Google қидирув — интернетдаги керакли маълумотни сўз ёки савол орқали топиш усули. Яхши натижа учун излаётган нарсангизни аниқ ёзинг, кейин топилган саҳифанинг мазмуни ва манбасини текширинг. Қуйидаги мисоллар сўровни тузиш, ортиқча натижаларни камайтириш ва ишончлироқ маълумотни ажратишга ёрдам беради.
Google қидирув учун сўровни қандай ёзиш керак?
Сўров — қидирув майдонига ёзадиган сўзларингиз ёки саволингиз. Уни тузишдан олдин нимани топмоқчи эканингизни аниқланг: тушунтиришми, расмми, йўриқномами ёки бирор жой ҳақидаги маълумотми? Мақсад аниқ бўлса, керакли сўзларни танлаш осонлашади. Масалан, мактаб вазифаси учун ўсимликлар ҳақида матн излаётган бўлсангиз, фақат ўсимлик деб ёзиш жуда умумий сўров бўлади.
Сўровга мавзуни торайтирадиган сўз қўшинг. Ўсимлик барги нима вазифа бажаради деган савол нимани билмоқчи эканингизни яхшироқ билдиради. Оддий савол шаклида ёзиш ҳам қулай: нега кузда барглар сарғаяди. Жуда узун кириш, саломлашиш ёки бир фикрни қайта-қайта ёзиш шарт эмас.
Битта сўровда битта асосий мақсадни сақланг. Масалан, помидор экиш ва ундан салат тайёрлаш ҳақида алоҳида қидиринг. Акс ҳолда, чиққан натижалар орасидан айнан керакли жавобни ажратишга кўпроқ вақт кетади. Излаётган нарсангизнинг муҳим белгисини ёзинг, лекин унга алоқаси йўқ тафсилотларни қўшманг.
Керакли натижа чиқмаса, нимани ўзгартириш мумкин?
Биринчи уринишда мос саҳифа топилмаса, сўровни қайта тузинг. Қидирув натижалари — ёзган сўровингизга жавобан кўрсатиладиган саҳифалар рўйхати. Рўйхатда бошқа мавзулар кўп учраса, дастлабки сўзларингиз жуда умумий ёки бир неча маъноли бўлиши мумкин. Масалан, от ҳақида деган сўров ҳайвонни ҳам, она тили дарсидаги сўз туркумини ҳам англатиши мумкин.
Керакли маънони қўшимча сўз билан ажратинг: от ҳайвони ҳақида маълумот ёки она тили от сўз туркуми. Баъзан эса сўровдаги ортиқча шартларни олиб ташлаш фойдали. Жуда тор савол билан бошлаган бўлсангиз, аввал мавзунинг умумий изоҳини топинг, кейин тушунмаган жиҳатингизни алоҳида қидиринг.
- Мавзуни аниқлаштиринг: гул парвариши ўрнига хонадаги атиргул парвариши деб ёзинг.
- Керакли шаклни айтинг: тушунтириш, жадвал, расм ёки машқ излаётганингизни қўшинг.
- Ким учун кераклигини белгиланг: масалан, болалар учун содда тушунтириш деб аниқлик киритинг.
- Бошқа иборани синанг: сўзнинг маъноси ўрнига сўзнинг изоҳи деб қидириб кўринг.
Қайси саҳифани очиш ва нимани текшириш керак?
Натижадаги сарлавҳа билан унинг остидаги қисқа матнни бирга ўқинг. Сарлавҳа — саҳифанинг номи, қисқа матн эса ундаги мазмун ҳақида дастлабки тасаввур беради. Фақат сарлавҳага қараб қарор қилманг: у сизнинг саволингизга яқин кўринса ҳам, саҳифа ичида бошқа масала муҳокама қилинган бўлиши мумкин.
Саҳифани очгач, жавобни ким ёзганини, қайси мавзуга бағишланганини ва маълумот қандай изоҳланганини кўринг. Қидирувда кўриниши маълумотнинг тўғрилигини ўз-ўзидан исботламайди. Муаллифнинг исми ёки ёзилган сана борлиги ҳам етарли эмас. Матнда далил, тушунарли изоҳ ва текшириш мумкин бўлган манба бор-йўқлигига эътибор беринг.
Мактаб топшириғи учун топган изоҳингизни дарсликдаги тушунча билан солиштиринг. Бир-бирига зид жавоблар учраса, қулай кўринганини дарров танламанг. Фарқ нимада эканини аниқлашга ҳаракат қилинг: балки матнлар бошқа шароитни тасвирлаётгандир ёки улардан бири хато бўлиши мумкин. Масала очиқ қолса, ўқитувчингиздан сўранг.
Нега сана, жой ва тилни аниқлаштириш керак?
Баъзи маълумотлар вақт ўтиши билан ўзгаради. Тадбир жадвали, иш вақти ёки хизмат ҳақидаги эълонни излаётганингизда, унинг санасини текширинг. Эски саҳифа аввал тўғри бўлган маълумотни кўрсатиши мумкин. Шунинг учун айни пайтдаги ҳолат керак бўлса, эълоннинг қачон ёзилганига ва янгироқ хабар бор-йўқлигига қаранг.
