Қиш ҳақида мақоллар совуқ кунлар, фаслларнинг алмашиши ва ёзда қилинган тайёргарликнинг қишда асқотиши ҳақида фикр беради. Уларни иншо, дарс ёки оилавий суҳбатда ишлатиб, маъносини содда мисоллар билан тушунтириш мумкин.
Қиш ҳақида мақоллар
- Ёз — ёзил, қиш — қисил. Ҳар фаслда яшаш тарзини шароитга мослаш кераклигини англатади.
- Ёз ёмғири ёндан ўтар, Қиш ёмғири — жондан. Қишдаги ноқулай об-ҳаво одамга оғирроқ туюлишини ифодалайди.
- Ёз куюнган, қиш суюнар. Ёзда меҳнат қилган киши қишда унинг роҳатини кўради.
- Ёз меваси — қиш хазинаси. Ёзда етиштирилган мева қиш учун асқотадиган бойликдир.
- Ёз қоқиси — қишга дори. Ёзда қуритиб қўйилган мева қишда дастурхонга тортилади.
- Ёзда боши пишмаганнинг, Қишда оши пишмас. Вақтида тайёргарлик кўрмаган одам кейин қийналиши мумкин.
- Ёзда жароҳат кўрсанг, Қишда роҳат кўрасан. Бугунги меҳнат кейинчалик енгиллик келтиришини айтади.
- Ёзнинг ёзиғи — қишнинг озиғи. Ёзда жамғарилган неъмат қишда озиқ бўлади.
- Ёзнинг ёмғиридан қўрқ, Қишнинг — қировидан. Ҳар фаслнинг ўзига яраша синови борлигини эслатади.
- Ёзнинг куни — юз турли, Қишнинг куни — қирқ турли. Фасллардаги об-ҳаво тез-тез ўзгариши мумкинлигини билдиради.
- Илиб-илиб, ёз бўлар, Совиб-совиб, қиш бўлар. Фасллар бирдан эмас, аста-секин алмашади.
- Кузнинг бир куни қишнинг бир ойини боқар. Кузда қилинган бир кунлик тайёргарлик қишда узоқ вақтга етиши мумкин.
- Наврўздан сўнг қиш бўлмас, Мизондан сўнг ёз бўлмас. Фасллар ўз вақтида алмашишини ифодалайди.
- Совуқ оёқдан урар, Иссиқ — бошдан. Совуқ ва иссиқни сезганда танани асраш кераклигини эслатади.
- Тоққа қалин қор тушгани — Эрнинг қониб сув ичгани. Қорнинг ерга сув бўлиб сингишига умид билдиради.
- Чилла қори — ернинг қони. Қор ерга фойда келтиради деган халқона қарашни ифодалайди.
- Қарға кетмай, қор кетмас, Турна келмай, муз кетмас. Қушларнинг келиб-кетиши фасл алмашишига ишора сифатида айтилади.
- Қарға қағилласа, қишни чақирар, Ғоз ғағаласа — ёзни. Қушларнинг овози фаслни эслатишини образли тарзда ифодалайди.
- Қиш қилиғини қилмай қўймас, Ёз йўриғини йўймай қўймас. Ҳар фасл ўзига хос тарзда ўтишини билдиради.
- Қиш — қисилмоқ, ёз — ёзилмоқ. Қишда тежамкор, ёзда эса эркинроқ яшашни эслатади.
- Қиш қишлигини қилмаса, Ёз ёзлигини қилмас. Ҳар фасл ўз вазифасини бажарса, кейинги фасл ҳам ўз маромида келади.
- Қишнинг куни қирқ турли, Қирқови ҳам қилиқли. Қишнинг кунлари бир-бирига ўхшамаслигини образли айтади.
- Қишнинг қаҳри — кузга барака. Қишнинг қаттиқлиги кузги ҳосилга фойда келтиради деган қарашни англатади.
- Қишнинг қори — ёзга дори. Қишки қор ёзда ерга наф беради деган фикрни билдиради.
