта қутида фақат олма, фақат нок ёки олма-нок аралаш мевалар бор. Қутиларга “Олма”, “Нок”, “Аралаш” деб ёзилган, аммо учала ёзув ҳам нотўғри. “Аралаш” ёзилган қутида фақат нок борлиги аниқланди. “Олма” ёзилган қутида нима бор? |
| 20 | Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси 9. Бирликлар хонасидаги рақам ўнликлар хонасидаги рақамдан 3 та катта. Бу қайси сон? |
| 21 | Катакли йўлда манзилга етиш учун жами икки қадам ўнгга ва бир қадам юқорига юриш керак. Фақат шу уч қадамни турли тартибда босиб, нечта ҳар хил йўл билан бориш мумкин? |
| 22 | Азиз ва Маликада биргаликда 11 та, Малика ва Жасурда 13 та, Азиз ва Жасурда 12 та нишонча бор. Жасурда нечта нишонча бор? |
| 23 | Тўрт бола маррага турли вақтда етди. Жасур Азиздан олдин келди. Малика Азиздан кейин, лекин Нодирадан олдин келди. Ким учинчи бўлди? |
| 24 | 20 та ёнғоқдан ҳар бир болага 3 тадан берилгач, 2 та ёнғоқ ортиб қолди. Ёнғоқ олган болалар нечта? |
| 25 | Қулф коди 1, 2, 3, 4 рақамларининг ҳар биридан бир мартадан тузилган. Биринчи рақам 4, охиргиси 1. Ўртадаги иккита рақам кичикдан каттага қараб жойлашган. Код қандай? |
Тўртта саволни батафсил таҳлил қиламиз
Қуйидаги изоҳларни тегишли саволларни мустақил ечгандан кейин очинг. Жавобингиз мос келмаса, фақат натижани алмаштирманг: қайси қадамда адашганингизни топинг.
11-савол: рақам билан сонни адаштирманг
Жавобни кўриш
Жавоб: 11 марта. Ўнта соннинг ҳар бирида ўнликлар хонасида биттадан 1 бор; 11 сонининг бирликлар хонасида эса яна битта 1 қатнашади.
Текшириш учун сонларни алоҳида ёзиб, ҳар бир 1 рақамини айлана билан белгиланг. Савол нечта сон ёзилганини эмас, айнан рақам неча марта учраганини сўраяпти.
18-савол: ҳаммасини аввал товуқ деб тасаввур қилинг
Жавобни кўриш
Жавоб: 4 та қуён. Ўнта жониворнинг ҳаммаси товуқ бўлса, оёқлар 20 та бўларди; ҳақиқий сондаги ортиқча 8 та оёқ қуёнларга тегишли.
Ҳар бир қуён товуққа қараганда 2 та ортиқ оёққа эга, демак, 8 : 2 = 4. Текширувда 4 та қуённинг 16 та оёғи билан 6 та товуқнинг 12 та оёғини қўшинг.
19-савол: нотўғри ёзув ҳам ёрдам беради
Жавобни кўриш
Жавоб: олма ва нок аралаш. Фақат нокли қути топилган, “Олма” ёзилган қутида эса фақат олма бўла олмайди, чунки унинг ёзуви ҳам нотўғри.
Шунинг учун унга аралаш мевалар қолади. “Нок” ёзилган қутида эса фақат олма бўлади: шу тақсимотда учала ёзув ҳам нотўғри чиқади.
22-савол: такрор саналган нишончаларни ажратинг
Жавобни кўриш
Жавоб: Жасурда 7 та нишонча бор. Учта жуфтликдаги сонларни қўшсак, 36 чиқади, лекин бунда ҳар бир боланинг нишончалари икки мартадан саналган.
Демак, учаласида жами 18 та нишонча бор. Азиз билан Маликанинг 11 та нишончасини айирсак, Жасурга тегишли 7 таси қолади.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни ўз сўзингиз билан айтинг. Бола нимани топиши кераклигини тушунтирсин. Катталар дарров амални айтиб бермай, унинг фикрини тингласин.
- Расм ёки белгилардан фойдаланинг. Навбатдаги болалар учун доирачалар, қутилар учун катаклар чизинг. Тасвир бир одамни икки марта санаб юбормасликка ёрдам беради.
- Тахминни шарт билан текширинг. Топилган сон саволдаги барча талабларга мос келадими, бирма-бир қаранг. Фақат битта талабга мос жавоб етарли эмас.
- Хатони бирга текширинг. “Нега бундай ўйладингиз?” деб сўранг. Бола фикрини овоз чиқариб тушунтирганда, ўтказиб юборган маълумотини пайқаши мумкин.
- Осонидан қийинига ўтинг. 3-синф мантиқий саволларини ишлашда аввал қисқа шартларни танланг. Кейин бир нечта маълумотни боғлаш керак бўлган топшириққа ўтинг.
Кўп бериладиган саволлар
Бола ҳисобни билса ҳам саволда қийналса, нима қиламиз?
