Foizlar testi 20 ta savoldan iborat bo’lib, 10–16 yoshdagi o’quvchilar va bilimini tekshirmoqchi bo’lgan kattalar uchun mo’ljallangan. Har bir savolda bitta to’g’ri javob bor: avval variantlaringizni yozib oling, keyin javoblar jadvali bilan solishtiring. Hisoblash uchun qog’oz va qalamdan foydalaning.
Foizlar bo’yicha test savollari
Savollar sodda hisoblashlardan boshlanib, ketma-ket o’zgarishlarga o’tadi. Shoshilmang: ayniqsa, foiz qaysi son yoki miqdorga nisbatan olinayotganiga e’tibor bering.
| № | Savol va javob variantlari |
|---|---|
| 1 | 1% oddiy kasr ko’rinishida qanday yoziladi? A) 1/100 B) 1/10 C) 1/2 D) 1/1000 |
| 2 | Butunning 50 foizi uning qanday qismiga teng? A) Choragiga B) Yarmiga C) Beshdan biriga D) O’ndan biriga |
| 3 | 200 ning 25 foizini toping. A) 25 B) 40 C) 50 D) 75 |
| 4 | 80 ta daftarning 10 foizi nechta daftar bo’ladi? A) 4 ta B) 10 ta C) 18 ta D) 8 ta |
| 5 | 60 ning 15 foizi nechaga teng? A) 6 B) 9 C) 12 D) 15 |
| 6 | 0,35 sonini foizda ifodalang. A) 0,35% B) 3,5% C) 350% D) 35% |
| 7 | Idishning 3/4 qismi suv bilan to’lgan. Bu necha foiz? A) 75% B) 25% C) 34% D) 50% |
| 8 | Kutubxonaga keltirilgan 40 ta kitobning 30 foizi ertak kitoblari. Ertak kitoblari nechta? A) 10 ta B) 16 ta C) 12 ta D) 30 ta |
| 9 | 18 soni 60 ning necha foizini tashkil etadi? A) 18% B) 20% C) 40% D) 30% |
| 10 | Bir sonning 20 foizi 14 ga teng. O’sha sonni toping. A) 70 B) 28 C) 56 D) 140 |
| 11 | 120 soni 25 foizga oshirilsa, qanday son hosil bo’ladi? A) 145 B) 150 C) 125 D) 160 |
| 12 | 200 soni 15 foizga kamaytirilsa, qancha qoladi? A) 185 B) 160 C) 170 D) 175 |
| 13 | Masalada sumkaning narxi 80 000 so’m. Unga 10 foiz chegirma berilsa, yangi narx qancha bo’ladi? A) 72 000 so’m B) 70 000 so’m C) 78 000 so’m D) 88 000 so’m |
| 14 | To’garakdagi o’quvchilar soni 50 nafardan 60 nafarga yetdi. Ularning soni necha foizga oshgan? A) 10% B) 25% C) 15% D) 20% |
| 15 | Qutidagi qalamlar soni 80 tadan 60 taga tushdi. Qalamlar soni necha foizga kamaygan? A) 20% B) 30% C) 25% D) 40% |
| 16 | 100 soni avval 20 foizga oshirildi. Keyin hosil bo’lgan son 20 foizga kamaytirildi. Yakuniy son nechaga teng? A) 100 B) 96 C) 80 D) 104 |
| 17 | 80 soni avval 25 foizga oshirildi, keyin hosil bo’lgan son 20 foizga kamaytirildi. Natijani toping. A) 76 B) 84 C) 80 D) 100 |
| 18 | Sinfdagi 30 o’quvchining 40 foizi shaxmat, qolganlari rasm to’garagini tanladi. Rasm to’garagini nechta o’quvchi tanlagan? A) 12 ta B) 18 ta C) 20 ta D) 24 ta |
| 19 | A sonining 20 foizi B sonining 40 foiziga teng. A va B musbat bo’lsa, A soni B sonidan necha marta katta? A) 4 marta B) 1,5 marta C) 3 marta D) 2 marta |
| 20 | 10 foiz chegirmadan keyin buyum narxi 54 000 so’m bo’ldi. Uning chegirmagacha bo’lgan narxi qancha? A) 60 000 so’m B) 59 400 so’m C) 64 000 so’m D) 48 600 so’m |
Murakkabroq savollarni qanday yechish kerak?
Quyidagi izohlar yechish yo’lini ko’rsatadi, tayyor javoblar esa alohida jadvalda berilgan. Foizlar testini mustaqil bajarishni istasangiz, avval barcha variantlaringizni belgilab chiqing.
10-savol: qismdan butun sonni topish
Bu yerda butun son emas, uning ma’lum foiziga teng qismi berilgan. Izlanayotgan sonni x deb belgilasangiz, 0,20 × x = 14 tenglama hosil bo’ladi. Demak, 14 ni 0,20 ga bo’lish kerak.
Ko’paytirish bilan adashtirmang. Topgan soningizni tekshirish uchun uning 20 foizini hisoblang: natija savoldagi 14 ga teng chiqishi kerak.
14-savol: o’sish foizida qaysi son asos bo’ladi?
Avval yangi va eski miqdor orasidagi farqni toping. Keyin shu farqni boshlang’ich miqdorga bo’lib, 100 ga ko’paytiring: bu savolda ifoda (60 − 50) : 50 × 100 ko’rinishida yoziladi.
Maxrajga, ya’ni bo’luvchi o’rniga, yangi miqdorni yozish boshqa natija beradi. Savol qancha o’sganini so’ragani uchun taqqoslashni dastlabki o’quvchilar soniga nisbatan bajarasiz.
16-savol: teng foizlar nega bir-birini bekor qilmaydi?
