Файл — қурилмада бир ном билан сақланадиган маълумот, папка эса файлларни тартиблаб жойлаш учун хизмат қиладиган жой. Масалан, ёзган матнингиз файл бўлади, дарсга оид матн ва расмларни эса битта папкага йиғишингиз мумкин. Уларнинг фарқини тушунсангиз, керакли ҳужжатни топиш, сақлаш ва бошқа жойга кўчириш осонлашади.
Файл нима ва унда нималар сақланади?
Компьютерда ёзилган ҳикоя, телефонда олинган сурат ёки ёзиб олинган овоз файл кўринишида сақланиши мумкин. Ҳар бирининг номи бор. Шу ном орқали уни бошқа маълумотлардан ажратасиз, қидирасиз ва очасиз. Файлни ном ёзилган алоҳида дафтар ёки суратга ўхшатиш мумкин, лекин у қоғозда эмас, қурилма хотирасида туради.
Файлларнинг мазмуни турлича бўлади. Матнли файлда сўз ва гаплар, расм файлида тасвир, овозли файлда эса эшитиладиган ёзув сақланади. Масалан, ўқувчи табиат ҳақида топшириқ тайёрласа, унинг ёзма жавоби билан ҳовлидаги дарахт сурати алоҳида файллар бўлиши мумкин. Иккаласи битта мавзуга тегишли, аммо ичидаги маълумот бир хил эмас.
Файлни очганда тегишли дастур унинг мазмунини кўрсатади ёки ижро этади. Матнни ўқиш ва таҳрирлаш учун матн билан ишлайдиган дастур, овозни тинглаш учун эса овоз ижро этадиган дастур керак. Демак, файл сақланган маълумот бўлса, дастур шу маълумот билан ишлашга ёрдам берадиган воситадир.
Папка нима учун керак?
Папка файлларни бир жойга йиғиб, тартиб билан сақлашга ёрдам беради. Уни мактаб сумкасидаги алоҳида бўлимга ўхшатинг. Дафтарларни фанига қараб ажратсангиз, кераклисини тезроқ оласиз. Қурилмадаги папкалар ҳам шунга хизмат қилади: дарс ҳужжатлари, оилавий суратлар ва овозли ёзувлар аралашиб кетмайди.
Папка ичида бошқа папкалар ҳам туриши мумкин. Масалан, ўзингиз яратган Дарслар папкасига Она тили, Математика ва Табиат папкаларини жойлайсиз. Кейин ҳар бирига тегишли файлларни соласиз. Ичкаридаги папка ички папка деб аталади. Унинг вазифаси ҳам ўша: маълумотларни янада аниқроқ гуруҳларга ажратиш.
Бўш папка ҳам яратиш мумкин. Масалан, янги мавзу учун ҳали ҳужжат тайёрламаган бўлсангиз ҳам, унга олдиндан жой ажратасиз. Бироқ ҳар бир файлга алоҳида папка очиш шарт эмас. Сизга керакли нарсани ортиқча қидирмай топишга ёрдам берадиган тартибни танланг.
Файл билан папкани қандай ажратиш мумкин?
Асосий фарқ уларнинг вазифасида: файл маълумотни сақлайди, папка эса файлларни жойлаштиради. Масалан, Баҳор ҳақида матн номли ҳужжатни очсангиз, ёзилган гапларни кўрасиз. Баҳор мавзуси папкасини очганингизда эса унинг ичига жойланган ҳужжатлар ва расмлар рўйхати чиқади.
Экрандаги кичик расмча ҳам уларни ажратишга ёрдам беради. Бундай расмча белги деб аталади. Папка кўпинча ҳужжат солинадиган жилдга ўхшаб кўринади, файл белгиси эса унинг турига ёки уни очадиган дастурга боғлиқ бўлиши мумкин. Қурилма ва дастурга қараб белгилар ўзгаради, шунинг учун фақат рангга қараб хулоса қилманг.
Бир-бирига ўхшаш номлар сизни чалғитмасин. Расмлар деган папка билан Расмлар ҳақида деган матнли файл бошқа-бошқа нарсалар. Ажратишда номи билан бирга белгиси ва очилганда нима кўринишига эътибор беринг. Керак бўлса, қурилмадаги маълумот ойнасидан унинг турини текширинг.
Файл номининг охиридаги ҳарфлар нимани билдиради?
Файл номининг охирида нуқтадан кейин келадиган қисм кенгайтма деб аталади. У файлнинг қандай турдаги маълумот эканини аниқлашга ёрдам беради. Масалан, Эслатма.тхт оддий матнли файлга, Ҳовли.жпг эса расм файлига мисол бўла олади. Бу ерда эслатма ва ҳовли — биз танлаган номлар.
