Мактаб заковат саволлари ўқувчиларнинг дарсда ўрганганларини эслаш ва мантиқан фикрлашига ёрдам берадиган 30 та топшириқдан иборат. Синфда ёки оилада жамоаларга бўлиниб ўйнанг, ҳар бир тўғри жавобга келишилган баллни беринг. Жавобларни эса ҳамма ўз фикрини айтгандан кейин очинг.
1-тур: осон саволлар
- Ҳафта кунларини тартиб билан айтсангиз, душанбадан кейин қайси кун келади?
Жавобни кўриш
Сешанба.
- Эрталаб Қуёш чиқадиган уфқ томони қандай номланади?
Жавобни кўриш
Шарқ.
- Ўсимлик тупроқдаги сувни асосан қайси қисми орқали шимиб олади?
Жавобни кўриш
Илдизи орқали.
- Муз эриганда сув қаттиқ ҳолатдан қандай ҳолатга ўтади?
Жавобни кўриш
Суюқ ҳолатга.
- Қўнғироқ овозини эшитишда инсоннинг қайси сезги аъзоси хизмат қилади?
Жавобни кўриш
Қулоқ.
- Оддий хабар билдирган дарак гапнинг охирига одатда қайси тиниш белгиси қўйилади?
Жавобни кўриш
Нуқта.
- Мактабда китобларни ўқиш учун олиб, кейин қайтариб топширадиган жой қандай аталади?
Жавобни кўриш
Кутубхона.
- Учбурчак шаклини қоғозга чизсангиз, унинг нечта томони бўлади?
Жавобни кўриш
Учта.
- Қутида тўққизта қалам бор эди, бештаси олинди. Қутида нечта қалам қолди?
Жавобни кўриш
Тўртта.
- Йил фасллари кетма-кетлигида қиш тугагач, қайси фасл бошланади?
Жавобни кўриш
Баҳор.
2-тур: ўртача саволлар
- Кўчанинг энини тасвирлашда ишлатиладиган “кенг” сўзининг қарама-қарши маъноли жуфти қайси?
Жавобни кўриш
Тор.
- “Олма пишди” гапидаги мева номи қайси сўз туркумига киради?
Жавобни кўриш
От.
- Гапда ким ёки нима ҳақида сўз бораётганини билдирадиган бош бўлак қандай аталади?
Жавобни кўриш
Эга.
- Айлананинг икки нуқтасини туташтириб, унинг марказидан ўтадиган кесма қандай номланади?
Жавобни кўриш
Диаметр.
- Квадратнинг ҳар бир томони тўрт сантиметр бўлса, барча томонлари узунлигининг йиғиндиси қанча?
Жавобни кўриш
Ўн олти сантиметр.
- Сув буғи совиб, майда томчиларга айланганда сув қандай ҳолатга ўтади?
Жавобни кўриш
Суюқ ҳолатга.
- Ер атрофида айланадиган ва унинг табиий йўлдоши бўлган осмон жисми қайси?
Жавобни кўриш
Ой.
- Яшил ўсимликлар ёруғликда озиқ ҳосил қилаётганда ҳавога қайси газни ажратади?
Жавобни кўриш
Кислород.
- Бир хил иккита ноннинг биридан ярим, бошқасидан чорак олинди. Қайси бўлак каттароқ?
Жавобни кўриш
Ярим бўлак.
- Машғулот соат 14:00 да бошланиб, роппа-роса бир соат давом этди. У қачон тугади?
Жавобни кўриш
Соат 15:00 да.
3-тур: қийин саволлар
- Бир сонни учга кўпайтириб, натижага олти қўшсак, йигирма бир чиқади. Ўша сон нечага тенг?
Жавобни кўриш
Бешга.
- Фақат бирга ва ўзига бўлинадиган туб сонни топинг: 9, 11, 15 ёки 21?
Жавобни кўриш
11.
- Бўйи олти сантиметр, эни тўрт сантиметр бўлган тўғри тўртбурчакнинг юзи қанча?
Жавобни кўриш
Йигирма тўрт квадрат сантиметр.
