Блокнот — Windows тизимида оддий матн ёзиш, уни таҳрирлаш ва файл сифатида сақлаш учун ишлатиладиган дастур. Унда дарсга оид эслатма, харид рўйхати ёки кичик матн тайёрлашингиз мумкин. Қуйидаги кўрсатмалар дастурда ёзишни бошлаш, ёзувни сақлаш ва кейин яна топиб очишга ёрдам беради.
Блокнот қандай ишлар учун қулай?
Бу дастурда асосий эътибор матнга қаратилади. Масалан, мактабга олиб борадиган буюмларингизни ёзиб қўясиз ёки ўқиган ҳикоянгиз ҳақидаги фикрларни йиғасиз. Оддий матнда ҳарфлар, рақамлар ва тиниш белгилари сақланади; саҳифани безаш эса асосий вазифа эмас.
Матн муҳаррири — ёзув яратиш ва ўзгартиришга ёрдам берадиган дастур. Блокнот шундай муҳаррирлардан бири. Уни қоғоз дафтар билан қиёслаш мумкин: ёзасиз, хатони тузатасиз, керакли гапни қўшасиз. Фарқи шундаки, компьютердаги матннинг бир қисмини қайта ёзмасдан бошқа жойга кўчириш ёки ундан нусха олиш мумкин.
Чиройли муқова, расмлар ва безатилган жадваллар керак бўлса, матнга кенгроқ ишлов берадиган бошқа дастур қулайроқ бўлади. Бироқ фикрни тез ёзиб олиш учун мураккаб безаклар шарт эмас. Дастур танлашдан олдин ўзингиздан ёзувнинг мазмуни керакми ёки унинг ташқи кўриниши ҳам муҳимми, деб сўранг.
Дастурни очиб, ёзишни қандай бошлайсиз?
Windows қидирув майдонига Нотепад деб ёзиб, натижалар орасидан дастур номини танлашингиз мумкин. Тизим тилига қараб унинг номи бошқача кўриниши ҳам мумкин. Дастур очилгач, ёзиш учун бўш майдонни танланг: шу ерга клавиатурадан киритган матнингиз тушади.
Милтиллаб турган тик чизиқ матн курсори деб аталади. У кейинги ҳарф қаерга тушишини кўрсатади. Масалан, машқ учун Эртанги дарсга тайёргарлик деб ёзинг, сўнг янги қатордан керакли буюмларни киритинг. Янги қаторга ўтиш учун Энтер тугмасидан фойдаланасиз.
Ёзишни бошлашдан олдин клавиатура тилига қаранг. Кутилган ҳарф ўрнига бошқа белги чиқса, танланган тилни текширинг. Ўзбекча матнда о’, ғ ва тутуқ белгисини изчил ёзишга ҳаракат қилинг. Дастлаб қисқа жумла билан машқ қилиш қулай: хатони кўриш ҳам, уни тузатиш ҳам осон бўлади.
Ёзувни қандай таҳрирлаш мумкин?
Таҳрирлаш — ёзилган матнни тузатиш ва тартибга келтириш демакдир. Сўз ичидаги хатони ўзгартириш учун сичқонча билан керакли жойни босинг. Курсорни клавиатурадаги йўналиш тугмалари билан ҳам суриш мумкин. Ҳарфни ўчиришдан олдин чизиқ айнан қаерда турганига қаранг.
Матн бўлагини белгилаш учун сичқонча тугмасини босиб туриб, кўрсаткични керакли ёзув устидан юргизинг. Белгиланган бўлак ажралиб кўринади. Шу пайтда янги сўз ёзсангиз, у танланган ёзувнинг ўрнини эгаллайди. Шунинг учун узун гап устида ишлашдан олдин кичик матнда синаб кўрган маъқул.
Нусха олиш асл ёзувни жойида қолдириб, унинг яна бир нусхасини қўйишга ёрдам беради. Қирқиб олиш эса белгиланган матнни бошқа жойга кўчириш учун ишлатилади; қўйиш буйруғи уни танланган жойга туширади. Масалан, рўйхат охиридаги муҳим вазифани бошига олиб чиқишингиз мумкин. Бирор бўлакни тасодифан ўчирсангиз, таҳрирлаш буйруқлари орасидан охирги ҳаракатни бекор қилиш буйруғини қидиринг.
Матнни сақлашда нималарга эътибор бериш керак?
Экранга ёзилган матнни кейин ҳам очиш учун уни файлга сақланг. Файл — компьютерда маълум ном билан сақланадиган маълумот. Сақлаш буйруғини танлаганингизда дастур файл номи ва унинг жойини кўрсатишингизни сўраши мумкин. Менюдаги ёзувлар тизим тилига қараб фарқланади, шунинг учун буйруқнинг маъносига эътибор беринг.
