Bloknot — Windows tizimida oddiy matn yozish, uni tahrirlash va fayl sifatida saqlash uchun ishlatiladigan dastur. Unda darsga oid eslatma, xarid ro’yxati yoki kichik matn tayyorlashingiz mumkin. Quyidagi ko’rsatmalar dasturda yozishni boshlash, yozuvni saqlash va keyin yana topib ochishga yordam beradi.
Bloknot qanday ishlar uchun qulay?
Bu dasturda asosiy e’tibor matnga qaratiladi. Masalan, maktabga olib boradigan buyumlaringizni yozib qo’yasiz yoki o’qigan hikoyangiz haqidagi fikrlarni yig’asiz. Oddiy matnda harflar, raqamlar va tinish belgilari saqlanadi; sahifani bezash esa asosiy vazifa emas.
Matn muharriri — yozuv yaratish va o’zgartirishga yordam beradigan dastur. Bloknot shunday muharrirlardan biri. Uni qog’oz daftar bilan qiyoslash mumkin: yozasiz, xatoni tuzatasiz, kerakli gapni qo’shasiz. Farqi shundaki, kompyuterdagi matnning bir qismini qayta yozmasdan boshqa joyga ko’chirish yoki undan nusxa olish mumkin.
Chiroyli muqova, rasmlar va bezatilgan jadvallar kerak bo’lsa, matnga kengroq ishlov beradigan boshqa dastur qulayroq bo’ladi. Biroq fikrni tez yozib olish uchun murakkab bezaklar shart emas. Dastur tanlashdan oldin o’zingizdan yozuvning mazmuni kerakmi yoki uning tashqi ko’rinishi ham muhimmi, deb so’rang.
Dasturni ochib, yozishni qanday boshlaysiz?
Windows qidiruv maydoniga Notepad deb yozib, natijalar orasidan dastur nomini tanlashingiz mumkin. Tizim tiliga qarab uning nomi boshqacha ko’rinishi ham mumkin. Dastur ochilgach, yozish uchun bo’sh maydonni tanlang: shu yerga klaviaturadan kiritgan matningiz tushadi.
Miltillab turgan tik chiziq matn kursori deb ataladi. U keyingi harf qayerga tushishini ko’rsatadi. Masalan, mashq uchun Ertangi darsga tayyorgarlik deb yozing, so’ng yangi qatordan kerakli buyumlarni kiriting. Yangi qatorga o’tish uchun Enter tugmasidan foydalanasiz.
Yozishni boshlashdan oldin klaviatura tiliga qarang. Kutilgan harf o’rniga boshqa belgi chiqsa, tanlangan tilni tekshiring. O’zbekcha matnda o’, g’ va tutuq belgisini izchil yozishga harakat qiling. Dastlab qisqa jumla bilan mashq qilish qulay: xatoni ko’rish ham, uni tuzatish ham oson bo’ladi.
Yozuvni qanday tahrirlash mumkin?
Tahrirlash — yozilgan matnni tuzatish va tartibga keltirish demakdir. So’z ichidagi xatoni o’zgartirish uchun sichqoncha bilan kerakli joyni bosing. Kursorni klaviaturadagi yo’nalish tugmalari bilan ham surish mumkin. Harfni o’chirishdan oldin chiziq aynan qayerda turganiga qarang.
Matn bo’lagini belgilash uchun sichqoncha tugmasini bosib turib, ko’rsatkichni kerakli yozuv ustidan yurgizing. Belgilangan bo’lak ajralib ko’rinadi. Shu paytda yangi so’z yozsangiz, u tanlangan yozuvning o’rnini egallaydi. Shuning uchun uzun gap ustida ishlashdan oldin kichik matnda sinab ko’rgan ma’qul.
Nusxa olish asl yozuvni joyida qoldirib, uning yana bir nusxasini qo’yishga yordam beradi. Qirqib olish esa belgilangan matnni boshqa joyga ko’chirish uchun ishlatiladi; qo’yish buyrug’i uni tanlangan joyga tushiradi. Masalan, ro’yxat oxiridagi muhim vazifani boshiga olib chiqishingiz mumkin. Biror bo’lakni tasodifan o’chirsangiz, tahrirlash buyruqlari orasidan oxirgi harakatni bekor qilish buyrug’ini qidiring.
Matnni saqlashda nimalarga e’tibor berish kerak?
Ekranga yozilgan matnni keyin ham ochish uchun uni faylga saqlang. Fayl — kompyuterda ma’lum nom bilan saqlanadigan ma’lumot. Saqlash buyrug’ini tanlaganingizda dastur fayl nomi va uning joyini ko’rsatishingizni so’rashi mumkin. Menyudagi yozuvlar tizim tiliga qarab farqlanadi, shuning uchun buyruqning ma’nosiga e’tibor bering.
