Қор булут ичидаги сув буғи совиб, муз кристалларига айланганда пайдо бўлади. Кристаллар бир-бирига қўшилиб қор парчаларини ҳосил қилади ва улар ерга тушади. Қуйида қорнинг булутда қандай туғилиши, нима учун баъзан ёмғирга айланиши ва қор парчаларини кузатиш ҳақида билиб оласиз.
Қор қандай пайдо бўлади?
Қуёш сувни иситади: кўлмак, дарё ва бошқа сув ҳавзаларидан сув буғланиб, ҳавога кўтарилади. Бу буғ кўзга кўринмайди. Ҳаво юқорига кўтарилган сари совийди, сув буғи эса майда сув томчилари ёки муз кристалларига айланади. Улар тўпланиб, булут ҳосил қилади.
Булутдаги ҳаво етарлича совуқ бўлса, ундаги сув буғи муз кристалларига айланади. Ана шу кристаллар қорнинг бошланғич зарраларидир. Улар кўзга дарров кўринмайдиган даражада майда бўлиши мумкин.
Бу жараённи ҳовлида қуритишга осилган нам кийим билан қиёслаш мумкин: ундаги сув аста-секин ҳавога ўтади. Табиатда эса сув буғи юқорига кўтарилиб, совуқ булутда яна муз ёки сув зарраларига айланади.
Булут ичида қор парчалари қандай улғаяди?
Муз кристаллари булут ичида ҳаракатланади ва атрофидаги сув буғидан янги қатламлар олади. Баъзан майда муз зарралари бир-бирига тегиб, қўшилиб кетади. Шунда каттароқ қор парчаси ҳосил бўлади.
Қор парчаси осмонда узоқроқ турса ёки бошқа кристаллар билан кўпроқ учрашса, катталашиши мумкин. Аммо барча парчалар бир хил бўлмайди: уларнинг шакли булут ичидаги ҳарорат ва намлик каби шароитларга боғлиқ.
Булутдаги зарралар оғирлашгач, пастга туша бошлайди. Ҳаво оқими уларни бироз кўтариши ёки ён томонга суриши мумкин, шу сабабли қор ерга бир текис тушмаслиги ҳам мумкин.
Нега қор баъзан ёмғирга айланади?
Қор парчаси булутдан ерга тушгунча турли ҳароратдаги ҳаво қатламларидан ўтади. Йўлнинг бир қисми илиқ бўлса, муз эриб, сув томчисига айланиши мумкин. Бундай пайтда ерга қор эмас, ёмғир ёғади.
Баъзан қор парчаси эрий бошлайди-ю, ерга етгунча бутунлай сувга айланмайди. Шунда ёмғир билан қор аралаш тушиши мумкин. Ернинг ўзи илиқ бўлса ҳам, тушган қор тез эриб кетади.
Шу боис деразадан қор ёғаётганини кўриб, ҳовлида қор қолмаслигига ҳайрон бўлманг. Ер ва ҳаво илиқлиги қорнинг қанча туришига таъсир қилади.
Қор парчаларини қандай кузатиш мумкин?
Қор ёғаётган пайтда уни ойна ортидан ёки катталар билан ташқарида кузатиш мумкин. Тўқ рангли қўлқопга ёки матога тушган парчага қарасангиз, унинг майда шаклларини кўришингиз осонроқ бўлади. Парча тез эриб кетиши мумкин, шунинг учун дарров қаранг.
Бир нечта парчани кузатинг: айримлари ясси, айримлари эса шохчали кўринади. Уларнинг бир-биридан фарқ қилиши табиий. Ҳар бир парча булут ичида ўзига хос йўл ва шароитлардан ўтади.
Қор ёғаётганда осмоннинг қайси жойи булутли эканини ва ерда қор қолаётган-қолмаётганини ҳам кузатинг. Кейин ҳаво илиқроқ бўлган кун билан солиштиринг. Бундай оддий кузатиш қорнинг булутдан ерга тушгунча қандай ўзгаришини тушунишга ёрдам беради.
Қизиқарли фактлар
- Қор булут ичида муз кристалларидан бошланади.
- Кристаллар бир-бирига қўшилиб, қор парчаларини ҳосил қилиши мумкин.
- Қор парчаларининг шакли булут ичидаги шароитга боғлиқ.
- Қор ерга тушаётганда илиқ ҳаво қатламида эриши мумкин.
- Ер илиқ бўлса, тушган қор тез эриб кетади.
Кейинги қор ёғишида дераза ёнидан парчаларни кузатинг: улар ерга етгунча қор бўлиб қоладими, йўл-йўлакай эрийдими, шуни пайқашга ҳаракат қилинг.
Кўп бериладиган саволлар
Қор фақат булутдан ёғадими?
Ҳа, қор булут ичида ҳосил бўлган муз кристалларидан пайдо бўлади. Кристаллар катталашиб, ерга тушади.
Нега қор парчалари бир-бирига ўхшамайди?
Улар булут ичида турли шароитлардан ўтади. Ҳарорат ва намликдаги фарқлар парчалар шаклига таъсир қилади.
Қор қачон ёмғирга айланади?
Қор парчаси ерга тушаётганда илиқ ҳаво қатламидан ўтиб эриши мумкин. У бутунлай эриса, ерга ёмғир бўлиб тушади.
Нега қор ерга тушиши билан эриб кетади?
Ер ёки унинг яқинидаги ҳаво илиқ бўлса, қор тез эриши мумкин. Шу сабабли қор ёғса ҳам, ҳовлида оппоқ қатлам қолмаслиги эҳтимол.