Файлга мазмунини билдирадиган ном беринг. Масалан, Табиат дарси эслатмалари номи кейинчалик керакли ёзувни танишга ёрдам беради. Папка эса файлларни бир жойга йиғиб турадиган жойдир. Сақлашдан олдин қайси папкани танлаганингизни кўринг; акс ҳолда ёзув сақланган бўлса ҳам, уни қидиришга тўғри келади.
- Номни матн мавзусига мос танланг.
- Сақланадиган папканинг жойини эслаб қолинг.
- Матнни ўзгартиргач, янги таҳрирни ҳам сақланг.
- Асл нусха керак бўлса, ўзгартирилган матнни бошқа ном билан сақланг.
Оддий матн файлининг номи кўпинча .тхт билан тугайди. Бу қисм файл кенгайтмаси дейилади ва унинг турини билдиради; айрим созламаларда у кўринмаслиги мумкин. Номни ўзгартираётганда кенгайтмани тасодифан ўчириб юбормасликка ҳаракат қилинг. Муҳим ёзувни тугатгач, уни сақланг ва қайта очиб текширинг.
Сақланган ёзув билан ишлашни қандай давом эттирасиз?
Олдинги матнни давом эттириш учун дастурдаги очиш буйруғидан фойдаланиб, керакли папка ва файлни танланг. Қидираётган ёзув топилмаса, сақлаган жойингизни текширинг. Бир-бирига ўхшаш номлар кўп бўлса, файлни очиб, ичидаги матн орқали керакли нусха эканига ишонч ҳосил қилинг.
Ёзувни ўқишга қулай қилиш учун фикрларни алоҳида абзасларга ажратинг. Вазифалар рўйхатида ҳар бир ишни янги қатордан ёзинг. Масалан, тасаввурий ўқувчи Азиз дарс учун саволларини бир жойга, уйда бажарадиган ишларини бошқа жойга ёзиши мумкин. Бундай тартиб кейин керакли бандни тезроқ топишга ёрдам беради.
Умумий компьютерда парол ёки бошқаларга кўрсатишни истамайдиган маълумотни оддий эслатмага ёзманг. Машқ учун эса шахсий маълумот керак эмас. Бир неча буюмдан иборат рўйхат тузинг, уни танланган папкага сақланг, дастурни ёпинг ва файлни қайта очинг. Ёзув жойида бўлса, сақлаш ва қайта очиш тартибини амалда бажарган бўласиз.
Қизиқарли фактлар
- Бўш жой ҳам матннинг бир қисми: у сўзларни бир-биридан ажратади.
- Курсорни гап ўртасига қўйсангиз, янги ёзув айнан ўша жойга киритилади.
- Файл номи билан матннинг биринчи қатори бир хил бўлиши шарт эмас.
- Матндан нусха олиш унинг асл нусхасини ўчирмайди.
- Қаторларга ажратилган рўйхатда керакли буюмни топиш узун, узлуксиз жумлага қараганда қулайроқ бўлиши мумкин.
Кичик тажриба қилиб кўринг: бир жумлани ёзинг, ундан нусха олиб пастга қўйинг ва фақат иккинчи нусхадаги битта сўзни алмаштиринг. Сўнг иккала жумлани солиштиринг. Шу машқ нусха олиш билан матнни ўзгартириш орасидаги фарқни кўрсатади.
Кўп бериладиган саволлар
Блокнотда ёзилган матнни қандай сақлайман?
Сақлаш буйруғини танлаб, файлга ном беринг ва уни қайси папкага жойлашни белгиланг. Кейин матнга ўзгартириш киритсангиз, янги таҳрир ҳам файлда қолиши учун яна сақланг.
Нега ёзган матнимни кейин топа олмаяпман?
Файл сиз кутган папкадан бошқа жойга сақланган ёки номи бошқача бўлиши мумкин. Аввал сақлашда танлаган папкангизни текширинг, кейин эсингиздаги файл номи бўйича қидиринг. Матн умуман сақланмаган бўлса, уни оддий файл сифатида топиб бўлмайди.
Ўчириб юборган гапни қайтариш мумкинми?
Агар дастур ҳали очиқ бўлса, охирги ҳаракатни бекор қилиш буйруғи ёрдам бериши мумкин. Натижа чиқмаса, бошқа матнни ўзгартиришга шошилманг: аввал сақланган нусхада керакли гап бор-йўқлигини текширинг.
Матнни бошқа ном билан сақласам, эски файл қоладими?
Бошқа ном билан алоҳида файлга сақласангиз, эски файл ўз жойида қолади. Бу усул асл матнни сақлаб, янги нусха устида машқ қилиш учун қулай. Номлар фарқини аниқ қилинг, шунда кейин уларни адаштирмайсиз.