Компьютерда тўғри ўтириш — гавдани қулай тутиш, белни суянчиқ билан қўллаб туриш ва оёқларни таянчга қўйиб ишлашдир. Экран, клавиатура ва сичқонча сизга мос жойлашса, уларга етиш учун олдинга эгилиш ёки ён томонга чўзилиш шарт бўлмайди. Иш жойини оддий текшириш усуллари стол ва курсини ўзингизга мослашга ёрдам беради.
Компьютерда тўғри ўтириш қандай бўлади?
Курсига ўтиргач, аввал ўзингизни қулай жойлаштиринг. Белингиз суянчиққа тегиб турсин, елкангизни кўтарманг ва гавдангизни мажбуран таранг тутманг. Тўғри ўтириш қотиб ўтириш дегани эмас: ишлаётган пайтда ҳолатингизни бироз ўзгартиришингиз мумкин. Муҳими, экран ёки тугмаларга етиш учун танани доим олдинга тортиб туришга ҳожат қолмасин.
Оёқ кафтлари полга ёки мустаҳкам таянчга таяниб турсин. Агар курси баланд бўлиб, оёқларингиз осилиб қолса, мос оёқ таглигидан фойдаланинг. Курсининг олд чети тиззангиз орқасини қисмаслигини ҳам текширинг. Баландликни ўзгартиргач, қўлларингиз стол устида қандай тураётганига яна қаранг: оёққа қулай бўлган ҳолат қўлларга ҳам мос келиши керак.
Масалан, мактаб ўқувчиси Азиз уйда катталар ишлатадиган столга ўтирди, дейлик. У экранни кўриш учун олдинга сурилиб, оёқларини курси тагига йиғиб олди. Бундай вазиятда фақат «тик ўтир» дейиш етмайди. Аввал курси баландлиги, оёқ таянчи ва экран жойини текшириш керак. Иш жойини одамга мосланг, одамни ноқулай столга мослашга мажбурламанг.
Экран, клавиатура ва сичқончани қаерга қўйиш керак?
Экранни рўпарангизга жойлаштиринг, шунда матн ўқиётганда бўйнингизни доим ён томонга бурмайсиз. Унинг баландлиги бошни кескин кўтариш ёки пастга эгишни талаб қилмасин. Экрангача бўлган масофани ҳам ёзувни бемалол ўқий олишингизга қараб танланг. Майда ҳарфларни кўриш учун юзингизни яқинлаштириш ўрнига матнни дастур созламасидан катталаштиринг.
Клавиатура олдингизда, сичқонча эса унга яқин турсин. Тугмаларни босаётганда елкангиз кўтарилиб кетмаса, тирсакларингиз танадан узоққа чўзилмаса, жойлашув сизга қулайроқ бўлади. Билакларни кескин букмасдан ишлашга ҳаракат қилинг. Сичқонча учун жой очаман деб клавиатурани бир четга суриб қўйманг: акс ҳолда ёзаётганда гавдангизни буришга тўғри келади.
Ноутбукда экран ва клавиатура бир-бирига бириктирилган, шу сабаб уларни алоҳида мослаб бўлмайди. Агар ташқи клавиатура ва сичқонча бўлса, ноутбукни мустаҳкам тагликка қўйиб, экранни қулайроқ жойлаштириш мумкин. Қурилмани беқарор буюмлар устига баланд қилиб тахламанг. Ёзаётган дафтарингиз учун ҳам жой қолдиринг, токи ҳар сафар қалам олиш учун қўлингизни узоққа чўзманг.
Ёруғлик ва стол устидаги тартибни қандай мослаш мумкин?
Дераза ёки чироқнинг акси экранга тушса, ёзувни кўриш ноқулайлашади. Буни текшириш осон: экрандаги тасвирга эмас, унинг юзасида кўринаётган ёруғ доғларга қаранг. Акс сезилса, экран йўналишини ёки чироқ жойини ўзгартириб кўринг. Фақат экранни буриб, кейин ўзингиз қийшиқ ўтириб қолманг; курси билан клавиатура ҳам унинг рўпарасида турсин.
Экран ёрқинлигини хонадаги ёруғликка мосланг. Қоронғи хонада жуда ёрқин экран билан ўтириш ўрнига, хонани ҳам қулай ёритган маъқул. Дафтардан кўчириб ёзаётган бўлсангиз, ундаги матн ҳам аниқ кўринсин. Чироқни қўлингиз ёзув устига қуюқ соя ташламайдиган томонга қўйиб кўринг. Ёруғликни мослагандан кейин экрандаги ҳарфлар катталигини яна текширинг.