- Қор ёғди — дон ёғди, Ёмғир ёғди — ош ёғди. Қор ва ёмғирни ҳосилга умид билан боғлайди.
- Қор — ош билан нон. Қорни ризқ ва тўкинликка йўяди.
- Қуруқ аёз — тилсиз ёв. Қуруқ совуқ билинмай келиб, кишини қийнашини душманга қиёслайди.
- Қарға келди — қиш келди. Қарғанинг кўриниши қиш келганини эслатади.
- Қишлигини топмаган ёзлигидан айрилар. Қиш учун олдиндан ғамламаган киши ёзги неъматидан ҳам қуруқ қолиши мумкин.
- Баҳорнинг бир куни қишни боқар. Баҳорда қилинган ишнинг натижаси қишгача етишини англатади.
Энг машҳур мақолларнинг маъноси
Ёз меваси — қиш хазинаси
Бу мақол ёзда етилган мева кейин ҳам қадрланишини айтади. Мевани қуритиб ёки бошқа усулда сақлаш уни қиш кунлари дастурхонга қўйиш имконини беради.
Масалан, Малика оиласи билан ёзда ўрик қоқи тайёрлади, дейлик. Қишда чой устида шу қоқидан тортишса, мақолнинг маъноси кундалик ҳаётда кўринади.
Кузнинг бир куни қишнинг бир ойини боқар
Бу ҳикмат тайёргарликни охирги пайтга қолдирмасликни уқтиради. Кузда вақтида бажарилган иш қиш келганда енгиллик беради.
Масалан, Жасур уйидагиларга ҳовлидаги меваларни саралашда ёрдам берди. Оила уларни олдиндан жойлаб қўйгани учун совуқ кунларда кераклисини топиш осон бўлди.
Қишнинг қори — ёзга дори
Қор бу ерда ёзги фойда билан боғланади. Мақол қишдаги қорни кейинги фаслда асқотадиган неъмат сифатида кўрсатади.
Дарсда ўқитувчи бу мақолни муҳокама қилса, ўқувчилар қорнинг фасллар билан боғлиқ маъносини ўз сўзлари билан тушунтириши мумкин. Шунда ибора ёдда қолиши ҳам осонлашади.
Қуруқ аёз — тилсиз ёв
Қуруқ аёз сезилмай келиб, одамни қийнаши мумкинлиги душман образида берилган. Мақол қишнинг совуқ кунларини эътиборсиз қолдирмасликни эслатади.
Масалан, оила аъзолари маҳаллага чиқишдан олдин об-ҳавога қараб, ўзларига мос кийим танлайди. Бу мақолни айтиш орқали совуқ кунларда эҳтиёткор бўлиш ҳақида суҳбатлашиш мумкин.
Болалар учун қисқа мақоллар
- Ёз меваси — қиш хазинаси.
- Қор — ош билан нон.
- Қарға келди — қиш келди.
- Қишнинг қори — ёзга дори.
- Ёз куюнган, қиш суюнар.
- Қиш — қисилмоқ, ёз — ёзилмоқ.
Кўп бериладиган саволлар
Иншода қиш ҳақида қайси мақолларни ишлатса бўлади?
Ёзги меҳнат ва қишки тайёргарлик ҳақида ёзсангиз, “Ёз меваси — қиш хазинаси” ёки “Кузнинг бир куни қишнинг бир ойини боқар” мақолини танланг. Қор ва унинг фойдаси ҳақида эса “Қишнинг қори — ёзга дори” мос келади.
“Ёз куюнган, қиш суюнар” мақолини болага қандай тушунтириш мумкин?
Ёзда қилинган меҳнат қишда фойда беришини айтинг. Масалан, ёзда мева қуритган оила қишда ундан дастурхонда фойдаланади.
Қиш ҳақидаги мақолларни дарсда қандай муҳокама қилиш мумкин?
Бир мақолни танлаб, ундаги қиш, қор ёки тайёргарлик ҳақидаги фикрни болалардан ўз сўзлари билан айтишни сўранг. Кейин шу маънога мос оддий мисол топинг.