- Сайрчи бир хил тезликда уч соатда ўн икки километр юрди. Унинг тезлиги қанча?
Жавобни кўриш
Соатига тўрт километр.
- “Ҳовлида болалар ўйнаяпти” гапида айнан қайси сўз эга вазифасида келган?
Жавобни кўриш
Болалар.
- “Китоб” сўзига “-лар” қўшимчасини қўшганда, бу қўшимча қандай грамматик маъно билдиради?
Жавобни кўриш
Кўплик.
- Қўлдан қўйиб юборилган коптокнинг ерга тушишига қандай куч сабаб бўлади?
Жавобни кўриш
Ернинг тортишиш кучи.
- Чизмада батареяга уланган чироқ ёниб турибди. Калит очилиб, электр занжири узилса, чироқ нима қилади?
Жавобни кўриш
Ўчади.
- Ер Қуёш билан Ой орасига кириб, унинг сояси Ойга тушганда қандай ҳодиса юз беради?
Жавобни кўриш
Ой тутилиши.
- Тўртга ҳам, олтига ҳам қолдиқсиз бўлинадиган энг кичик мусбат бутун сон нечага тенг?
Жавобни кўриш
Ўн иккига.
Мактаб заковат саволлари билан қандай машқ қилинади?
Жавобни топишнинг ўзи етмайди. Ҳар турдан кейин жамоалар танлаган биттадан саволнинг ечимини тушунтирсин: масалан, квадрат периметрини қандай ҳисоблаганини айтсин. Шунда тахмин билан топилган жавоб ҳам тушунарли билимга айланади.
Қийин саволда аввал берилган маълумотларни ажратинг. Ҳисобли топшириқни қоғозга ёзиш, гап бўлакларига оид саволни эса овоз чиқариб ўқиш қулай. Ҳали дарсда ўтилмаган мавзуни баҳога қўшмай, биргаликдаги муҳокама учун қолдиринг.
Викторинани қандай ўтказиш мумкин
- Жамоаларни тенг тузинг. Турли синф ўқувчилари қатнашса, катта ва кичикларни аралаштиринг. Ҳар саволда жавоб ёзадиган иштирокчини алмаштириб туринг.
- Вақтни олдиндан келишинг. Масалан, осон саволга ярим дақиқа, ҳисоблаш талаб қиладиганига бир дақиқа ажратинг. Саволни охиригача ўқигач, вақтни бошланг.
- Балларни содда белгиланг. Биринчи турга бир, иккинчисига икки, учинчисига уч баллдан беришингиз мумкин. Бу тартибни ўйиндан олдин ҳаммага айтинг.
- Жавобларни бир вақтда йиғинг. Жамоалар жавобини қоғозга ёзсин. Барча ёзиб бўлгачгина яширин жавобни очинг; бу бошқаларга эшитиб қолишнинг олдини олади.
- Кичик совға танланг. Хатчўп, қалам ёки қўлда тайёрланган табрик етарли. Ҳамкорлик қилган ва ечимини тушунтирган болаларни ҳам эътиборсиз қолдирманг.
Ўйин тугагач, ҳар бир иштирокчи қийналган битта саволини танласин ва унинг ечимини ўз сўзлари билан тушунтириб берсин.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволларни бошланғич синфда ҳам ишлатса бўладими?
Ҳа, аввал осон турдан бошлаш мумкин. Кейинги турлардан фақат болалар дарсда танишган мавзуларни танланг, қолганларини кейинга сақланг.
Жавоб бошқача сўз билан айтилса, балл бериладими?
Ҳа, маъноси тўғри ва аниқ бўлса, балл беринг. Масалан, “учта” ўрнига “уч” дейиш жавоб мазмунини ўзгартирмайди; ҳисобли саволларда эса ўлчов бирлигини ҳам текширинг.
Жамоаларнинг баллари тенг чиқса, нима қилиш керак?
Тенг натижани умумий ғалаба деб қабул қилиш мумкин. Агар битта ғолиб керак бўлса, ўйиндан олдин келишиб, ҳисобли саволнинг ечимини тушунтиришни қўшимча мезон қилинг.