Аввал ундан шартни ўз сўзлари билан айтиб беришини сўранг. Масалан, “жами”, “ортиқ” ва “икки баравар” сўзлари нимани билдираётганини шу топшириқдаги буюмлар орқали кўрсатинг.
Барча 25 та саволни бир ўтиришда ечиш керакми?
Йўқ, топшириқларни бўлиб ишлаш мумкин. Бола чарчаса ёки шартни шошилиб ўқий бошласа, қолганларини кейинги машғулотга қолдиринг.
Жавобни тополмаганда ечимни дарров кўрсатиш керакми?
Дарров кўрсатиш ўрнига битта кичик йўналиш беринг. Масалан, навбат ҳақидаги саволда Азизнинг олдидаги ва орқасидаги болаларни алоҳида чизишни таклиф қилинг.
Жавоблар ва ечимлар
| № | Жавоб ва ечим |
|---|---|
| 1 | 10 та. Дастлаб 3 × 4 = 12 та олма бор эди. Иккитаси олингач, 12 − 2 = 10 та қолди. |
| 2 | 6 та бола. Азизнинг олдида 2 та, орқасида 3 та бола бор. Азизнинг ўзини ҳам қўшамиз: 2 + 1 + 3 = 6. |
| 3 | 8 та қалам. Маликада 3 + 2 = 5 та қалам бор. Иккаласида 3 + 5 = 8 та. |
| 4 | 16 та китоб. Олинганларини айириб, қайтарилганларини қўшамиз: 18 − 6 + 4 = 16. |
| 5 | 85. Энг катта рақамни ўнликлар хонасига қўямиз. Қолган рақамлардан каттаси 5 бўлгани учун бирликка уни танлаймиз. |
| 6 | Қизил. Олтита мунчоқ иккита тўлиқ такрорни ҳосил қилади. Еттинчиси янги такрорни бошлайди. |
| 7 | 6 та болага. Ҳар бир олмани биттадан нок билан жуфтласак, олтита жуфт ҳосил бўлади. |
| 8 | 6 та ўйинчоқ. Ўйинчоқли қутилар 4 − 1 = 3 та. Уларда 3 × 2 = 6 та ўйинчоқ бор. |
| 9 | 6 марта. Биринчи дўст уч киши билан, иккинчиси ҳали саналмаган икки киши билан, учинчиси эса қолган бир киши билан кўришади: 3 + 2 + 1 = 6. |
| 10 | Биттаси. 5 + 2 + 2 = 9 минг сўм. Иккита 5 мингликнинг ўзиёқ керакли суммадан ошиб кетади. |
| 11 | 11 марта. Ўнликлар хонасида 1 рақами ўн марта, 11 сонининг бирликлар хонасида яна бир марта ёзилади. |
| 12 | Нодира. Азиз ўртада, Малика унинг чапида ўтиради. Ўнгдаги жой Нодирага қолади. |
| 13 | 18 та мунчоқ. Учта ипдан жами 3 × 2 = 6 та мунчоқ олинди. Шунинг учун 24 − 6 = 18. |
| 14 | 17 та ёнғоқ. Иккинчи халтада 8 та, учинчисида 5 та бор. Жами: 4 + 8 + 5 = 17. |
| 15 | 9. Йиғиндидан фарқни айирсак, кичик соннинг икки баравари қолади: 14 − 4 = 10. Кичик сон 5, каттаси 9. |
| 16 | 40 дақиқа. Топшириқларга 30 дақиқа, танаффусларга 10 дақиқа кетган. Уларни қўшамиз. |
| 17 | 10. Квадратнинг қиймати 3 + 2 = 5. Учбурчакники 5 × 2 = 10. |
| 18 | 4 та қуён. Ҳаммаси товуқ бўлса, 20 та оёқ бўларди. Ортиқча 8 та оёқни ҳар бир қуён қўшадиган 2 тадан оёққа бўламиз. |
| 19 | Олма-нок аралаш. Фақат нокли қути аллақачон аниқланган. “Олма” ёзилган қутида фақат олма ҳам бўлмагани учун унда аралаш мевалар бор. |
| 20 | 36. Рақамлар 3 ва 6: йиғиндиси 9, фарқи 3. Катта рақам бирликлар хонасида туради. |
| 21 | 3 та йўл. Юқорига қадамни биринчи, иккинчи ёки учинчи босиш мумкин. Қолган икки қадам ўнгга бўлади. |
| 22 | 7 та нишонча. Жуфтликлар йиғиндиси 36 бўлиб, ҳар бир нишонча икки марта саналган. Умумий 18 тадан Азиз ва Маликанинг 11 тасини айирамиз. |
| 23 | Малика. Шартдаги тартиб: Жасур, Азиз, Малика, Нодира. Демак, учинчи ўрин Маликага тегишли. |
| 24 | 6 та бола. Тарқатилган ёнғоқлар 20 − 2 = 18 та. Ҳар бирига 3 тадан берилгани учун 18 : 3 = 6. |
| 25 | 4231. Ўртага фақат 2 ва 3 қолади. Кичикдан каттага жойлаштирсак, код 4231 бўлади. |