S harfi tez aytishlar va z tovushi qatnashgan iboralar bolaga so’zlarni ravon aytish, diqqat bilan tinglash va nutqni mashq qilishda yordam beradi. Avval har birini sekin ayting, keyin asta-sekin tezlashtiring; 4–10 yoshdagi bolalar ota-onasi bilan navbatma-navbat mashq qilishi mumkin.
S va Z tovushlari uchun tez aytishlar
- Sardor sariq savatga sabzi soldi.
- Zebo zangori ko’ylagini sekin silkitdi.
- Said soatini sozladi, Zafar esa vaqtni sanadi.
- Ziyoda sakkizta uzumni savatga soldi.
- Sevinch so’nggi sabzini savatga soldi.
- Zarnigor Ziyodaga yangi so’zlarni yozib berdi.
- Salima sochiqni soya joyga soldi.
- Zokir sozini sozladi, Said kuyini sekin chaldi.
- Zebo ko’zguga qarab, sochini silliq taradi.
- Sayyora yozda soy bo’yida suzdi.
- Sardor zanjirni artdi, Zafar esa sandiqni yopdi.
- Sevara yangi so’zlarni daftariga yozdi.
- Zuhra savatdagi uzumni sanab, so’ng dasturxonga qo’ydi.
- Said va Zafar so’qmoqdan sekin yurib o’tdi.
- Ziyrak Sevinch sariq qalamini izlab topdi.
- Aziza sochiqni yuvdi, keyin oftobda quritdi.
- Zafar sabzini to’g’radi, Sevara salatga tuz soldi.
- Sardor yozgi sayrga suv va sochiq oldi.
- Zebo eski soatni artib, javonga qo’ydi.
- Salim va Ziyoda hovlida so’z o’yini o’ynadi.
- Sevara sekin so’zladi, Zarnigor diqqat bilan tingladi.
- Zokir sakkizta yong’oqni sanab, savatga soldi.
- Saidning savatida sabzi, Ziyodaning savatida uzum bor.
- Zarina sohil bo’ylab sayr qilib, so’ng uyiga qaytdi.
- Sardor va Zafar so’zlarni navbat bilan ravon aytdi.
Eng qisqa tez aytishlar
- Sariq savat, soz soat.
- Zebo uzum uzdi.
- Said soat sozladi.
- Zafar suv sepdi.
- Sevinch sabzi soldi.
- Ziyoda so’z yozdi.
Tez aytishlarni qanday mashq qilish kerak
- Avval eshittiring. Tez aytishni o’zingiz ravon va shoshmasdan o’qing, bola so’zlarni diqqat bilan tinglasin.
- Bir jumladan boshlang. Uzunroq matnni birdan yodlash shart emas. Avval bir satrni aytib, keyin keyingisini qo’shing.
- Tovushlarni ajrating. S va Z kelgan so’zlarni birgalikda toping. Masalan, “savat” va “Zebo” so’zlarini alohida, so’ng gap ichida ayting.
- Tezlikni asta oshiring. Bola jumlani aniq aytgach, uni sal tezroq takrorlang. Xato qilsa, shoshirmay sekin aytishga qayting.
- Navbat bilan o’qing. Ota-ona bir jumlani, bola boshqasini aytsin. Mashqni kichik o’yinga aylantirsangiz, bola ko’proq qiziqadi.
Ko’p beriladigan savollar
Tez aytishni qaysi tovushdan boshlagan ma’qul?
Bola oson ayta oladigan jumladan boshlang. Keyin S va Z tovushlari ko’proq takrorlanadigan uzunroq variantga o’ting.
Tez aytishni tez aytish shartmi?
Yo’q, avval so’zlarni aniq aytish kerak. Jumla ravon chiqqach, tezlikni asta-sekin oshiring.
Bolaning nutqi haqida xavotir bo’lsa, nima qilish kerak?
Tez aytish mashqi mutaxassis maslahatining o’rnini bosmaydi. Bolaning nutqi yuzasidan savolingiz bo’lsa, logopedga murojaat qiling.