Феъл тести ҳаракат ва ҳолатни билдирувчи сўзларни, уларнинг замон, шахс-сон ва бошқа шаклларини ажратиш кўникмангизни текширади. Жами 20 савол 10–16 ёшли мактаб ўқувчилари ҳамда билимини такрорламоқчи бўлган катталар учун тузилган. Ҳар бир саволда битта жавобни танланг, сўнг белгилаган ҳарфларингизни охирдаги жавоблар билан солиштиринг.
Феъл бўйича тест саволлари
Дастлабки саволлар феълни таниш ва унинг маъносини тушунишга қаратилган. Жавобларни алоҳида вараққа ёзиб боринг: тўғри жавоблар бўлимини олдиндан кўрмасангиз, қайси мавзуни қайтариш кераклиги аниқроқ билинади.
- Феъл сўз туркуми нимани билдиради?
А) Ҳаракат ёки ҳолатни
Б) Нарсанинг белгисини
C) Нарсанинг сонини
Д) Нарсанинг номини - Берилган сўзлар орасидан феълни топинг.
А) Гул
Б) Гулли
C) Гуллади
Д) Гулзор - Ўқимоқ сўзига қайси сўроқ мос келади?
А) Қандай?
Б) Нима қилмоқ?
C) Нечта?
Д) Ким? - Қайси гапда ҳаракатни билдирган феъл бор?
А) Хона кенг.
Б) Ҳаво совуқ.
C) Гул қизил.
Д) Бола югурди. - Ҳолатни билдирувчи феълни белгиланг.
А) Чизмоқ
Б) Ухламоқ
C) Ташимоқ
Д) Чопмоқ - Феълнинг бўлишли шакли қандай маънони билдиради?
А) Инкор этилмаган ҳаракат ёки ҳолатни
Б) Инкор этилган ҳаракат ёки ҳолатни
C) Фақат ўтган замондаги ҳаракатни
Д) Фақат буйруқ маъносидаги ҳаракатни
Феъл тести: замон ва шахс-сонни ажратинг
Энди феълнинг шаклига диққат қилинг. Қўшимчалар ҳаракат қачон юз берганини ва уни ким бажарганини англашга ёрдам беради; айрим саволларда эса гапдаги вақт билдирувчи сўз ҳам йўл кўрсатади.
- Қайси феъл ўтган замонда берилган?
А) Ёзади
Б) Ёзяпти
C) Ёзмоқ
Д) Ёзди - Ҳаракат айни пайтда давом этаётганини билдирган шаклни топинг.
А) Ўқиди
Б) Ўқиган эди
C) Ўқияпти
Д) Ўқимоқ - Мисолни ўқинг: “Эртага мен кутубхонага бораман”. Бу гапдаги феъл қайси замон маъносини билдиради?
А) Келаси замон
Б) Ўтган замон
C) Ҳозирги замон
Д) Узоқ ўтган замон - Бормади сўзида инкор маъносини қайси қўшимча билдирган?
А) -ди
Б) -ма
C) -лар
Д) -са - Бўлишсиз шаклдаги феълни ажратинг.
А) Келди
Б) Келади
C) Келяпти
Д) Келмади - Ёздик феъли қайси шахс-сон шаклида?
А) Биринчи шахс бирлик
Б) Иккинчи шахс кўплик
C) Биринчи шахс кўплик
Д) Учинчи шахс бирлик - Иккинчи шахс бирликдаги феъл қатнашган гапни топинг.
А) Сен китоб ўқидинг.
Б) Мен китоб ўқидим.
C) Биз китоб ўқидик.
Д) У китоб ўқиди.
Мураккаброқ саволлар: майл ва феъл шакллари
Бу бўлимда буйруқ, шарт ва феълнинг вазифадош шакллари учрайди. Ҳаракат номи ҳаракатни номлайди, сифатдош ҳаракат орқали белгини билдиради, равишдош эса бошқа ҳаракатга боғланиб келади.
- Қайси гапдаги феъл буйруқ маъносини билдиради?
А) У дафтарни очди.
Б) Дафтарни оч.
C) У дафтарни очяпти.
Д) У дафтарни очган. - Шарт майлидаги феълни белгиланг.
А) Келди
Б) Келади
C) Келмоқ
Д) Келса - Қуйидаги шакллардан қайси бири ҳаракат номи?
А) Ўқиб
Б) Ўқиган
C) Ўқиш
Д) Ўқияпти - Сифатдош шаклини топинг.
А) Келиб
Б) Келган
C) Келмоқ
Д) Келяпти - “Бола кулиб гапирди” гапидаги қайси сўз равишдош?
А) Кулиб
Б) Бола
C) Гапирди
Д) Кулган - Қўшма феълни, яъни бир неча сўздан тузилган феълни белгиланг.
А) Бормоқ
Б) Ишламоқ
C) Сотиб олмоқ
Д) Гапирмоқ - “Матн ўқилди” гапидаги каби мажҳул нисбат шаклини топинг.