Birinchi o’zgarish boshlang’ich songa, ikkinchisi esa undan hosil bo’lgan yangi songa tegishli. Shuning uchun foizlar teng bo’lsa ham, qo’shilgan va ayrilgan miqdorlar teng bo’lmaydi. Hisobni ikkita alohida bosqichga ajrating.
Qisqa usul ham bor: 20 foiz oshirish uchun 1,20 ga, 20 foiz kamaytirish uchun 0,80 ga ko’paytirasiz. Yechimni 100 × 1,20 × 0,80 ko’rinishida yozib, amallarni ketma-ket bajaring.
20-savol: chegirmadan oldingi narxni tiklash
Chegirmadan keyingi narx dastlabki narxning 90 foiziga teng. Demak, 54 000 so’mni butun narx deb olib, uning ustiga 10 foiz qo’shish to’g’ri yo’l emas. Berilgan summa faqat qolgan qismni bildiradi.
Dastlabki narxni topish uchun 54 000 ni 0,90 ga bo’ling. Keyin tekshiring: topilgan narxdan uning o’ndan birini ayirganingizda, savolda berilgan summa qolishi kerak.
To’g’ri javoblar
Har bir to’g’ri javob uchun bir ball yozing. Xato chiqqan savolda faqat harfni almashtirmang: hisobning qaysi bosqichida adashganingizni ham belgilang.
| № | Javob | Nega shu javob to’g’ri? |
|---|---|---|
| 1 | A) 1/100 | Foiz butunning yuzdan bir qismini bildiradi. |
| 2 | B) Yarmiga | 50/100 kasri qisqartirilganda 1/2 hosil bo’ladi. |
| 3 | C) 50 | 200 × 25 : 100 = 50. |
| 4 | D) 8 ta | 10 foizni topish uchun 80 ni 10 ga bo’lamiz. |
| 5 | B) 9 | 60 × 15 : 100 = 9. |
| 6 | D) 35% | O’nli kasrni foizda ifodalash uchun uni 100 ga ko’paytiramiz. |
| 7 | A) 75% | 3/4 = 75/100 bo’lgani uchun idishning 75 foizi to’lgan. |
| 8 | C) 12 ta | 40 × 30 : 100 = 12. |
| 9 | D) 30% | 18 : 60 × 100 = 30%. |
| 10 | A) 70 | Butun son 14 : 0,20 = 70 ga teng. |
| 11 | B) 150 | 120 ning 25 foizi 30 bo’lib, 120 + 30 = 150 chiqadi. |
| 12 | C) 170 | 200 ning 15 foizi 30 bo’lgani uchun 200 − 30 = 170 qoladi. |
| 13 | A) 72 000 so’m | 80 000 so’mdan uning 10 foizi, ya’ni 8 000 so’m ayriladi. |
| 14 | D) 20% | O’sish 10 nafar bo’lib, 10 : 50 × 100 = 20% chiqadi. |
| 15 | C) 25% | Kamaygan 20 ta qalam boshlang’ich 80 ta qalamning 25 foiziga teng. |
| 16 | B) 96 | Avval 120 hosil bo’ladi, keyin undan 24 ayrilib, 96 qoladi. |
| 17 | C) 80 | 80 × 1,25 = 100, undan keyin 100 × 0,80 = 80 chiqadi. |
| 18 | B) 18 ta | Rasm to’garagini tanlaganlar 60 foiz bo’lib, 30 × 0,60 = 18 chiqadi. |
| 19 | D) 2 marta | 0,20 × A = 0,40 × B tenglikdan A = 2 × B kelib chiqadi. |
| 20 | A) 60 000 so’m | Dastlabki narx 54 000 : 0,90 = 60 000 so’mga teng. |
Natijangizni baholang
Quyidagi oraliqlar faqat shu mashq uchun berilgan, ular maktab bahosi o’rnini bosmaydi. Foizlar testidagi natijangizni qaysi turdagi masalalarni yana mashq qilish kerakligini aniqlash uchun ishlating.
- 0–9 ta to’g’ri javob — asoslarni mustahkamlash bosqichi. Foizni kasrga aylantirish va sonning foizini topishni takrorlang; avval dastlabki sakkizta savolni qayta yeching.
- 10–15 ta to’g’ri javob — yaxshi tayanch. Xatolaringizni guruhlang: butunni topish, o’zgarish foizi yoki ketma-ket hisoblashdan qaysi biri qiyin bo’lganini aniqlang.
- 16–20 ta to’g’ri javob — puxta tushunish. Endi yechimlaringizni og’zaki izohlab ko’ring va murakkab savollardagi sonlarni almashtirib, yangi misollar tuzing.
Ko’p beriladigan savollar
Testni kalkulyatorsiz bajarish kerakmi?
Avval kalkulyatorsiz bajarib ko’ring. Sonlar yozma yoki og’zaki hisoblashga mos tanlangan, kalkulyatorni esa yakunda amallaringizni tekshirish uchun ishlatishingiz mumkin.
Nega 20 foiz oshirib, 20 foiz kamaytirganda avvalgi son qaytmaydi?
Chunki ikkinchi foiz kattalashgan yangi sondan olinadi. Bir xil foiz turli miqdorlarga qo’llangani uchun ayriladigan qism dastlab qo’shilgan qismdan kattaroq chiqadi.
Foizga oid masalada qaysi sonni 100 foiz deb olish kerak?
100 foiz deb masalada butun sifatida olingan miqdorni belgilang. O’sish yoki kamayish foizi so’ralsa, bu boshlang’ich miqdor bo’ladi; ketma-ket o’zgarishlarda esa har bir bosqichning o’z asosi bor.