Файл кенгайтмаси — файл номининг охирида, нуқтадан кейин ёзиладиган ва унинг турини билдирадиган қисм: масалан, .доцх матнли ҳужжатни, .pdf ҳужжат кўринишини сақлайдиган форматни, .жпг эса расмни англатади. Шу белгилар орқали файлни қайси дастурда очиш ёки қандай сақлашни тушуниш осонлашади. Қуйидаги тушунтиришлар ҳужжат юбориш, расм танлаш ва очилмаётган файлнинг сабабини текширишда ёрдам беради.
Файл кенгайтмаси номнинг қайси қисмида туради?
Вазифа.доцх номини олайлик. Бу ерда Вазифа — фойдаланувчи танлаган ном, .доцх эса кенгайтма. Ном ҳужжатнинг мазмунини эслатади, кенгайтма унинг турини кўрсатади. Буни дафтар устидаги ёзувга ўхшатиш мумкин: «Математика» ёзуви ичида нима борлигини билдирса, дафтар шакли ундан қандай фойдаланишингизни англатади. Компьютерда эса бу икки вазифани ном ва кенгайтма бажаради.
Бир хил номли файлларнинг тури бошқа-бошқа бўлиши мумкин. Масалан, Баҳор.доцх ичида иншо, Баҳор.жпг ичида эса гуллаган дарахт сурати бўлиши мумкин. Шунинг учун фақат «Баҳор файлини юборинг» дейиш баъзан етарли эмас. Қайси турдаги файл кераклигини ҳам айтсангиз, адашиш камаяди. Айниқса, мактаб топшириғини юбораётганда тўлиқ номни текшириш фойдали.
Айрим қурилмаларда кенгайтма кўринмайди: экранда фақат файл номи ва белгиси туради. Бу унинг кенгайтмаси йўқ дегани эмас. Файл ҳақидаги маълумотлар ойнасидан турини текшириш ёки кўриш созламаларидан кенгайтмаларни кўрсатишни танлаш мумкин. Менюларнинг номи қурилма ва дастурга қараб фарқ қилади, шунинг учун айнан сиздаги ёзувларга қаранг.
.доцх ҳужжати билан нималар қилиш мумкин?
.доцх — матнли ҳужжат формати. Формат деганда маълумотнинг файл ичида қандай тартибда сақланиши тушунилади. Бундай ҳужжатда оддий матндан ташқари сарлавҳа, жадвал ва расм ҳам бўлиши мумкин. Масалан, ўқувчи табиат ҳақидаги топшириғини ёзиб, унга барг расмини жойлайди ва кузатувларини жадвалга киритади. Ҳаммаси битта ҳужжатда сақланади.
Бу турдаги файлни Мицрософт Word каби матн муҳаррирларида очиш ва таҳрирлаш мумкин. Матн муҳаррири — ёзув қўшиш, хатони тузатиш ва саҳифани тартибга келтиришга ёрдам берадиган дастур. Агар ўқитувчи иншодаги айрим гапларни ўзгартиришни сўраса, .доцх нусхаси қулай бўлади. Ундаги сўзни алмаштириш учун бутун ишни бошидан ёзиш шарт эмас.
Бироқ бир ҳужжат турли дастурларда бироз бошқача кўриниши мумкин. Масалан, керакли шрифт — ҳарфларнинг ёзилиш шакли — бошқа қурилмада бўлмаса, матннинг жойлашуви ўзгариши мумкин. Ишни топширишдан олдин сарлавҳалар, расмлар ва жадвални кўздан кечиринг. Ҳужжатни кейин яна тузатишингиз керак бўлса, таҳрирланадиган асл нусхасини алоҳида сақланг.
Нега тайёр ҳужжатни .pdf шаклида юборишади?
.pdf ҳужжатнинг саҳифадаги кўринишини сақлашга мўлжалланган. Матн, расм ва жадваллар одатда белгиланган жойида қолади. Шу сабабли тайёр эълон, дарс жадвали ёки чоп этиладиган топшириқни бу шаклда улашиш қулай. Сиз тайёрлаган саҳифани бошқа одам очганда ҳам унинг тузилиши сақланиши кўзда тутилади.
Тасаввур қилинг, синф учун тадбир дастурини тайёрладингиз. Матнни ҳали ўзгартириш керак бўлса, .доцх нусхасида ишлаш осонроқ. Дастур тайёр бўлгач, уни .pdf шаклида сақлаб юборишингиз мумкин. Кўп матн муҳаррирларида бунинг учун бошқа форматда сақлаш ёки нусха чиқариш имконияти бор; аниқ буйруқ номи дастурга боғлиқ.
PDF файлни мутлақо ўзгартириб бўлмайди, деб ўйламанг. Уни таҳрирлайдиган дастурлар ҳам мавжуд. Яна бир фарқ бор: айрим PDF ҳужжатларида матнни белгилаб кўчириш мумкин, бошқаларида эса саҳифа расм сифатида сақланган бўлади. Демак, матн танланмаётганининг ўзи файл бузилганини билдирмайди. Керакли қисмни кўчира олмасангиз, жўнатувчидан матнли нусхасини сўранг.
.жпг расмга мосми ёки ҳужжатга?
