USB порт — компьютерга сичқонча, клавиатура, флешка ва бошқа қурилмаларни улаш учун хизмат қиладиган улагич. Компьютерда экран, овоз ва тармоқ учун ҳам алоҳида улагичлар бор. Уларнинг вазифасини ажратиб олсангиз, керакли кабелни танлаш ва уланишдаги оддий муаммони текшириш осонлашади.
USB порт нима ва унга нималар уланади?
Порт — қурилма корпусидаги улаш жойи. Кабел учидаги унга мос қисм эса вилка деб аталади. Уларни қулф билан калитга ўхшатиш мумкин: шакллари мос келиши керак, лекин ташқи ўхшашликнинг ўзи барча вазифалар бир хил бўлишини билдирмайди. Компьютердаги улагичлар турли ишларни бажаради.
USB орқали қурилмалар маълумот алмашади. Масалан, сичқончани силжитсангиз, унинг ҳаракати ҳақидаги маълумот компьютерга боради ва экрандаги кўрсаткич жойини ўзгартиради. Флешка ичидаги ҳужжатни компьютерга кўчиришда ҳам шу уланишдан фойдаланасиз. Айрим қурилмалар USB орқали электр қуввати ҳам олади, аммо ҳар бир уланиш ҳар қандай қурилмани қувватлайвермайди.
Кўп учрайдиган шакллардан бири USB-А бўлиб, унинг улаш жойи тўртбурчакка ўхшайди. USB-C эса кичикроқ, учлари юмалоқланган шаклда бўлади ва вилкасини икки томони билан ҳам киритиш мумкин. Бу номлар, аввало, уланиш шаклини ажратишга ёрдам беради. USB-C кўринишидаги ҳар бир улагич тасвир узатади ёки бир хил тезликда ишлайди, деб ўйламанг: аниқ имкониятни қурилма қўлланмасидан текширинг.
Мониторни улашда HDMI нима учун керак?
HDMI — тасвир ва овозни мос қурилмалар орасида узатадиган уланиш тури. Масалан, ноутбукдаги тақдимотни каттароқ экранда кўрсатиш учун ундан фойдаланиш мумкин. Кабелнинг бир учи ноутбукдаги мос чиқишга, иккинчиси монитор ёки телевизордаги киришга уланади. Экранда овоз чиқарадиган карнай бўлмаса, тасвир кўринса ҳам овоз ўша экрандан эшитилмаслиги мумкин.
Улашнинг ўзи баъзан етмайди. Телевизор ёки мониторда тасвир қайси киришдан олиниши танланади; компьютер созламаларида эса қўшимча экран қандай ишлаши белгиланади. Бир ҳолатда иккала экранда бир хил тасвир кўринади. Бошқасида иш майдони кенгаяди: масалан, бир экранда матн, иккинчисида унга тегишли расм очиқ туради.
HDMI билан USB бир-бирининг ўрнини автоматик боса олмайди. Вазифага қараб танланг. Сичқончани улаш учун HDMI керак эмас, мониторни улашда эса компьютер ва экран қўллайдиган тасвир уланишини топасиз. Агар мактабдаги тақдимот учун бошқа экрандан фойдаланмоқчи бўлсангиз, кабелнинг иккала учини ҳам олдиндан текшириб қўйинг.
Бошқа улагичларни қандай ажратиш мумкин?
Компьютернинг ён ёки орқа томонида турли шаклдаги тешикларни кўрасиз. Уларнинг ёнидаги кичик белгилар вазифасини тушунишга ёрдам беради. Қулоқчин расми одатда овозга, тармоқ белгиси эса тармоққа уланишга ишора қилади. Белгини кўриш қийин бўлса, улагични тахмин билан ишлатишдан кўра қурилма қўлланмасига қараш маъқул.
- Овоз улагичи: қулоқчин, карнай ёки микрофон учун хизмат қилади. Айрим қурилмаларда қулоқчин ва микрофон вазифаси битта жойга бирлаштирилади.
- Этҳернет улагичи: компьютерни кабел орқали маҳаллий тармоққа, яъни ўзаро боғланган қурилмалар гуруҳига улайди. Тармоқда интернет бўлса, ундан фойдаланиш имконини ҳам беради.
- VGA улагичи: айрим компьютер ва мониторларда учрайдиган тасвир уланиши. Овоз учун бошқа уланиш керак бўлади.
- DisplayPort улагичи: мос компьютер ва экранни боғлаб, тасвир ҳамда овоз узатиши мумкин.
- Қувват улагичи: қурилмага электр қуввати бериш учун мўлжалланган. Унга фақат шу қурилмага мос қувват манбаини уланг.
Масалан, Азиз қулоқчинини улади, лекин компьютер унинг микрофонини танимади, деб тасаввур қилайлик. Бунга қулоқчин вилкаси билан компьютер улагичининг имкониятлари мос келмагани сабаб бўлиши мумкин. Демак, тешикка сиғиш ҳали тўлиқ мослик дегани эмас. Қадоқдаги тавсиф ёки қўлланма қайси вазифалар қўлланишини аниқлашга ёрдам беради.
