Қийин заковат саволлари бутун оила ёки синф билан фикрни синашга ёрдам беради: қуйидаги саволлар осондан мураккабга қараб тузилган. Икки ёки ундан кўп жамоа тузинг, жавобларни ёзиб боринг ва ҳар тўғри жавобга бир балл беринг. Жавоблар охирдаги алоҳида жадвалда, шунинг учун уни ўйин тугагунча очманг.
Қийин заковат саволлари: уч тур
Биринчи тур билимларни эсга туширади, кейингилари эса ҳисоблаш ва мантиқий хулоса чиқаришни талаб қилади. Айрим саволларда асосий калит мураккаб билим эмас, шартдаги битта сўзни пайқашдир.
1-тур: осон саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 1 | Исталган сонни нолга кўпайтирсангиз, натижа нима бўлади? |
| 2 | Оддий дарак гап охирига қайси тиниш белгиси қўйилади? |
| 3 | Сувнинг суюқ ҳолатдан қаттиқ ҳолатга ўтиши қандай аталади? |
| 4 | От билдирган нарсанинг белгисини қайси сўз туркуми ифодалайди? |
| 5 | Бир хил иккита ноннинг бири тенг иккига, иккинчиси тенг тўртга бўлинди. Ярим бўлак каттами ёки чорак бўлакми? |
| 6 | Икки магнитнинг қарама-қарши қутблари яқинлаштирилса, улар бир-бирини тортадими ёки итарадими? |
| 7 | Учала томони тенг бўлган учбурчак қандай аталади? |
| 8 | “Китоблар” сўзидан кўплик қўшимчасини олиб ташласангиз, қайси сўз қолади? |
| 9 | Ернинг табиий йўлдоши нима? |
| 10 | Ёруғлик йўлини шаффоф бўлмаган жисм тўсганда, унинг ортида нима ҳосил бўлади? |
2-тур: ўртача саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 11 | Халтада қизил ва кўк шарчалар кўп. Қарамасдан камида нечта шарча олсангиз, улар орасида бир хил рангли иккитаси албатта бўлади? |
| 12 | Квадратнинг томони икки баравар узайтирилди. Унинг юзи неча баравар катталашади? |
| 13 | Кетма-кет келган учта бутун соннинг йиғиндиси 36. Ўртадаги сон нечага тенг? |
| 14 | Ҳовлидаги кўлмак суви ерга сингмай, ҳавога ўтиб камаймоқда. Бу жараён қандай аталади? |
| 15 | Қавссиз ёзилган 2 + 3 × 4 ифодасининг қиймати нечага тенг? |
| 16 | Ҳажми бир хил бўлган, ичи бўш бўлмаган темир ва ёғоч бўлакларидан қайси бирининг массаси каттароқ? |
| 17 | Яшил ўсимлик фотосинтезда, яъни ёруғлик ёрдамида озиқ модда ҳосил қилаётганда, ҳаводан қайси газни ютади? |
| 18 | Кеча душанба эди. Индинга ҳафтанинг қайси куни бўлади? |
| 19 | Беш дўстнинг ҳар бири қолганларнинг ҳар бири билан бир мартадан қўл бериб кўришди. Жами нечта қўл сиқиш бўлди? |
| 20 | Тоғда айтилган овоз акс садо бўлиб эшитилиши товушнинг қайси ҳодисаси билан боғлиқ? |
3-тур: қийин саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 21 | Уч қутига “Олма”, “Нок”, “Аралаш” деб ёзилган. Бирида фақат олма, бирида фақат нок, учинчисида иккаласи бор. Барча ёзувлар хато. Қайси ёзувли қутидан қарамасдан битта мева олсангиз, учала қутининг таркибини аниқлай оласиз? |
| 22 | Саккиз тангадан биттаси бошқаларидан енгил, қолганлари тенг. Тошсиз паллали тарозида енгил тангани ҳар қандай ҳолатда топиш учун камида нечта тортиш етади? |
| 23 | Бир оиладаги тўрт ака-уканинг ҳар бирида биттадан сингил бор. Уларнинг синглиси айнан битта қиз бўлса, бу оилада жами нечта фарзанд бор? |
| 24 | Саёҳатчи йўлнинг биринчи ярмини соатига 30 километр, иккинчи ярмини соатига 60 километр тезликда босиб ўтди. Бутун йўлдаги ўртача тезлиги қанча? |
| 25 | Отанинг ёши ўғлиникидан уч баравар катта. Ўн йилдан кейин отанинг ёши ўғлиникидан икки баравар катта бўлади. Ўғил ҳозир неча ёшда? |
| 26 | 1 дан 100 гача рақамланган ёпиқ эшиклар бор. Биринчи юришда ҳаммасининг, иккинчисида рақами 2 га, учинчисида 3 га бўлинадиган эшикларнинг ҳолати алмаштирилади. Шу тартибда юзинчи юришгача давом этилса, охирида нечта эшик очиқ қолади? |
| 27 | Саккиз қатор ва саккиз устунли шахмат тахтасининг қарама-қарши бурчакларидаги катаклар бир хил рангдами ёки ҳар хилми? |
| 28 | 1 дан 100 гача бўлган барча бутун сонларни ёзганда, 9 рақами жами неча марта қатнашади? |
| 29 | Қизил ва кўк ўйин кубикларининг ҳар бирида 1 дан 6 гача сонлар бор. Юқоридаги сонлар йиғиндиси 7 бўладиган нечта ҳолат мавжуд? Ранглар фарқланади: қизилда 1, кўкда 6 чиқиши бунинг тескарисидан алоҳида ҳолат. |
| 30 | Икки хонали сон рақамларининг йиғиндиси 9. Рақамлари ўрни алмаштирилса, сон 27 га камаяди. Дастлабки сон нечага тенг? |
Тўртта саволнинг ечимини тушунамиз
Бу изоҳларни жавоб топширилгандан кейин очинг. Жамоа тўғри сонни тахмин қилган бўлса ҳам, ечимни тушунтириб берсин: шунда кейинги ўхшаш масалага мустақил жавоб топади.
