Bolalar uchun ekologiya viktorinasi maktabda ham, oilaviy davrada ham tabiat haqidagi bilimlarni sinashga yordam beradi. Ishtirokchilarni jamoalarga ajrating, har bir to’g’ri javob uchun ball bering va javoblarni barcha turlar tugagach tekshiring. Kichik yoshdagi bolalar kattalar bilan bir jamoada qatnashishi mumkin.
Bolalar uchun ekologiya viktorinasi
Savollar osondan qiyinga qarab tuzilgan. Boshlovchi ularni navbat bilan o’qiydi, jamoalar esa javoblarini qog’ozga yozadi. Javoblar ro’yxatini o’yin oxirigacha yopib turing: shunda har bir ishtirokchi mustaqil o’ylab ko’radi.
1-tur: oson savollar
- Daraxtning tuproq ostida joylashgan, suv va unda erigan moddalarni shimadigan qismi nima?
- Baliqlar suvda nafas olish uchun qaysi a’zosidan foydalanadi?
- Yerga yorug’lik va issiqlik beradigan yulduzning nomi nima?
- O’simlik sug’orilganda uning ildiziga yetib borishi kerak bo’lgan suyuqlik nima?
- Ko’p qushlar tuxum qo’yib, jo’ja ochish uchun quradigan joy nima deb ataladi?
- Asosan o’t va boshqa o’simliklar bilan oziqlanadigan hayvonlar qanday ataladi?
- Hovlida hosil bo’lgan chiqindini yerga tashlash o’rniga qanday maxsus idishga solish kerak?
- Suv muzlaganda hosil bo’ladigan qattiq modda nima deb ataladi?
- O’simlikning odatda yashil bo’ladigan, shox yoki poyada o’sadigan yassi qismi nima?
- Tirik mavjudotlarning bir-biri va atrof-muhit bilan munosabatini o’rganadigan fan qanday ataladi?
2-tur: o’rtacha savollar
- Yashil o’simliklarning yorug’lik yordamida suv va karbonat angidriddan oziq modda hosil qilishi qanday jarayon?
- Yashil o’simliklar yorug’likda oziq modda hosil qilganda havoga qaysi gazni chiqaradi?
- O’simliklar yorug’lik yordamida oziq modda hosil qilish uchun havodan qaysi gazni oladi?
- Hovliga sepilgan suvning asta-sekin bug’ga aylanib havoga o’tishi qanday jarayon deb ataladi?
- Suv bug’ining sovib, yana mayda suv tomchilariga aylanishi qanday jarayon deb ataladi?
- O’t, uni yeydigan chigirtka va chigirtkani yeydigan qurbaqa qanday oziqlanish ketma-ketligini hosil qiladi?
- Tirik mavjudot yashaydigan va hayoti uchun zarur sharoitlarni topadigan joy umumiy qanday ataladi?
- Ishlatilgan qog’oz yoki shishadan yana mahsulot tayyorlash jarayoni nima deb ataladi?
- Boshqa hayvonlarni ovlab, ular bilan oziqlanadigan hayvonlar qanday ataladi?
- Tuproqda o’simlik va hayvon qoldiqlari parchalanishidan hosil bo’ladigan organik modda nima deb ataladi?
3-tur: qiyin savollar
- O’tni chigirtka, chigirtkani qurbaqa, qurbaqani ilon yeydi. Shu zanjirda chigirtkani qaysi hayvon yeydi?
- O’lik organizmlar qoldiqlarini sodda moddalarga ajratadigan bakteriya va zamburug’lar oziq zanjirida qanday ataladi?
- O’simlikning barglari orqali suvni bug’latishi qanday maxsus atama bilan ataladi?
- Atmosferada Quyoshdan keladigan zararli ultrabinafsha nurlarning bir qismini tutib qoladigan qatlam qaysi?
- Yashil o’simliklarga rang beradigan va yorug’likni yutishda qatnashadigan modda nima deb ataladi?
- Tuproqning ustki qatlami suv yoki shamol ta’sirida yemirilib, ko’chib ketishi qanday ataladi?
- Bir hududda yashaydigan, bir turga mansub organizmlar guruhi biologiyada nima deb ataladi?
- Tirik organizmlar va ular yashaydigan jonsiz muhit birgalikda qanday tabiiy tizimni tashkil etadi?
