Клавиатура тугмалари компьютерга матн киритиш, ёзувни таҳрирлаш ва буйруқ бериш учун хизмат қилади. Ҳарфлар билан сўз ёзасиз, махсус тугмалар ёрдамида эса бўш жой қўясиз, хатони тузатасиз ёки керакли жойга ўтасиз. Қуйидаги изоҳлар тугмаларнинг вазифасини тушунишга ва уларни оддий машқлар орқали синаб кўришга ёрдам беради.
Клавиатура тугмалари қандай гуруҳларга бўлинади?
Тугмаларни вазифасига қараб ўрганиш осонроқ. Ҳарф, рақам ва тиниш белгилари матн ёзишга хизмат қилади; бошқа тугмалар эса ёзувни ўзгартиради ёки компьютерга буйруқ беради. Масалан, мактаб учун иншо тайёрлаётганда ҳарфларни босасиз, хато қилсангиз ўчириш тугмасидан фойдаланасиз.
Клавиатуранинг кўриниши қурилмага қараб фарқланади. Ноутбукда айрим тугмалар бир-бирига яқин жойлашади, алоҳида клавиатурада эса қўшимча рақамлар қисми бўлиши мумкин. Шу сабабли тугмани фақат жойига қараб эмас, устидаги ёзуви ёки белгиси орқали таниган маъқул.
- Ҳарф ва белги тугмалари — сўзлар, рақамлар ҳамда тиниш белгиларини киритади.
- Таҳрирлаш тугмалари — ёзувни ўчириш ёки янги сатр очишга ёрдам беради.
- Йўналиш тугмалари — матн ва саҳифа бўйлаб ҳаракатланади.
- Ёрдамчи тугмалар — бошқа тугмалар билан бирга босилганда қўшимча вазифани бажаради.
- Вазифа тугмалари — очиқ дастурга ёки қурилмага қараб турли буйруқларни бажаради.
Ҳарф, рақам ва белгилар қандай ёзилади?
Ҳарфли тугмани боссангиз, танланган ёзув тилига мос белги пайдо бўлади. Клавиатура тили — тугмалар орқали қайси ҳарфлар киритилишини белгилайдиган созлама. Тугма устида лотин ҳарфи ёзилган бўлса ҳам, бошқа ёзув тили танланганда экранда ўша ёзувга тегишли ҳарф чиқиши мумкин.
Шифт тугмасини ушлаб туриб ҳарф боссангиз, одатда бош ҳарф ёзилади. Цапс Лоцк эса бош ҳарфларда ёзиш ҳолатини ёқади ёки ўчиради. Масалан, Азиз исмини ёзишда фақат бошидаги ҳарф учун Шифт қулай; бутун сарлавҳани бош ҳарфларда ёзмоқчи бўлсангиз, Цапс Лоцк ёрдам беради.
Тугма устида бир нечта белги бўлса, улардан айримларини ёзиш учун Шифт керак бўлади. Қайси белги чиқиши танланган клавиатура тилига ҳам боғлиқ. Спаце деб аталадиган узун тугма сўзлар орасига бўш жой қўяди: масалан, мактаб ҳовлиси бирикмасидаги сўзларни ажратади. Матнни саҳифанинг ўртасига суриш учун кетма-кет бўш жой қўйиш ўрнига, дастурдаги текислаш воситасидан фойдаланган яхши.
Хатони ўчириш ва янги сатр очиш учун нима босилади?
Матн ичидаги милтиллаб турган тик чизиқ курсор дейилади: кейинги ҳарф қаерга тушишини шу белги кўрсатади. Бацкспаце одатда курсордан чапдаги белгини ўчиради. Делете эса матн таҳририда курсордан ўнгдаги белгини олиб ташлайди. Фарқини тушунсангиз, хатони тузатиш учун бутун сўзни қайта ёзишингиз шарт бўлмайди.
Энтер матн муҳарририда, яъни матн ёзиб таҳрирлайдиган дастурда, одатда янги хатбоши очади. Бироқ унинг вазифаси дастурга қараб ўзгаради: қидирув майдонида излашни бошлаши, хабар ёзиш ойнасида эса хабарни юбориши мумкин. Шунинг учун муҳим ёзув устида ишлаётганда тугма нимани бажаришини олдиндан текшириб олинг.
Бирор сўз ёки гапни белгилаш — уни кейинги амал учун ажратиб олиш демакдир; бунда ёзувнинг фони одатда бошқа рангга киради. Белгиланган матн устида Бацкспаце ёки Делете босилса, ажратилган қисм ўчади. Эҳтиёт бўлинг: узун парчани тасодифан белгилаб қўйган бўлсангиз, битта тугма бутун парчани олиб ташлаши мумкин.
Матн бўйлаб сичқончасиз қандай юрилади?
Йўналиш стрелкалари курсорни чапга, ўнгга, юқорига ёки пастга кўчиради. Улар матн орасидаги хатога қайтишда қулай. Масалан, гап ўртасида тушиб қолган ҳарфни қўшиш учун курсорни керакли жойга олиб боринг ва ҳарфни ёзинг. Қолган сўзларни қайта териш керак эмас.