Кабел мослигини текширишда нимага қаралади?
Шакл, вазифа ва қурилмалар мослиги бирга текширилади. Дастлаб кабел учини улагич билан солиштиринг. Кейин нима қилмоқчи эканингизни аниқланг: ҳужжат кўчиришми, экран улашми ёки қурилмани қувватлашми? Бир хил кўринишдаги кабеллар ҳам барча вазифани бирдай бажармаслиги мумкин. Шу сабабли кабелни фақат ранги ёки ташқи кўринишига қараб танлаш ишончли эмас.
Адаптер — бир турдаги уланишни бошқасига мослашга ёрдам берадиган восита. Бироқ у ҳар қандай икки қурилмани ишлатиб юборадиган универсал ечим эмас. Баъзи адаптерлар фақат белгиланган йўналишда ишлайди: компьютердан экранга мос келган восита тескари вазифа учун ярамаслиги мумкин. Сотиб олишдан олдин иккала қурилманинг уланиш номларини ва керакли вазифани ёзиб олинг.
Масалан, Малика ноутбукини синфдаги экранга уламоқчи бўлса, аввал иккала қурилманинг улагичларини текширади. Уларнинг аниқ суратини олиш ҳам фойдали. Шунда дўконда фақат номига ўхшаш кабелни эмас, керакли уланишга мос маҳсулотни сўраш осонлашади. Махсус имконият керак бўлса, маҳсулот тавсифида айнан шу вазифа кўрсатилганини қидиринг.
Қурилма уланмаса, аввал нимани текшириш керак?
Аввал оддий сабабларни текширинг. Қурилма ёқилганми, кабел иккала томондан ҳам жойига кирганми, экранда керакли кириш танланганми? USB порт қурилмани танимаса, унинг қўлланмасида компьютерга улаш ҳақида нима ёзилганини кўринг. Масалан, телефонда кабел улангандан кейин файллар билан ишлаш учун алоҳида рухсат ёки уланиш режимини танлаш талаб қилиниши мумкин.
Вилка осон кирмаса, куч ишлатманг. Улагич ичига игна, сим ёки бошқа буюм тиқиш ҳам хавфли. Нам кабелни уламанг; шикастланган қоплама, куйган ҳид ёки ғайриоддий қизишни сезсангиз, фойдаланишни тўхтатиб, катталарга айтинг. Бундай вазиятда қурилмани очиб текшириш эмас, таъмирлаш бўйича мутахассисга мурожаат қилиш керак.
Флешкани ажратишдан олдин очиқ ҳужжатларни сақланг ва файл кўчириш тугаганини кутинг. Компьютерда хавфсиз чиқариш буйруғи бўлса, ундан фойдаланинг. Кабелни узаётганда симидан тортманг, вилкасидан ушланг. Шу оддий одат улаш жойини ҳам, кабелни ҳам ортиқча зўриқишдан асрайди.
Қизиқарли фактлар
- USB уланиши маълумот билан бирга электр қувватини ҳам узата олади.
- HDMI орқали тасвир ва овоз битта кабелдан ўтиши мумкин.
- VGA тасвир узатади, лекин овозни узатмайди.
- USB-C вилкасининг икки томони ҳам улашга мос қилиб тузилган.
- Тармоқ кабелининг компьютерга уланиши ўз-ўзидан интернет борлигини англатмайди.
Компьютерингиз ўчирилганида, корпусини очмасдан ён ва орқа томонидаги улагичларни кузатинг. Кўриниб турган белгиларни қоғозга чизиб, ёнига тахминий вазифасини ёзинг, кейин қўлланма билан солиштиринг. Ҳеч нарсани улаш шарт эмас: бу кузатувнинг ўзи керакли жойни тезроқ топишга ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
USB-C орқали ҳар қандай мониторни уласа бўладими?
Йўқ, бунинг учун компьютердаги улагич, кабел ва монитор керакли тасвир узатиш усулини қўллаши лозим. Ташқи шаклнинг мослиги етарли эмас, шунинг учун ҳар иккала қурилма тавсифини текширинг.
HDMI уланган, лекин тасвир чиқмаяпти. Нима қиламан?
Аввал экран ёқилганини, кабел тўғри уланганини ва экранда мос кириш танланганини текширинг. Кейин компьютернинг экран созламаларида қўшимча экран аниқланганига қаранг. Улагич шикастланган бўлса, уни куч билан қимирлатманг.
Нега телефон қувват оляпти, аммо файллари кўринмаяпти?
Қувват олишнинг ўзи маълумот алмашиш ҳам ёқилганини билдирмайди. Телефон экранида уланиш режими ёки рухсат сўралганини текширинг. Кабел ҳам маълумот узатишга мос бўлиши керак.
Бўш улагичларнинг ҳаммасидан фойдаланиш керакми?
Йўқ, фақат керакли қурилмалар уланади. Бўш жойнинг қолиши компьютерда бирор нарса етишмаётганини англатмайди; ҳар бир улагич муайян эҳтиёж учун хизмат қилади.