- Bir hududdagi tirik mavjudotlar turlarining rang-barangligi qanday atama bilan ifodalanadi?
- Asalari gulga qo’nganda gul changini boshqa gulga olib o’tishi qaysi jarayonga yordam beradi?
Javoblar
Javoblar savollar tartibida berilgan. Bir xil ma’noni bildiradigan javoblarni ham qabul qiling: masalan, birlik va ko’plik shakli farq qilsa, mazmuniga qarang.
- Ildiz.
- Jabra.
- Quyosh.
- Suv.
- Uya.
- O’txo’rlar.
- Chiqindi qutisi.
- Muz.
- Barg.
- Ekologiya.
- Fotosintez.
- Kislorod.
- Karbonat angidrid.
- Bug’lanish.
- Kondensatsiya.
- Oziq zanjiri.
- Yashash muhiti.
- Qayta ishlash.
- Yirtqichlar.
- Chirindi.
- Qurbaqa.
- Parchalovchilar.
- Transpiratsiya — barglardan suv bug’lanishi.
- Ozon qatlami.
- Xlorofill.
- Eroziya.
- Populyatsiya.
- Ekotizim.
- Biologik xilma-xillik.
- Changlanish.
Viktorinani qanday o’tkazish mumkin
- Jamoalarni tenglashtiring. Har bir guruhga turli yoshdagi ishtirokchilarni qo’shing. Javobni yozadigan va fikr bildiradigan bolalar almashib tursin, shunda faqat bilimdon ishtirokchi gapirib qolmaydi.
- O’ylashga vaqt bering. Masalan, oson savollarga yarim daqiqa, murakkablariga bir daqiqa ajrating. Savol tushunarsiz bo’lsa, uni sekin qayta o’qing, lekin javobga ishora qilmang.
- Ball qoidasini oldindan kelishing. Sodda tartib uchun har bir to’g’ri javobga bir ball bering. Musobaqani murakkablashtirmoqchi bo’lsangiz, keyingi turlarning javoblarini ko’proq ball bilan baholashingiz mumkin.
- Sharoitga mos o’tkazing. Darsda jamoalar javoblarni yozsin, oilada esa navbat bilan og’zaki aytish mumkin. Mahalladagi o’yinda savollarni boshlovchi o’qisin va javoblarni alohida varaqda saqlasin.
- Sovg’ani sodda tanlang. Xatcho’p, daftar yoki rangli qalam yetarli. Faqat g’oliblarni emas, boshqalarni tinglagan va javobini tushuntirishga uringan bolalarni ham iliq so’z bilan rag’batlantiring.
Javoblarni qanday muhokama qilish kerak?
Noto’g’ri javob ustidan kulmang. Boladan qanday fikrlaganini so’rang, keyin to’g’ri javobni kundalik misolga bog’lang: hovliga sepilgan suvning qurishi bug’lanishni tushuntirishga yordam beradi.
Qiyin atamalarni shunchaki yodlatmang. Masalan, ekotizimni tushuntirganda hovlidagi o’simliklar, hasharotlar, tuproq, suv va havoning o’zaro bog’liqligini muhokama qiling. Keyin bolalarga o’zlari kuzatgan boshqa misolni aytish imkonini bering.
Ko’p beriladigan savollar
Ekologiya viktorinasini kichik yoshdagi bolalarga qanday moslashtirish mumkin?
Kichik bolalar bilan oson turdan boshlang va savollarni ovoz chiqarib o’qing. Javob variantlari kerak bo’lsa, boshlovchi oldindan har savol uchun bir to’g’ri va bir noto’g’ri variant tayyorlashi mumkin.
Barcha savollarni bir mashg’ulotda berish shartmi?
Yo’q, turlarni alohida mashg’ulotlarga bo’lish mumkin. Vaqt qisqa bo’lsa, bitta turni o’tkazing va javoblarni tekshirgach, tushunilmagan savollarni muhokama qiling.
Jamoalar teng ball olsa, g’olibni qanday aniqlash mumkin?
Jamoalarga birgalikdagi g’oliblikni berish mumkin. Agar bitta g’olib kerak bo’lsa, oldindan ekologik odatlarni navbat bilan aytish shartini kelishing: takrorlanmagan va mavzuga mos har bir misolga ball bering.