Стол устида айни вазифа учун керакли буюмларни қолдиринг. Қалам, дафтар ва тез-тез ишлатиладиган нарсалар яқин турса, уларга осон етасиз; қолганларини четга йиғиш мумкин. Ичимликни компьютер ёнига қўймаслик маъқул: тасодифан тўкилган суюқлик қурилмани бузиши мумкин. Симлар оёқ йўлида ётмасин, электр розеткалари ёки шикастланган симларга оид ишни эса болалар катталарга топширсин.
Бир ҳолатда қолиб кетмаслик учун нима қилиш керак?
Энг қулай курсида ҳам кун бўйи бир хил ҳолатда ўтириш шарт эмас. Вазифалар орасида ўрнингиздан туриб, хона ичида юриб келишингиз ёки бошқа юмушга ўтишингиз мумкин. Масалан, ёзув ишини тугатгач, кейинги дарс учун китобни жавондан олиб келинг. Танаффусни фақат телефонга қараш билан ўтказсангиз, ўтирган ҳолатингиз деярли ўзгармаслиги мумкин.
Нигоҳингизни ҳам вақти-вақти билан экрандан узинг. Деразадан ташқарига ёки хонанинг узоқроқ қисмига қараб, кейин вазифага қайтинг. Ишга берилиб танаффусни унутадиган бўлсангиз, эслатма қўйишингиз мумкин. Унинг вақти дарс ёки вазифангизга мос бўлсин. Мақсад шошилинч машқлар бажариш эмас, ўтириш ва экранга қарашни бошқа оддий ҳаракатлар билан алмаштириб туришдир.
Оила аъзолари битта компьютердан фойдаланса, ҳар ким ўтиришдан олдин жойни ўзига мосласин. Олдинги одамга қулай бўлган курси баландлиги сизга мос келмаслиги мумкин. Компьютерда тўғри ўтиришни эслаш учун иш бошлашдан олдин оёқ, бел, қўл ва экран ҳолатини текшириб чиқинг. Оғриқ ёки кўришдаги ноқулайлик такрорланса, уни фақат курсидан деб ўйламанг, тегишли мутахассисга мурожаат қилинг.
Қизиқарли фактлар
- Экрандаги тасвир ёруғлик чиқаради, қоғоздаги ёзув эса унга тушган ёруғлик ёрдамида кўринади.
- Ойнадан тушган ёруғлик экранда акс этиши мумкин. Шу сабаб бир столнинг ўзида ҳам экран йўналиши фарқ қилади.
- Матнни катталаштириш учун ҳар доим экранга яқинлашиш шарт эмас: кўп дастурларда кўриниш ўлчамини ўзгартириш мумкин.
- Ноутбук экрани клавиатурага бириккан, алоҳида экран ва клавиатурани эса бир-биридан мустақил жойлаштириш мумкин.
Иш жойингизни текшириш учун одатдагидек ўтириб, қисқа матн ёзиб кўринг. Кейин қўлларингизга, оёқларингизга ва бош ҳолатига эътибор беринг: қаергадир чўзиляпсизми, елкангизни кўтаряпсизми, экранга яқинлашяпсизми? Ноқулай жойни биттадан ўзгартириб, яна ёзиб кўринг. Шунда қайси ўзгариш сизга ёрдам берганини осонроқ сезасиз.
Кўп бериладиган саволлар
Компьютер қаршисида доим тик ўтириш керакми?
Гавдани мажбуран таранг тутиб ўтириш керак эмас. Белга таянч топинг, елкаларни эркин тутинг ва вақти-вақти билан ҳолатингизни ўзгартиринг.
Экран юздан қанча узоқда туриши керак?
Экранни ёзувни олдинга эгилмасдан, бемалол ўқий оладиган масофага қўйинг. Матн майда кўринса, аввал уни катталаштириб кўринг; аниқ ўқиш барибир қийин бўлса, кўриш бўйича мутахассисга мурожаат қилинг.
Оёқлар полга етмаса нима қилиш мумкин?
Оёқ остига сирпанмайдиган, мустаҳкам таянч қўйиш мумкин. Курсини пасайтириш ҳам ёрдам бериши мумкин, аммо шундан кейин стол қўлларингиз учун жуда баланд бўлиб қолмаганини текширинг.
Ноутбукни диванда ишлатса бўладими?
Диванда ноутбук экранини ҳам, клавиатурасини ҳам гавдага қулай жойлаштириш қийинроқ бўлиши мумкин. Ёзув ёки дарс учун стол ва суянчиқли курсини танланг, ноутбукни эса юмшоқ ёстиқ ёки кўрпа устига эмас, қаттиқ ва текис юзага қўйинг.