Айрим қурилмаларда кенгайтма кўринмайди. Бунда экранда фақат файлнинг асосий номини кўришингиз мумкин. Кенгайтма яширилгани маълумот йўқолганини англатмайди; қурилма уни кўрсатмаётган бўлиши мумкин. Файл турини билиш учун унинг маълумотлари ёки хусусиятлари ёзилган ойнани текшириш фойдали.
Ном охиридаги ҳарфларни алмаштириш файл мазмунини бошқа турга айлантирмайди. Расм номининг охирига матн файлининг кенгайтмасини ёзсангиз, расм ёзма ҳикоя бўлиб қолмайди. Аксинча, уни очиш қийинлашиши мумкин. Номни ўзгартираётганда кенгайтмага тегмасдан, асосий қисмини тушунарли қилиб ёзган маъқул.
Файл ва папкаларни қандай тартибли сақлаш мумкин?
Номни шундай танлангки, кейин ичини очмасдан ҳам нимага тегишли эканини тахмин қила олинг. Масалан, Янги ҳужжат ўрнига Табиат дарси учун кузатув деб ёзиш қулайроқ. Папкаларда ҳам худди шундай йўл тутинг: Керакли нарсалар деган ноаниқ номдан кўра, Уй вазифалари мазмунни яхшироқ билдиради.
Файл билан ишлаганда қуйидаги амаллар орасидаги фарқни билинг:
- Нусхалаш — бошқа жойда ҳам шу файлнинг нусхасини яратади, аввалги файл ўз жойида қолади.
- Кўчириш — файлни бир жойдан бошқа жойга олиб ўтади.
- Номини ўзгартириш — файлга бошқа ном беради, одатда унинг ичидаги матн ёки расмни ўзгартирмайди.
- Ўчириш — файлни турган жойидан олиб ташлайди; керакли ҳужжатни адашиб танламаганингизни текширинг.
Машқ учун ўзингиз яратган, муҳим бўлмаган файлдан фойдаланинг. Уни бир папкадан бошқасига нусхаланг ва иккала жойни текширинг. Кейин нусханинг номини ўзгартириб, асл файл номи ўша ҳолича қолганини кузатинг. Бу кичик машқ амаллар орасидаги фарқни эслаб қолишга ёрдам беради.
Қизиқарли фактлар
- Битта папкада матн, расм ва овоз каби турли файллар ёнма-ён сақланиши мумкин.
- Папканинг номи ичидаги файллар номи билан бир хил бўлиши шарт эмас.
- Файлни бошқа папкага кўчириш унинг мазмунини ўз-ўзидан ўзгартирмайди.
- Бир хил номли файллар турли папкаларда учраши мумкин; уларнинг жойлашувига ҳам қараш керак.
- Файл номи ундаги ҳамма маълумотни айтиб бермайди: мазмунини билиш учун уни тегишли дастурда очасиз.
Ўз қурилмангизда таниш бир файлни топиб, унинг қайси папкада турганига қаранг. Кейинги сафар уни қидираётганда фақат номини эмас, сақланган жойини ҳам эслашга ҳаракат қилинг.
Кўп бериладиган саволлар
Телефондаги сурат ҳам файлми?
Ҳа, телефонда сақланган сурат ҳам файлдир. Суратларни кўрсатадиган дастур уни экранга чиқаради, аммо уларнинг папкаларда қандай жойлашганини алоҳида файлларни бошқариш дастурида кўришингиз мумкин.
Папкани ўчирсам, ичидаги файллар ҳам ўчадими?
Ҳа, одатда папкани ўчириш унинг ичидаги файл ва ички папкаларни ҳам ўчиради. Шу сабабли амални тасдиқлашдан олдин папкани очиб кўринг ва керакли ҳужжатлар қолмаганини текширинг.
Файлни очиш билан сақлашнинг фарқи нима?
Очиш файлдаги маълумотни кўриш ёки у билан ишлашни бошлаш, сақлаш эса киритилган маълумотни ёзиб қўйиш демакдир. Матнни ўзгартирганингиздан кейин дастур уни автоматик сақлайдими ёки сиз сақлаш буйруғини беришингиз керакми, шуни текширинг.
Бир файлни бошқа папкага қўйсам, икки нусха бўладими?
Бу танлаган амалингизга боғлиқ: нусхаласангиз, файл иккала жойда ҳам қолади; кўчирсангиз, бошқа жойга ўтади. Амал тугагач, аввалги ва янги папкани текшириб, натижани кўришингиз мумкин.