Браузер — интернетдаги сайтларни очиб, уларнинг матни, расми ва бошқа мазмунини кўрсатадиган дастур. Чроме, Эдге, Фирефох ва Яндех шу вазифани бажаради; танлашда эса қулай бошқарув, керакли созламалар ва қурилмангиздаги ишлашига қараш фойдали. Қидирув билан фарқини тушуниш, саҳифаларни тартибли сақлаш ва хавфсизлик созламаларини текшириш ҳам танловни енгиллаштиради.
Браузер нима қилади?
Сайт манзилини киритганингизда дастур керакли саҳифани очади. Масалан, мактаб топшириғи учун ўсимликлар ҳақида маълумот изласангиз, топилган саҳифадаги матнни ўқийсиз, расмларни кўрасиз ва бошқа саҳифаларга ўтасиз. Интернетдаги ҳавола — босилганда бошқа саҳифа ёки файлга олиб борадиган ёзув ёхуд белги.
Бир нечта саҳифани алоҳида варақларда очиш қулай. Варақлар — дастур ойнасида бир саҳифадан бошқасига ўтишга ёрдам берадиган бўлимлар. Тасаввур қилинг, дафтарингизда математика масаласи очиқ, ёнида эса тушунтириш бор: варақлар ҳам керакли маълумотларни навбат билан кўришга хизмат қилади.
Бу дастур интернетнинг ўзи эмас. У саҳифаларни кўриш воситаси, интернет эса қурилмалар ўртасидаги алоқа тармоғидир. Янги саҳифа очилмаса, сабаб фақат дастурда бўлмаслиги мумкин: интернет алоқасини ва сайт манзили тўғри ёзилганини ҳам текширинг.
Қидирув тизими билан қандай фарқи бор?
Қидирув тизими маълумот топади, браузер эса саҳифани очиб кўрсатади. Улар бирга ишлагани учун кўпинча бир нарса деб ўйлашади. Фарқини кутубхона мисолида тасаввур қилинг: қидирув сизга керакли китобни топишга ёрдам беради, саҳифани кўриш дастури эса уни очиб ўқишингизга имкон беради.
Манзил сатри — ойнанинг юқори қисмидаги ёзув киритиладиган жой. Унга сайт манзилини ёзсангиз, ўша сайт очилади; мавзу ёки савол ёзсангиз, одатда қидирув натижалари чиқади. Қайси қидирув тизими ишлаши дастур созламаларига боғлиқ.
Масалан, дарс учун маълум бир таълим сайтига киришингиз керак бўлса, унинг манзилини киритинг. Аниқ манзилни билмасангиз, мавзуни тушунарли ёзинг: “ўсимлик барги вазифаси” каби сўров умумий бир сўздан кўра мақсадингизни яхшироқ ифодалайди. Натижада чиққан матнни эса дарров ишончли деб қабул қилманг: уни ким жойлаганига ҳам қаранг.
Чроме, Эдге, Фирефох ва Яндех нимаси билан фарқ қилади?
Уларнинг асосий вазифаси бир хил: сайтларни очиш ва улардан фойдаланишга ёрдам бериш. Фарқлар бошқарув кўриниши, созламаларнинг жойлашуви ва қўшимча имкониятларда сезилади. Бир дастурдаги тугма сизга дарров тушунарли бўлиши, бошқасида эса уни менюдан излашга тўғри келиши мумкин.
Фақат номига қараб ғолиб танламанг. Чроме ёки Эдге сизга қулай туюлса, бу Фирефох ёки Яндех ҳамма учун ноқулай дегани эмас. Имкониятлар қурилма ва дастур версиясига, яъни унинг чиқарилган кўринишига қараб ўзгариши мумкин; шунинг учун фойдаланмоқчи бўлган нусхани текшириш маъқул.
| Дастур | Синаб кўришда эътибор берадиган жиҳат |
|---|---|
| Чроме | Керакли саҳифани очиш, варақ алмаштириш ва созламани топиш сизга тушунарлими? |
| Эдге | Матн ўқиш, файл юклаш ва аввалги саҳифага қайтиш қулайми? |
| Фирефох | Севимли сайтни сақлаш ва махфийлик созламаларини бошқариш осонми? |
| Яндех | Меню, манзил сатри ва сизга керакли имкониятлардан фойдаланиш қулайми? |
Жадвалдаги текширувлар фақат ёнида ёзилган дастурга тегишли эмас. Адолатли таққослаш учун уларнинг ҳар бирида бир хил ишларни бажаринг. Масалан, бир хил дарс саҳифасини очинг, матнни катталаштиринг ва уни кейин топиш учун сақланг.
Қайси бирини танлаган маъқул?