Жой номи ҳам қидирувни аниқлаштиради. Масалан, кутубхона иш вақти ўрнига керакли шаҳар ёки кутубхона номини ёзинг. Бир хил номли жойлар учраши мумкинлиги учун манзилни ҳам текшириш фойдали. Йўлга чиқишдан олдин муассасанинг ўзи берган алоқа маълумоти орқали иш вақтини аниқлаштиринг.
Ўзбекча изоҳ керак бўлса, сўровга ўзбекча ёки ўзбек тилида деб қўшиб кўринг. Тушунарсиз атама учраганда, уни тахмин билан талқин қилманг. Аввал шу сўзнинг содда изоҳини изланг, кейин асосий матнга қайтинг. Сўзнинг маъносини билиш бутун жавобни тушунишга ёрдам беради.
Топилган маълумотдан қандай фойдаланиш мумкин?
Google қидирувдан топган матнни дарров кўчириш ўрнига, саволингизга жавоб берадиган қисмини ажратинг. Уни ўқиб бўлгач, саҳифага қарамасдан ўз сўзларингиз билан тушунтириб кўринг. Масалан, буғланиш нима деб излаган бўлсангиз, жавобни ҳовлидаги нам кийимнинг қуриши билан боғлаб айтишингиз мумкин. Оддий мисол тушунганингизни текширишга ёрдам беради.
Дафтарингизга асосий фикр билан бирга саҳифа номи ва муаллифини, агар кўрсатилган бўлса, ёзиб қўйинг. Кейин маълумотни қайта топиш ёки ўқитувчига қаердан олганингизни айтиш осон бўлади. Бировнинг жумласини айнан олсангиз, уни ўзингиз ёзгандек кўрсатманг. Топшириқдаги манба кўрсатиш талабига риоя қилинг.
Қидираётган пайтда шахсий маълумотларингизни асранг. Оддий саволга жавоб топиш учун парол, банк карта маълумоти ёки уй манзилингизни киритиш керак эмас. Саҳифа мавзуга алоқасиз маълумот сўраса, уни берманг. Болалар шубҳали талаб ёки тушунарсиз юклаб олиш таклифига дуч келса, катталардан ёрдам сўраши маъқул.
Қизиқарли фактлар
- Бир сўз бир неча маънони англатиши мумкин. Шу сабабли қўшимча сўз сўровдаги маънони аниқлаштиради.
- Саволни тўлиқ гап билан ҳам ёзиш мумкин; фақат алоҳида сўзлар билан чекланиш шарт эмас.
- Бир мавзуни турли иборалар билан ифодалаш мумкин. Бошқа сўзни синаш керакли изоҳни топишга ёрдам бериши мумкин.
- Бир хил фикрнинг бир неча саҳифада такрорланиши унинг тўғрилигини исботламайди: матнлар бир-биридан кўчирилган бўлиши мумкин.
- Расм ҳам маълумот беради, аммо ундаги ёзув ва тасвирни текширмасдан далил сифатида қабул қилиш тўғри эмас.
Кичик машқ қилиб кўринг: аввал сув, кейин сув табиатда қандай айланади деб қидиринг. Чиққан сарлавҳаларни солиштириб, қайси сўров дарсдаги саволга яқинроқ жавоб берганини кузатинг. Кейинги қидирувингизда ҳам айнан нима етишмаётганини топиб, сўровга шу аниқликни қўшинг.
Кўп бериладиган саволлар
Google орқали саволни тўлиқ ёзиб қидирса бўладими?
Ҳа, саволни оддий гап шаклида ёзишингиз мумкин. Масалан, нега ёмғирдан кейин кўлмак қурийди деб қидиринг. Натижа мос келмаса, саволдаги асосий мавзуни ажратиб, сўровни қисқароқ ёки аниқроқ тузинг.
Нега мен излаган нарсага алоқасиз натижалар чиқади?
Сўровингиз жуда умумий ёки ундаги сўз бир неча маъноли бўлиши мумкин. Мавзу, жой ёки керакли жавоб шаклини билдирадиган сўз қўшинг. Масалан, илдиз ўрнига ўсимлик илдизининг вазифаси деб ёзиб кўринг.
Биринчи чиққан жавобга ишониш мумкинми?
Фақат биринчи чиққани учун жавобни тўғри деб қабул қилманг. Саҳифани очиб, изоҳини, муаллифини ва келтирилган манбаларини текширинг. Муҳим маълумотни дарслик ёки бошқа мустақил манба билан солиштиринг.
Ўзбекча маълумот топилмаса, нима қиламан?
Аввал сўровни содда ўзбекча сўзлар билан қайта ёзиб кўринг. Тушунарсиз атама ўрнига унинг изоҳини ёки яқин маъноли иборани ишлатинг. Бошқа тилдаги матндан фойдалансангиз, тушунмаган жумлаларни тахмин билан кўчирманг, уларнинг маъносини аниқлаштиринг.