Диққат учун саволлар бутун оила билан шартни синчиклаб ўқиш, ҳисоблаш ва хулосани текширишга ёрдам беради. Қуйидаги 25 топшириқ махсус билим талаб қилмайди: жавоб топиш учун берилган маълумотларнинг ўзи етарли. Ечимларни охирги жадвалдан текширишингиз мумкин.
Осон мантиқий саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 1 | Токчада 4 та оқ, 3 та кўк пиёла бор эди. Яна 2 та оқ пиёла қўйилди. Энди оқ пиёлалар нечта? |
| 2 | Азиз навбатда олдиндан тўртинчи, орқадан учинчи турибди. Навбатда жами неча киши бор? |
| 3 | Столда 9 та қалам бор эди. Уларнинг тўрттасидан бошқа ҳаммаси қутига солинди. Қутидан ташқарида нечта қалам қолди? |
| 4 | Бешта ликопчанинг ҳар бирида иккитадан олма бор. Битта ликопчадаги олмалар олинди. Қолган тўртта ликопчада жами нечта олма бор? |
| 5 | Малика Нодирадан баланд, Азиз эса Маликадан баланд. Учаласидан ким энг баланд? |
| 6 | Мана бу қаторда 24 сони неча марта ёзилган: 12, 24, 21, 42, 24? |
| 7 | Очиқ дафтарнинг чап саҳифасида 10, ўнг саҳифасида 11 рақами ёзилган. Шу икки саҳифа рақамининг йиғиндиси қанча? |
| 8 | Бугун сешанба. Кечадан икки кун кейин ҳафтанинг қайси куни бўлади? |
Ўртача қийинликдаги саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 9 | Олти бола бир-бири билан қўл бериб кўришди. Ҳар бир жуфтлик фақат бир марта кўришган бўлса, жами нечта қўл бериш бўлган? |
| 10 | Учта саватда 4, 6 ва 8 тадан олма бор. Учинчи саватдан биринчисига 2 та олма ўтказилди. Энди ҳар бир саватда нечтадан олма бор? |
| 11 | Етти бола қатор турибди: қиз ва ўғил болалар навбатма-навбат жойлашган. Биринчи ва охирги бола қиз бўлса, қаторда нечта қиз бор? |
| 12 | Соат аниқ вақтдан 15 дақиқа орқада юрибди. Унинг кўрсаткичи 10:20 бўлса, аниқ вақт неччи? |
| 13 | Қоида шундай: сонни иккига кўпайтириб, натижага бир қўшилади. Масалан, 4 дан 9 ҳосил бўлади. Шу қоида билан 8 дан неччи ҳосил бўлади? |
| 14 | Азизнинг икки чўнтагида жами 14 та танга бор. Ўнг чўнтагидаги тангалар чапдагидан 4 та кўп. Чап чўнтагида нечта танга бор? |
| 15 | Азиз, Нодира ва Жасур уч ўринли қаторда ўтиришди. Азиз четда ўтирмади, Нодира эса Жасурдан чапда ўтирди. Чапдан ўнгга уларнинг тартиби қандай? |
| 16 | Синфдаги 18 ўқувчининг ҳар бири математика ёки расм тўгарагига қатнайди, айримлари иккаласига ҳам боради. Математикага 10, расмга 11 ўқувчи қатнаса, иккала тўгаракка борадиганлар нечта? |
| 17 | Бешта карточканинг ҳаммаси оқ томони билан тепага қўйилган, орқа томони қора. Ҳар юришда айнан иккита карточка ағдарилади. Ҳаммасини қора томони билан тепага қаратиш мумкинми? |
Қийин мантиқий саволлар
| № | Савол |
|---|---|
| 18 | Тўққизта ёпиқ халтачадан биттаси оғирроқ, қолганлари тенг вазнли. Паллали тарозида халтачаларни гуруҳлаб солиштириш мумкин. Оғир халтачани кафолатли топиш учун энг камида неча марта тортиш керак? |
| 19 | Уч хонали кодда 1, 2, 3 рақамлари бир мартадан ишлатилган. Юзлар хонасидаги рақам ўнлар хонасидагидан катта, бирликлар хонасидагидан кичик. Код қандай? |
| 20 | Тўртта қутига биттадан қизил, кўк, яшил ва сариқ копток солинган. Қутилардаги шу рангли ёрлиқларнинг ҳаммаси нотўғри. Қизил копток кўк ёрлиқли қутида, яшил копток эса сариқ ёрлиқли қутида эмас. Ҳар бир қутида қайси рангли копток бор? |
| 21 | Мусобақада Азиз, Нодира ва Жасурдан фақат бири ғолиб бўлди. Азиз: Ғолиб Нодира, деди. Нодира: Мен ғолиб эмасман, деди. Жасур ҳам: Мен ғолиб эмасман, деди. Фақат битта гап рост бўлса, ким ғолиб? |
| 22 | 2, 4, 6 рақамларининг ҳар биридан бир марта фойдаланиб, уч хонали сон тузинг. 400 дан катта сонлар орасида энг кичиги қайси? |
| 23 | Уч қутида иккитадан шар бор: бирида иккита оқ, бошқасида иккита қора, учинчисида биттадан оқ ва қора. Оқ, қора, аралаш ёрлиқларининг барчаси нотўғри. Аралаш ёрлиқли қутидан оқ шар чиқди. Қутиларнинг таркиби қандай? |
| 24 | Тўрт қатор ва тўрт устунли катаклар майдонида юқори чап катакдан пастки ўнг катакка боринг. Фақат ёнма-ён катакка ўнгга ёки пастга юриш мумкин. Юқоридан иккинчи қаторнинг чапдан иккинчи катагига кириш тақиқланса, нечта турли йўл қолади? |
| 25 | Беш хонали кодда 1, 2, 3, 4, 5 рақамлари бир мартадан ишлатилган. Биринчи рақам охиргисидан икки баравар катта, ўртадаги рақам 5, иккинчи рақам тўртинчисидан биттага катта. Кодни топинг. |
Диққат учун саволлар: тўртта ечимни батафсил текширинг
Айрим топшириқларда ҳисоблашдан олдин чекловни топиш керак. Қуйидаги изоҳларни ўз жавобингизни ёзиб бўлгач очинг.