Қутилар ҳақидаги саволда нимадан бошлаш керак?
Ечимни кўриш
“Аралаш” ёзилган қутидан бошланг. Ёзув хато бўлгани учун унда фақат битта турдаги мева бор. Масалан, олма чиқса, бу олма қутиси; “Нок” ёзилган қути эса нок ҳам, олма ҳам бўлолмайди, демак, аралаш мевали қутидир. Қолгани нок бўлади.
Енгил тангани қандай ажратамиз?
Ечимни кўриш
Аввал уч тангани бошқа уч тангага солиштиринг. Паллалар тенглашса, енгил танга четда қолган иккитасидан бири: уларни солиштириш кифоя. Бир палла енгил келса, ўша учликдан иккитасини тортинг; улар тенг бўлса, учинчи танга енгил. Демак, икки тортиш етади.
Нега тезликларни қўшиб иккига бўлмаймиз?
Ечимни кўриш
Масофалар тенг, лекин сарфланган вақтлар тенг эмас. Ҳисоблаш учун ҳар бир ярим йўлни 60 километр деб олайлик: биринчисига икки соат, иккинчисига бир соат кетади. Жами 120 километрни уч соатга бўлсак, ўртача тезлик соатига 40 километр чиқади.
Эшиклар масаласида қайси рақамлар ажралиб туради?
Ечимни кўриш
Ҳар бир эшикнинг ҳолати унинг рақами нечта мусбат бўлувчига эга бўлса, шунча марта алмашади. Бўлувчилар одатда жуфтлашади, масалан, 6 учун 1 билан 6, 2 билан 3. Тўлиқ квадратларда эса битта бўлувчи ўзи билан жуфтлашади. Шу сабабли 1, 4, 9 каби квадрат рақамли ўнта эшик очиқ қолади.
Викторинани қандай ўтказиш мумкин
- Жамоаларни мувозанатланг. Катталар ва болаларни аралаштиринг. Ҳар саволда фикр айтишни бошқа иштирокчидан бошланг, токи бир киши барча жавобларни эгаллаб олмасин.
- Вақтни олдиндан келишинг. Осон саволларга ярим дақиқа, мураккабларига икки дақиқагача вақт ажратишингиз мумкин. Бу тавсия, қатъий қоида эмас.
- Балл тартибини ўзгартирманг. Ҳар турдаги тўғри жавобга бир балл беринг. Қийин турни устун қўймоқчи бўлсангиз, унга икки балл беришни ўйиндан олдин айтинг.
- Қоғоз ва қалам тайёрланг. Ҳисобли саволларда чизма чизишга рухсат беринг. Бошловчи саволни қайта ўқиши мумкин, аммо ечимга ишора қилмасин.
- Совринни содда танланг. Хатчўп ёки рангли қалам етарли. Якунда барча жамоаларга ўзлари топган энг қизиқарли ечимни тушунтириш имконини беринг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволларни кичик ёшдаги болаларга берса бўладими?
Ҳа, улар билан биринчи турдан бошлаш мумкин. Кейинги турларда бола катталар билан маслаҳатлашсин; тушунмаган атамани изоҳланг, аммо жавобни айтиб қўйманг.
Қийин заковат саволлари учун махсус билим керакми?
Бу тўплам учун мактаб билимлари ва диққат билан фикрлаш етади. Масалани еча олмасангиз, шартни қисмларга ажратинг ёки кичикроқ мисолда синаб кўринг.
Тенг балл тўплаган жамоалар орасида ғолибни қандай аниқлаймиз?
Биргаликдаги ғалабани эълон қилишингиз мумкин. Якка ғолиб зарур бўлса, ўйиндан олдин битта саволни захирага қолдиринг ва тенглашган жамоаларга бир вақтда беринг.
Жавоблар жадвали
| № | Жавоб |
|---|---|
| 1 | Нол |
| 2 | Нуқта |
| 3 | Музлаш |
| 4 | Сифат |
| 5 | Ярим бўлак |
| 6 | Тортади |
| 7 | Тенг томонли учбурчак |
| 8 | Китоб |
| 9 | Ой |
| 10 | Соя |
| 11 | Учта |
| 12 | Тўрт баравар |
| 13 | 12 |
| 14 | Буғланиш |
| 15 | 14 |
| 16 | Темир бўлагининг |
| 17 | Карбонат ангидрид |
| 18 | Пайшанба |
| 19 | Ўнта |
| 20 | Товушнинг қайтиши |
| 21 | “Аралаш” ёзилган қутидан |
| 22 | Иккита |
| 23 | Бешта |
| 24 | Соатига 40 километр |
| 25 | Ўн ёшда |
| 26 | Ўнта |
| 27 | Бир хил |
| 28 | 20 марта |
| 29 | Олтита |
| 30 | 63 |