Энг мос танлов — кундалик вазифангизни ортиқча қийинчиликсиз бажарадиган дастур. Телефонда дарс матнини ўқисангиз, ёзувни катталаштириш ва саҳифалар орасида алмашиш қулайлиги керак. Компьютерда топшириқ тайёрласангиз, керакли файлни топиш ва бир нечта очиқ варақни тартибли бошқаришга эътибор беринг.
Тезликни битта ҳолатга қараб баҳоламанг. Саҳифанинг очилишига интернет алоқаси, қурилманинг ҳолати ва сайтнинг ўзи ҳам таъсир қилади. Бири эрталаб, бошқаси алоқа суст пайтда синалса, таққослаш чалғитиши мумкин. Имкон қадар бир хил шароитда текширинг ва фақат очилишига эмас, ишлатишдаги қулайликка ҳам қаранг.
- Тез-тез кирадиган сайтингизни очиб, ёзув ва тугмаларни текширинг.
- Созламалардан керакли тилни ва матнни катталаштириш имконини топинг.
- Севимли саҳифани сақлаб, кейин уни қайта очинг.
- Юкланган файл қаерга тушганини кўринг.
- Сизга керак бўлмаган билдиришномаларни ўчириш йўлини текширинг.
Созламаларда нималарга эътибор бериш керак?
Сайт баъзан билдиришнома юбориш, камера ёки микрофондан фойдаланиш учун рухсат сўрайди. Рухсат — сайтга маълум имкониятдан фойдаланишга розилик беришингиз. Нима учун кераклигини тушунмасангиз, дарров тасдиқламанг. Масалан, оддий матнни ўқиш учун очилган саҳифа микрофон сўраса, бу талабнинг сабабини текширишга арзийди.
Умумий қурилмада шахсий маълумотга эҳтиёт бўлинг. Мактаб ёки кутубхона компьютерида ҳисобингизга кирган бўлсангиз, иш тугагач ундан чиқинг ва паролни сақлаш таклифини шошилиб қабул қилманг. Дастур ойнасини ёпиш билан ҳисобдан чиқиш бир хил эмас.
Қўшимча кенгайтма — дастурга янги вазифа қўшадиган кичик восита. Уни фақат керак бўлганда ўрнатинг, чунки айримлари саҳифадаги маълумотларга кириш учун рухсат сўраши мумкин. Номаълум таклифни тасдиқлашдан олдин унинг нима қилишини ўқинг; тушунарсиз бўлса, ўрнатмай туринг.
Қизиқарли фактлар
- Бир қурилмада турли саҳифа кўриш дастурларидан фойдаланиш мумкин.
- Очилган варақлар орасида алмашиш учун ҳар сафар сайт манзилини қайта ёзиш шарт эмас.
- Сақланган севимли саҳифа унинг манзилини кейин тез топишга ёрдам беради.
- Сайтдаги ҳавола бошқа саҳифага, баъзан эса юклаб олинадиган файлга олиб боради.
- Қидирув натижалари рўйхати билан ундаги сайт саҳифаси бир нарса эмас.
Кичик машқ қилиб кўринг: дарсга керакли саҳифани очинг, матнини қулай катталикка келтиринг ва севимлилар орасига сақланг. Сўнг варақни ёпиб, сақланган жойдан қайта топинг. Шу оддий ишлар қайси дастур бошқаруви сизга тушунарли эканини сезишга ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
Чроме билан Google бир хилми?
Йўқ, Чроме — саҳифаларни очадиган дастур, Google қидируви эса интернетдан маълумот топиш хизматидир. Чроме ичида қидирувдан фойдаланишингиз мумкин, лекин шу сабабли улар битта воситага айланмайди.
Бир телефонга иккита браузер ўрнатса бўладими?
Ҳа, қурилмангиз уларни қўллаб-қувватласа ва жой етарли бўлса, бир нечта дастурдан фойдаланишингиз мумкин. Фақат сақланган саҳифалар ва бошқа созламалар ҳар бирида алоҳида бўлиши мумкинлигини ҳисобга олинг.
Қайси бири тезроқ ишлайди?
Қурилмангизда синамасдан биттасини ҳамма ҳолатда тезроқ деб айтиш тўғри эмас. Бир хил саҳифаларни ўхшаш шароитда очиб кўринг, чунки интернет алоқаси ва сайтнинг ҳолати ҳам натижага таъсир қилади.
Дастурни алмаштирсам, интернетим ҳам ўзгарадими?
Йўқ, саҳифа очадиган дастурни алмаштириш интернет алоқангизни алмаштирмайди. Сайт кўриниши ёки ундан фойдаланиш қулайлиги фарқ қилиши мумкин, аммо алоқанинг ўзи алоҳида хизмат бўлиб қолади.