.жпг кўпинча фотосуратларни сақлаш учун ишлатилади. Телефон билан олинган сурат, ҳовлидаги гул ёки синф тадбиридан расм шу форматда учраши мумкин. .жпег ёзуви ҳам шу расм форматини билдиради. Бундай файлни расм кўриш дастури ёки мос илова орқали очасиз; у матн муҳарриридаги ҳужжат билан бир хил эмас.
ЖПГ расмларда файл ҳажмини камайтириш учун сиқиш қўлланади. Сиқиш — маълумотни камроқ жой эгаллайдиган шаклда сақлаш усули. Бунда айрим майда тасвир тафсилотлари йўқолиши мумкин. Оддий кўришда фарқ билинмаслиги, расмни катталаштирганда эса ёзувлар ёки четлар хиралашиб кўриниши мумкин. Шу боис муҳим суратнинг асл нусхасини сақлаб қўйиш яхши одат.
Дафтар саҳифасини суратга олсангиз, ундаги ёзувлар .жпг ичида тасвир бўлиб қолади. Уни .доцх ҳужжатидаги каби дарҳол белгилаб, сўзларини алмаштира олмайсиз. Масалан, ўқитувчи матнни таҳрирлаши керак бўлса, фақат сурат юбориш ноқулай. Топшириқда «расм юборинг» дейилган бўлса — сурат, «матнли ҳужжат юборинг» дейилган бўлса — ҳужжат тайёрланг.
Файл очилмаса ёки бошқа формат керак бўлса, нима қиласиз?
Аввал файл турини текширинг. Қурилмада уни очадиган мос дастур бўлмаслиги ёки файл тўлиқ юкланмаган бўлиши мумкин. Уни қайта юклаб кўринг, сўнг шу турдаги файлни қўллайдиган дастурда очинг. Номаълум юборувчидан келган файлни эса шошилиб очманг: кенгайтма унинг хавфсизлигини кафолатламайди. Зарур бўлса, уни юборган таниш одамингиздан мазмунини аниқлаштиринг.
Иншо.доцх номини Иншо.pdf деб алмаштириш ҳужжатни PDF форматига айлантирмайди. Фақат ташқи ном ўзгаради, ичидаги маълумот эса аввалги тартибда қолади. Натижада дастур уни очолмай қолиши мумкин. Тўғри йўл — файлни мос дастурда очиб, керакли форматда сақлаш. Бунда асл нусхани ўчирманг, янги нусхага тушунарли ном беринг.
Юборишдан олдин кичик текширув қилинг: янги сақланган файлни қайта очинг, матн ва расмлар жойидалигини кўринг, сўнг тўлиқ номини текширинг. Машқ учун оддий ҳужжатга бир гап ёзиб, уни .доцх ва .pdf шаклида сақлашингиз мумкин. Иккаласини очиб, қайси бирида матнни ўзгартириш осонлигини солиштиринг. Шу кузатув формат танлашни анча тушунарли қилади.
Қизиқарли фактлар
- Файл номидаги охирги нуқтадан кейинги қисм одатда кенгайтмани билдиради: Менинг.иншом.доцх номида бу — .доцх.
- .жпг ва .жпег ёзувлари бир хил расм форматини англатади.
- Матнли ҳужжат ичида расм бўлиши мумкин, аммо шу сабабли ҳужжатнинг ўзи .жпг файлга айланмайди.
- Бир ҳужжатни турли форматларда сақласангиз, унинг алоҳида нусхалари ҳосил бўлади.
- Файл ёнидаги белги унинг қайси дастур билан очилишига қараб ўзгариши мумкин; турини аниқлашда кенгайтмани ҳам текширинг.
Қурилмангиздаги таниш файллардан бирини танланг ва унинг тўлиқ номи билан турини солиштиринг. Ҳеч нарсани ўзгартирмасдан кузатинг: ном мазмун ҳақида, кенгайтма эса очиш усули ҳақида қандай маълумот беряпти?
Кўп бериладиган саволлар
Телефонимда .доцх файлини очсам бўладими?
Ҳа, .доцх форматини қўллайдиган илова бўлса, телефонда ҳам очишингиз мумкин. Матнни фақат ўқиш ва уни таҳрирлаш имкониятлари иловага қараб фарқ қилади. Ҳужжат нотўғри жойлашгандек кўринса, жўнатувчидан PDF нусхасини ҳам сўрашингиз мумкин.
Ўқитувчига топшириқни .доцх ёки .pdf қилиб юборайми?
Ўқитувчи сўраган форматда юборинг. Талаб кўрсатилмаган бўлса, матн устида бирга ишлаш учун .доцх, тайёр саҳифа кўринишини улашиш учун эса .pdf қулай. Шубҳа туғилса, юборишдан олдин аниқлаштиринг.
.жпг файлини .pdf қилиш учун номини алмаштирсам етадими?
Йўқ, номдаги кенгайтмани алмаштиришнинг ўзи етмайди. Расмни PDF сифатида сақлай оладиган дастур ёки қурилмадаги мос имкониятдан фойдаланиш керак. Ҳосил бўлган PDF ичидаги сурат барибир тасвир бўлиб қолади, ўз-ўзидан таҳрирланадиган матнга айланмайди.
Нега файл номининг охирида кенгайтма кўринмаяпти?
Кўпинча қурилма кенгайтмаларни яшириб кўрсатгани учун улар кўринмайди. Файл ҳақидаги маълумотларни очиб, унинг турини текширинг. Кенгайтмани кўрсатиш созламасини тополмасангиз, файл номини тахмин билан ўзгартирманг.