А) Ўқиди
Б) Ўқияпти
C) Ўқимоқ
Д) Ўқилди
Тўғри жавоблар
Ҳар бир мос жавоб учун бир балл қўйинг. Хато чиққан саволда фақат ҳарфни эмас, изоҳдаги қоида ва қўшимчани ҳам текширинг.
- А) Ҳаракат ёки ҳолатни — феъл юрмоқ каби ҳаракатни ҳам, ухламоқ каби ҳолатни ҳам билдиради.
- C) Гуллади — бу сўз гуллаш жараёнини билдиради, қолган вариантлар эса нарса номи ёки унинг белгиси билан боғлиқ.
- Б) Нима қилмоқ? — ўқимоқ ҳаракатни номлагани учун унга шу сўроқ мос келади.
- Д) Бола югурди — югурди феъли боланинг ҳаракатини билдиради, бошқа гапларда эса феъл билан ифодаланган ҳаракат йўқ.
- Б) Ухламоқ — бу феъл ҳолатни билдиради, чизмоқ, ташимоқ ва чопмоқ эса ҳаракатни ифодалайди.
- А) Инкор этилмаган ҳаракат ёки ҳолатни — бўлишли шакл ҳаракатни инкор қилмайди, масалан, ёзди сўзи ёзмади шаклига қарама-қарши туради.
- Д) Ёзди — ундаги -ди қўшимчаси ҳаракат ўтган замонда юз берганини кўрсатади.
- C) Ўқияпти — бу шакл ўқиш ҳаракати ҳозир давом этаётганини билдиради.
- А) Келаси замон — эртага сўзи бораман феъли билдирган ҳаракат гапирилаётган пайтдан кейин бажарилишини аниқлаштиради.
- Б) -ма — бормади сўзида айнан шу қўшимча бориш ҳаракатини инкор қилади, -ди эса замонни билдиради.
- Д) Келмади — таркибидаги -ма инкор қўшимчаси бу феълнинг бўлишсиз шаклда эканини кўрсатади.
- C) Биринчи шахс кўплик — ёздик шакли биз олмошига мос келиб, сўзловчи қатнашган гуруҳнинг ҳаракатини билдиради.
- А) Сен китоб ўқидинг — ўқидинг феълидаги -нг шахс-сон қўшимчаси иккинчи шахс бирликни билдиради.
- Б) Дафтарни оч — оч феъли бу гапда бажарилган ишни хабар қилмайди, балки тингловчини ҳаракатга ундайди.
- Д) Келса — феълга қўшилган -са қўшимчаси шарт майлини ҳосил қилади.
- C) Ўқиш — бу сўзда -иш қўшимчаси ҳаракат номини ҳосил қилиб, ўқиш ҳаракатини номлайди.
- Б) Келган — -ган қўшимчали бу сифатдош келган меҳмон бирикмасидаги каби ҳаракат орқали белгини билдиради.
- А) Кулиб — бу равишдош гапириш ҳаракатига боғланиб, боланинг қай тарзда гапирганини кўрсатади.
- C) Сотиб олмоқ — икки сўз биргаликда битта ҳаракат маъносини ифодалагани учун бу қўшма феълдир.
- Д) Ўқилди — мажҳул нисбатдаги бу шаклда диққат ҳаракатни бажарувчига эмас, ўқилган матнга қаратилган.
Натижангизни баҳоланг
0–7 та тўғри жавоб: таянч қоидаларни такрорланг; феълни бошқа сўз туркумларидан ажратиш ва бўлишли-бўлишсиз шаклларни солиштиришдан бошланг.
8–14 та тўғри жавоб: асосий тушунчаларни биласиз; хато қилган саволларингизга қараб замон, шахс-сон ёки вазифадош шаклларни қайтаринг.
15–20 та тўғри жавоб: мавзуни яхши ўзлаштиргансиз; билимни мустаҳкамлаш учун ҳар бир мураккаб шакл қатнашган янги гап тузинг.
Хато қилган ҳар бир саволингиз учун дафтарга битта ўзингиз тузган мисол ёзинг ва ундаги феъл қўшимчасини ажратинг.
Кўп бериладиган саволлар
Феъл тестини қандай тартибда ечган маъқул?
Саволларни берилган тартибда ечинг, чунки улар содда тушунчалардан мураккаброқ шаклларга ўтади. Иккиланиб қолган жавобингиз ёнига белги қўйинг ва текшириш пайтида унинг изоҳига кўпроқ эътибор беринг.
Замон билан шахс-сонни қандай фарқлаш мумкин?
Замон ҳаракатнинг қачон бажарилишини, шахс-сон эса унинг кимга ва нечта бажарувчига тегишли эканини билдиради. Масалан, ёздик сўзида -ди ўтган замонни, -к эса биринчи шахс кўпликни кўрсатади.
Ҳаракат номи, сифатдош ва равишдошни қандай ажратаман?
Уларни қўшимчаси билан бирга гапдаги вазифасига қараб ажратинг: ўқиш ҳаракатни номлайди, ўқиган бола бирикмасида ўқиган белгини билдиради. Ўқиб тушунди бирикмасида эса ўқиб равишдоши тушунди феълига боғланади.