Карточкаларни ағдаришда нима ўзгармайди?
Жавобни кўриш
17-саволнинг жавоби — йўқ. Иккита оқ карточкани ағдарсангиз, қора карточкалар иккита кўпаяди; иккита қорани ағдарсангиз, иккита камаяди. Биттадан оқ ва қорани ағдарганда эса уларнинг сони ўзгармайди.
Демак, қора карточкалар сони доим жуфт қолади. Беш эса тоқ сон, шунинг учун керакли ҳолатга етиб бўлмайди.
Нотўғри ёрлиқлар қандай ёрдам беради?
Жавобни кўриш
20-саволда кўк ёрлиқли қутидаги қизил копток маълум. Яшил копток ўз ёрлиғи турган қутида ҳам, шартга кўра сариқ ёрлиқли қутида ҳам бўлмайди; унга қизил ёрлиқли қути қолади.
Энди сариқ коптокни жойлаштиринг. У сариқ ёрлиқли қутига тушмайди, демак, яшил ёрлиқли қутида туради; қолган кўк копток сариқ ёрлиқли қутига жойлашади.
Катакли майдондаги йўлларни қандай санаш мумкин?
Жавобни кўриш
24-савол учун майдонни қоғозга чизинг. Бошланғич катакка 1, тақиқланган катакка 0 ёзинг; бошқа ҳар бир катакка тепасидаги ва чапидаги сонларни қўшиб ёзасиз.
Қаторлар қуйидагича чиқади: 1, 1, 1, 1; кейин 1, 0, 1, 2; сўнг 1, 1, 2, 4; охирида 1, 2, 4, 8. Пастки ўнг катакдаги 8 — барча рухсат этилган йўллар сони.
Кодни тахмин қилмасдан топса бўладими?
Жавобни кўриш
25-саволда биринчи ва охирги рақамлар фақат 2 билан 1 ёки 4 билан 2 бўлиши мумкин. Ўртага 5 қўйилганда, иккинчи ҳолатда бўш жойларга 1 ва 3 қолади, аммо уларнинг фарқи бир эмас.
Шунинг учун код 2 билан бошланиб, 1 билан тугайди. Қолган 4 ва 3 иккинчи ҳамда тўртинчи ўринга тушади: жавоб — 24531.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Сўралган нарсани белгиланг. Жами пиёлалар билан фақат оқ пиёлалар сони бир хил эмас. Саволнинг охирги жумласини қайта ўқинг.
- Шартни чизинг. Навбатдаги одамлар ўрнига доиралар, қутилар ўрнига катаклар қўйинг. Чизма такрор санашни пайқашга ёрдам беради.
- Жавобдан олдин сабабни айтинг. Бола билан ишлаганда фақат натижани эмас, унга қандай келганини сўранг. Хато бўлса, биринчи хато қадамни бирга топинг.
- Барча чекловларни текширинг. Топилган код чиройли кўрингани етмайди: ҳар бир рақам ва ҳар бир шарт мос келиши керак.
- Шошилиш ўрнига қайта текширинг. Оилавий ўйинда тезликни асосий мезон қилманг. Ҳар кимга ўз ечимини тушунтириш учун вақт беринг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволларни кичик ёшдаги болаларга ҳам берса бўладими?
Ҳа, осон бўлимдан бошлаб, шартни бирга ўқишингиз мумкин. Ҳисоблаш учун қалам ёки карточкалардан фойдаланинг, қийин топшириқларни эса кейинга қолдиринг.