Faylga mazmunini bildiradigan nom bering. Masalan, Tabiat darsi eslatmalari nomi keyinchalik kerakli yozuvni tanishga yordam beradi. Papka esa fayllarni bir joyga yig’ib turadigan joydir. Saqlashdan oldin qaysi papkani tanlaganingizni ko’ring; aks holda yozuv saqlangan bo’lsa ham, uni qidirishga to’g’ri keladi.
- Nomni matn mavzusiga mos tanlang.
- Saqlanadigan papkaning joyini eslab qoling.
- Matnni o’zgartirgach, yangi tahrirni ham saqlang.
- Asl nusxa kerak bo’lsa, o’zgartirilgan matnni boshqa nom bilan saqlang.
Oddiy matn faylining nomi ko’pincha .txt bilan tugaydi. Bu qism fayl kengaytmasi deyiladi va uning turini bildiradi; ayrim sozlamalarda u ko’rinmasligi mumkin. Nomni o’zgartirayotganda kengaytmani tasodifan o’chirib yubormaslikka harakat qiling. Muhim yozuvni tugatgach, uni saqlang va qayta ochib tekshiring.
Saqlangan yozuv bilan ishlashni qanday davom ettirasiz?
Oldingi matnni davom ettirish uchun dasturdagi ochish buyrug’idan foydalanib, kerakli papka va faylni tanlang. Qidirayotgan yozuv topilmasa, saqlagan joyingizni tekshiring. Bir-biriga o’xshash nomlar ko’p bo’lsa, faylni ochib, ichidagi matn orqali kerakli nusxa ekaniga ishonch hosil qiling.
Yozuvni o’qishga qulay qilish uchun fikrlarni alohida abzaslarga ajrating. Vazifalar ro’yxatida har bir ishni yangi qatordan yozing. Masalan, tasavvuriy o’quvchi Aziz dars uchun savollarini bir joyga, uyda bajaradigan ishlarini boshqa joyga yozishi mumkin. Bunday tartib keyin kerakli bandni tezroq topishga yordam beradi.
Umumiy kompyuterda parol yoki boshqalarga ko’rsatishni istamaydigan ma’lumotni oddiy eslatmaga yozmang. Mashq uchun esa shaxsiy ma’lumot kerak emas. Bir necha buyumdan iborat ro’yxat tuzing, uni tanlangan papkaga saqlang, dasturni yoping va faylni qayta oching. Yozuv joyida bo’lsa, saqlash va qayta ochish tartibini amalda bajargan bo’lasiz.
Qiziqarli faktlar
- Bo’sh joy ham matnning bir qismi: u so’zlarni bir-biridan ajratadi.
- Kursorni gap o’rtasiga qo’ysangiz, yangi yozuv aynan o’sha joyga kiritiladi.
- Fayl nomi bilan matnning birinchi qatori bir xil bo’lishi shart emas.
- Matndan nusxa olish uning asl nusxasini o’chirmaydi.
- Qatorlarga ajratilgan ro’yxatda kerakli buyumni topish uzun, uzluksiz jumlaga qaraganda qulayroq bo’lishi mumkin.
Kichik tajriba qilib ko’ring: bir jumlani yozing, undan nusxa olib pastga qo’ying va faqat ikkinchi nusxadagi bitta so’zni almashtiring. So’ng ikkala jumlani solishtiring. Shu mashq nusxa olish bilan matnni o’zgartirish orasidagi farqni ko’rsatadi.
Ko’p beriladigan savollar
Bloknotda yozilgan matnni qanday saqlayman?
Saqlash buyrug’ini tanlab, faylga nom bering va uni qaysi papkaga joylashni belgilang. Keyin matnga o’zgartirish kiritsangiz, yangi tahrir ham faylda qolishi uchun yana saqlang.
Nega yozgan matnimni keyin topa olmayapman?
Fayl siz kutgan papkadan boshqa joyga saqlangan yoki nomi boshqacha bo’lishi mumkin. Avval saqlashda tanlagan papkangizni tekshiring, keyin esingizdagi fayl nomi bo’yicha qidiring. Matn umuman saqlanmagan bo’lsa, uni oddiy fayl sifatida topib bo’lmaydi.
O’chirib yuborgan gapni qaytarish mumkinmi?
Agar dastur hali ochiq bo’lsa, oxirgi harakatni bekor qilish buyrug’i yordam berishi mumkin. Natija chiqmasa, boshqa matnni o’zgartirishga shoshilmang: avval saqlangan nusxada kerakli gap bor-yo’qligini tekshiring.
Matnni boshqa nom bilan saqlasam, eski fayl qoladimi?
Boshqa nom bilan alohida faylga saqlasangiz, eski fayl o’z joyida qoladi. Bu usul asl matnni saqlab, yangi nusxa ustida mashq qilish uchun qulay. Nomlar farqini aniq qiling, shunda keyin ularni adashtirmaysiz.