Ақл ҳақида мақоллар инсонни ўйлаб иш тутишга, билим олишга ва яхши маслаҳатни қадрлашга ундайди. Улардан иншо ёки дарсда фойдаланиш, шунингдек, кундалик суҳбатда бир фикрни қисқа ва таъсирли ифодалаш мумкин.
Ақл ҳақида мақоллар
- Ақл айнимас, олтин чиримас. Ақлнинг қадри вақт ўтиши билан йўқолмайди.
- Ақлни беақлдан ўрган. Бировнинг хатосини кўриб, ундан сақланишни ҳам ўрганиш мумкин.
- Ақлнинг кўзи — узоқнинг кўзи. Ўйлаб иш тутган одам ҳозирги ҳолат билан бирга кейинги оқибатни ҳам кўради.
- Ақлнинг ўлчови — идрок. Ақл одамнинг вазиятни англаб, тўғри хулоса чиқара олишида билинади.
- Ақлсиз бош — нурсиз чироқ. Фикр юритилмаса, инсоннинг имкониятларидан фойдаланиш қийинлашади.
- Ақлли иш — қанотли қуш. Пухта ўйланган иш олдинга силжишга ёрдам беради.
- Ақлли қария — оқиб турган дарё. Ёши улуғ ва доно инсоннинг тажрибасидан кўп фойдали фикр олиш мумкин.
- Ақлли ўйлангунча, тентак сувдан ўтар. Ҳаддан ташқари иккиланиб қолган одам ишни кечиктириши мумкин.
- Ақлга ёндош, Жаҳлдан қоч. Қарор пайтида мулоҳазага таяниб, ғазаб билан шошилмаслик керак.
- Ақллининг қадри аҳмоқнинг олдида билинар. Мулоҳазали одамнинг фазилати фикр юритмай иш қиладиганлар ёнида яққолроқ кўринади.
- Ақллашсанг, ақл топасан. Бошқалар билан фикр алмашиш янги ечим топишга ёрдам беради.
- Одамнинг тизгини — ақл. Ақл инсонни хатти-ҳаракатини бошқаришга йўналтиради.
- Кўп молдан оз ақл яхши. Бойликдан кўра ақлни афзал кўриш кераклиги айтилади.
- Доно қариса ҳам, донолиги қаримас. Инсоннинг ёши улғайса ҳам, тўплаган донолиги қадрини йўқотмайди.
- Доно билан нодон бир булоқдан сув ичмас. Доно ва нодоннинг фикрлаши ҳамда қарашлари бир хил бўлмаслиги мумкин.
- Донога эргашган довондан ошар. Доно кишининг маслаҳатига қулоқ тутиш қийин ишни енгиллаштиради.
- Оқил жоҳилдан панд олар. Мулоҳазали одам бошқаларнинг хатти-ҳаракатидан сабоқ чиқаради.
- Тил — ақл безаги. Инсоннинг сўзлари унинг фикрлашини намоён этади.
- Тил — ақл тарозуси. Гап-сўзга қараб одамнинг фикри ва мулоҳазасини билиш мумкин.
- Илм — ақл булоғи, Ақл — яшаш чироғи. Илм ақлни озиқлантиради, ақл эса ҳаётда йўл топишга кўмаклашади.
- Билим — ақл чироғи. Билим одамга масалани тушуниб, фикрини равшанлаштиришга ёрдам беради.
- Китобсиз ақл — қанотсиз қуш. Китоб ўқимаган ақл янги билим ва фикрлар билан бойиши қийин.
- Ота — ақл, она — идрок. Бу мақол ота-онанинг ақли ва фаросатини қадрлашга чақиради.
Энг машҳур мақолларнинг маъноси
Ақлнинг кўзи — узоқнинг кўзи.
Мақол ақл билан иш тутган одам биргина ҳозирги ҳолатни эмас, унинг кейин нима келтиришини ҳам ўйлашини англатади. Қарорнинг бугунги қулайлиги билан бирга эртанги таъсирини ҳам чамалаш керак.
Масалан, мактабдаги Азиз уй вазифасини аввал бажариб, кейин ўйинга вақт ажратади. У ҳозирги истагини ҳам, эртанги дарсни ҳам ҳисобга олади.
Ақлга ёндош, Жаҳлдан қоч.
Бу мақол жаҳл устида шошма-шошарлик билан гапириш ёки қарор чиқариш ўрнига, вазиятни хотиржам ўйлашни эслатади. Мулоҳаза одамга сўз ва ишини назорат қилишга ёрдам беради.
Масалан, маҳалладаги болалар бир ўйин қоидаси устида келиша олмаса, дарров тортишиш ўрнига навбат билан фикрини айтиб, умумий ечим излайди.
Донога эргашган довондан ошар.
Мақолда доно инсоннинг тажрибали маслаҳати мураккаб вазифани ҳал қилишга кўмак бериши тасвирланган. Бу маслаҳатга кўр-кўрона эргашиш эмас, уни тушуниб, вазиятга мос қўллашдир.
Масалан, Нодира мактабдаги топшириқни тушунмай қолса, ўқитувчисидан қайси қадамдан бошлашни сўрайди. Маслаҳат унга ишни тартиб билан бажаришга ёрдам беради.
Китобсиз ақл — қанотсиз қуш.
Мақол китоб ўқиш билим ва фикрни кенгайтиришини таъкидлайди. Қуш қанотсиз уча олмаганидек, ўқиб-ўрганмаган одам ҳам янги маълумотдан бебаҳра қолиши мумкин.
Масалан, Жасур дарс учун керакли мавзуни китобдан ўқиб чиқади. Тушунмаган жойини қайта кўриб, саволларини ўқитувчисига беради.
Болалар учун қисқа мақоллар
- Ақл бозорда сотилмас.
- Ақл бўй билан ўлчанмас.
- Ақл бўйда эмас, ўйда.
- Ақл тоши — инсон боши.
- Ақлдан ортиқ бойлик йўқ.
- Инсон ақли — олмос.
- Доно дурдан аъло.
Кўп бериладиган саволлар
Иншо учун қайси ақл ҳақидаги мақоллар мос?
Иншода Ақлли иш — қанотли қуш ёки Билим — ақл чироғи мақолларидан фойдаланиш мумкин. Улар меҳнат, билим ва фикрлаш ҳақида ёзилган матнга мос келади.
Болага Ақл бўйда эмас, ўйда мақолини қандай тушунтириш мумкин?
Бу мақол ақл одамнинг бўйи билан ўлчанмаслигини билдиради. Болага кундалик мисол келтириб, ёш ёки ташқи кўриниш эмас, фикр ва тушуниш муҳимлигини айтиш мумкин.
Ақлни беақлдан ўрган мақоли нимани англатади?
Бировнинг нотўғри ишини кўриб, ўша хатони такрорламаслик мумкин. Масалан, синфдоши вазифани шошилиб, текширмай топширганини кўрган бола ўз ишини қайта кўздан кечиради.