Ҳоме кўп матн муҳаррирларида сатр бошига, Энд эса сатр охирига ўтказади. Паге Уп ва Паге Доwн узун ҳужжатни юқорига ёки пастга варақлашга ёрдам беради. Бу тугмаларнинг аниқ ҳаракати дастурга боғлиқ бўлиши мумкин, шунинг учун аввал кичик матнда синаб кўринг.
Таб шакл тўлдираётганда кейинги майдонга ўтиши мумкин: масалан, исм ёзиладиган жойдан фамилия ёзиладиган жойга. Матн муҳарририда эса у созланган оралиққа суради. Эсц кўпинча очилган менюдан чиқиш ёки бошланган амални бекор қилиш учун ишлатилади, аммо ҳар қандай ойнани ёпади деб ўйламанг.
Бир нечта тугмани бирга босиш нима беради?
Тугмалар бирикмаси — маълум буйруқни бажариш учун тугмаларни бирга босиш усули. Масалан, Цтрл + C ёзувидаги қўшув белгиси уни клавиатурадан алоҳида териш кераклигини билдирмайди. Цтрл тугмасини ушлаб турасиз, C тугмасини босиб қўйиб юборасиз, кейин Цтрл тугмасини ҳам қўйиб юборасиз.
Қуйидаги бирикмалар Windows тизимидаги кўп дастурларда ишлайди. Бошқа тизим ёки айрим дастурларда улар фарқ қилиши мумкин. Машқ учун ўзингиз ёзган қисқа матндан фойдаланинг; керакли ҳужжатнинг асл нусхасини тажриба майдонига айлантирманг.
- Цтрл + C — белгиланган матндан нусха олади, асл ёзув жойида қолади.
- Цтрл + V — нусха олинган матнни курсор турган жойга қўяди.
- Цтрл + X — белгиланган матнни қирқиб олади; кейин уни бошқа жойга қўйиш мумкин.
- Цтрл + З — кўп дастурларда охирги амални бекор қилади.
- Цтрл + С — ҳужжатни сақлайди ёки сақлаш ойнасини очади.
Алт ҳам ёрдамчи тугма бўлиб, бошқа тугмалар билан бирга турли буйруқларни бажаради. Айрим ноутбукларда Фн тугмаси овоз ёки экран ёрқинлигини бошқарувчи тугмалар билан ишлайди. Юқори қатордаги Ф билан белгиланган вазифа тугмаларининг иши ҳам дастур ва қурилмага боғлиқ: устидаги белгиларни кузатинг, номаълум бирикмаларни тахмин билан босманг.
Қизиқарли фактлар
- Бир хил тугма турли дастурларда турлича вазифани бажариши мумкин. Энтер бунга оддий мисол.
- Клавиатура тилини алмаштириш тугмалар устидаги ёзувни эмас, улар киритадиган белгиларни ўзгартиради.
- Айрим клавиатуралардаги алоҳида рақамлар қисмида Нум Лоцк рақам киритиш ҳолатини ёқади ёки ўчиради.
- Цапс Лоцк асосан ҳарфларга таъсир қилади; у Шифт бажарадиган барча вазифаларни такрорламайди.
- Нусха олишда матн ўз жойида қолади, қирқиб олишда эса у аввалги жойидан олиб ташланади.
Клавиатура тугмалари билан танишиш учун бўш ҳужжатга исмингиз ва мактабингиз ҳақида қисқа гап ёзинг. Курсорни стрелкалар билан силжитинг, битта ҳарфни ўчириб қайта киритинг, сўнг гапдан нусха олиб пастроққа қўйинг. Шу кичик машқда ёзиш, тузатиш ва нусхалаш орасидаги фарқни ўзингиз кўрасиз.
Кўп бериладиган саволлар
Бацкспаце билан Делете ўртасида қандай фарқ бор?
Матн таҳририда Бацкспаце курсордан чапдаги, Делете эса ўнгдаги белгини ўчиради. Агар матннинг бир қисми белгиланган бўлса, иккала тугма ҳам шу ажратилган қисмни ўчириши мумкин.
Нега ҳарфлар фақат катта бўлиб ёзиляпти?
Бунга Цапс Лоцк ёқилган бўлиши сабаб бўлиши мумкин. Уни босиб ҳолатни ўзгартиринг ва ҳарф ёзиб текширинг. Натижа ўзгармаса, Шифт босилиб қолмаганини ҳам кўринг.
Тугмадаги ҳарф ўрнига бошқа белги чиқса нима қилиш керак?
Аввал танланган клавиатура тилини текширинг, чунки киритиладиган белги шу созламага боғлиқ. Компьютердаги тил кўрсаткичидан керакли ёзувни танланг ва оддий сўз ёзиб кўринг.
Ноутбукда алоҳида рақамли тугмалар бўлмаса, рақам қандай ёзилади?
Ҳарфлар устидаги қаторда жойлашган рақам тугмаларидан фойдаланасиз. Алоҳида рақамлар қисми бўлмаса ҳам, шу қатор орқали сана, мисол ёки бошқа сонларни ёзиш мумкин.