Жавобим жадвалдагидан фарқ қилса, нима қиламан?
Аввал шартдаги ҳар бир чекловни жавобингиз билан солиштиринг. Айниқса, фақат, ҳар бири, барчаси нотўғри каби ибораларни ўтказиб юбормаганингизни текширинг.
Диққат учун саволларни оилавий ўйинда қандай ишлатиш мумкин?
Бир киши шартни ўқисин, бошқалар жавобини алоҳида ёзсин. Кейин ечимларни солиштириб, қайси изоҳ шартга тўлиқ мос келишини муҳокама қилинг.
Жавоблар ва ечимлар
| № | Жавоб ва ечим |
|---|---|
| 1 | 6 та. Оқ пиёлаларни қўшамиз: 4 + 2 = 6; кўк пиёлалар бу ҳисобга кирмайди. |
| 2 | 6 киши. Азиздан олдин уч, орқасида икки киши бор: 3 + 1 + 2 = 6. |
| 3 | 4 та. Тўрттасидан бошқа қаламлар қутига солинган, демак, ташқарида айнан тўрттаси қолган. |
| 4 | 8 та. Қолган тўртта ликопчанинг ҳар бирида иккитадан олма бор: 4 × 2 = 8. |
| 5 | Азиз. У Маликадан баланд, Малика эса Нодирадан баланд. |
| 6 | 2 марта. 24 иккинчи ва бешинчи ўринда ёзилган; 42 бошқа сон. |
| 7 | 21. Саҳифа рақамларини қўшамиз: 10 + 11 = 21. |
| 8 | Чоршанба. Кеча душанба эди; ундан икки кун кейин чоршанба келади. |
| 9 | 15 марта. Янги жуфтликларни кетма-кет санаймиз: 5 + 4 + 3 + 2 + 1 = 15. |
| 10 | Ҳар бирида 6 тадан. Биринчисида 4 + 2, учинчисида 8 − 2 бўлади; иккинчисидаги олтита олма ўзгармайди. |
| 11 | 4 та қиз. Қизлар биринчи, учинчи, бешинчи ва еттинчи ўринларда туради. |
| 12 | 10:35. Соат орқада қолган, шунинг учун кўрсатган вақтига 15 дақиқа қўшилади. |
| 13 | 17. Берилган қоидани бажарамиз: 8 × 2 + 1 = 17. |
| 14 | 5 та. Ортиқча тўртта тангани айирсак, тенг иккита улуш учун 10 та қолади: 10 ÷ 2 = 5. |
| 15 | Нодира, Азиз, Жасур. Азиз ўртада ўтиради; Нодира Жасурдан чапда бўлиши учун чап четни эгаллайди. |
| 16 | 3 ўқувчи. 10 + 11 = 21 ҳисобида иккала тўгаракка қатнайдиганлар такрор саналган; 21 − 18 = 3. |
| 17 | Мумкин эмас. Қора карточкалар сони ҳар юришда жуфтлигича қолади, беш эса тоқ. |
| 18 | 2 марта. Аввал учтадан иккита гуруҳни солиштириб, оғир халтача бор учликни топасиз; кейин шу учликдан иккитасини солиштирасиз. Бир тортишда учта натижа билан тўққиз халтачани фарқлаб бўлмайди. |
| 19 | 213. Юзлар хонасидаги рақам қолган икки рақамнинг ўртанчаси, яъни 2; ундан кичиги 1, каттаси 3. |
| 20 | Қизил ёрлиқда яшил, кўкда қизил, яшилда сариқ, сариқда кўк. Яшил учун қизил ёрлиқли қути қолади; сўнг сариқни ўз ёрлиғидан бошқа бўш қутига жойлаштирамиз. |
| 21 | Жасур. Азиз билан Нодиранинг гапларидан биттаси доим рост; фақат битта рост гап бўлиши учун Жасурнинг гапи ёлғон бўлиши керак. |
| 22 | 426. Энг кичик мос юзлик 4, ундан кейинги бўш хоналарга 2 ва 6 ни кичигидан бошлаб жойлаймиз. |
| 23 | Аралаш ёрлиқда иккита оқ, оқ ёрлиқда иккита қора, қора ёрлиқда аралаш. Биринчи қути аралаш бўлолмайди; қолганларини ҳам ёрлиқлари нотўғри бўладиган қилиб жойлаштирамиз. |
| 24 | 8 та йўл. Ҳар катакка келадиган йўллар унинг юқори ва чап қўшнисидаги йўллар йиғиндисига тенг; тақиқланган катакка нол ёзилганда охирги натижа 8 чиқади. |
| 25 | 24531. Боши 4, охири 2 бўлса, қолган 1 ва 3 ён шартга мос келмайди; боши 2, охири 1 бўлганда эса 4 ва 3 барча шартларни бажаради. |