Адабиёт 5-синф тести эртак, шеър, ҳикоя ва бадиий матнни тушунишга доир 20 та саволдан иборат. Саволлар бешинчи синф ўқувчилари учун содда тушунчалардан матнни таҳлил қилишга қараб тузилган. Ҳар бир саволда битта жавобни танланг, сўнг белгиларингизни охиридаги жавоблар билан солиштиринг.
Қисқа матнлар ва мисоллар шу машқ учун ёзилган. Жавобларни дафтарга белгиланг: адашган саволингиз ёнига сабабини ҳам ёзсангиз, нимани такрорлаш кераклиги аниқроқ кўринади.
Адабиёт 5-синф тест саволлари: содда тушунчалар
- Сеҳрли буюмлар, хаёлий воқеалар ва ғайриоддий қаҳрамонлар кўпроқ қайси жанрда учрайди?
А) Кундаликда
Б) Эртакда
C) Эълонда
Д) Йўриқномада - Шеърий матннинг ташқи тузилишини билдирадиган белгини топинг.
А) Фақат саволлардан тузилади
Б) Барча сўзлар бош ҳарф билан ёзилади
C) Ҳар бир гап янги саҳифадан бошланади
Д) Одатда мисраларга бўлинади - Насрий матн одатда қандай тузилади?
А) Гаплар ва хатбошилар шаклида
Б) Фақат қофиядош мисралар шаклида
C) Фақат саҳнадаги суҳбат шаклида
Д) Сўзсиз расмлар шаклида - Асардаги икки ёки ундан ортиқ қаҳрамоннинг ўзаро суҳбати нима дейилади?
А) Сарлавҳа
Б) Табиат тасвири
C) Диалог
Д) Режа - Бош қаҳрамонни аниқлашда қайси белгига таянасиз?
А) Унинг исми қисқа бўлишига
Б) Асосий воқеалар унинг атрофида кечишига
C) У фақат биринчи гапда келишига
Д) Унинг доимо ижобий иш қилишига - Белгилар орқали бирор нарсани яшириб, уни топишга ундайдиган жанрни белгиланг.
А) Топишмоқ
Б) Ҳикоя
C) Эртак
Д) Драма - Бадиий асарни яратган киши қандай аталади?
А) Тингловчи
Б) Қаҳрамон
C) Ўқувчи
Д) Муаллиф
Бадиий ифодаларни қандай ажратасиз?
Бу бўлимда гапнинг ўзига диққат қилинг. Сўзнинг нимани тасвирлаётганини тушуниш атаманинг номини ёддан айтишдан кўра кўпроқ ёрдам беради.
- “Ариқ суви ойнадек тиниқ эди” гапида қайси бадиий усул қўлланган?
А) Қарама-қарши қўйиш
Б) Жонлантириш
C) Ўхшатиш
Д) Такрор - “Тонгги шамол деразамга секин шивирлади” гапида шамолга инсонга хос ҳаракат берилган. Бу қандай усул?
А) Жонлантириш
Б) Ўхшатиш
C) Санаш
Д) Қарама-қарши қўйиш - “Зангори осмон остида болалар ўйнарди” гапидаги “зангори” сўзи нимани билдиради?
А) Болаларнинг ҳаракатини
Б) Воқеанинг вақтини
C) Ўйнаётганлар сонини
Д) Осмоннинг рангини - Мисралар охирида оҳангдош келадиган сўзлар қофия ҳосил қилади. Қайси жуфтлик бунга мос?
А) Дарахт — қалам
Б) Гул — булбул
C) Китоб — дераза
Д) Шамол — дафтар - “Мен китобни ёпдим. Аммо ҳикоядаги воқеа хаёлимдан кетмади.” Ушбу парчада воқеани ким баён қиляпти?
А) Воқеага алоқаси йўқ ташқи кузатувчи
Б) Суҳбатлашаётган икки қаҳрамон
C) Ўзи ҳақида гапираётган ҳикоячи
Д) Ўқувчига савол бераётган муаллим - “Малика мактаб кутубхонасида янги китоб танлаётган эди.” Воқеа қаерда кечяпти?
А) Маҳалла майдонида
Б) Мактаб ҳовлисида
C) Уй меҳмонхонасида
Д) Мактаб кутубхонасида - “Азиз уруғ экди. Орадан вақт ўтиб, ниҳол кўринди. У ниҳолни парвариш қилди.” Воқеалар тартибига мос режани топинг.
А) Ниҳолни кўриш — уруғ экиш — парвариш қилиш
Б) Уруғ экиш — ниҳолни кўриш — парвариш қилиш
C) Парвариш қилиш — ниҳолни кўриш — уруғ экиш
Д) Уруғ экиш — парвариш қилиш — уруғни танлаш
Матнни тушуниш ва хулоса чиқариш
Энди жавобни алоҳида сўздан эмас, парчанинг умумий мазмунидан изланг. Танлаган фикрингизни матндаги бирор ҳаракат ёки жумла билан асослай олишингиз керак.
- “Жасур масалани еча олмади. Нодира унга жавобни айтмади, балки ечиш йўлини тушунтирди. Жасур кейинги масалани ўзи бажарди.” Парчанинг асосий фикри қайси?
А) Йўл-йўриқ кўрсатиш бошқанинг мустақил ўрганишига ёрдам беради
Б) Тайёр жавобни кўчириш билимни мустаҳкамлайди
C) Қийин вазифани дарҳол ташлаб қўйиш керак
Д) Бирга ўқиш мустақил фикрлашга доимо халақит беради - “Малика йўлакда тушиб қолган қаламдонни кўрди. У қаламдонни ўқитувчига топшириб, эгасини топишга ёрдам сўради.” Унинг ҳаракати қайси фазилатни кўрсатади?
А) Мақтанчоқликни
Б) Лоқайдликни
C) Ҳалолликни
Д) Шошқалоқликни - “Болалар ҳовлидаги ёш дарахтга навбат билан сув қуйдилар. Ёз давомида унинг атрофини тоза тутдилар.” Парчага мос сарлавҳани танланг.
А) Йўқолган дафтар
Б) Ниҳолга ғамхўрлик
C) Бозордаги учрашув
Д) Қишки мусобақа - “Азиз деразани очмоқчи бўлди, Жасур эса совуқ киришидан хавотирланиб, бунга қарши чиқди.” Қаҳрамонлар ўртасидаги келишмовчилик нимадан бошланди?
А) Китобни ким ўқишидан
Б) Машғулот вақтини танлашдан
C) Ўриндиқларни алмаштиришдан
Д) Деразани очиш ҳақидаги турли истаклардан - “Нодира эски суратга узоқ тикилди. У бирга ўйнаган дўстларини эслаб, яна учрашишни истади.” Парчада қайси туйғу етакчи?
А) Ғазаб
Б) Қўрқув
C) Соғинч
Д) Ҳайрат - Ҳикоя шундай бошланади: “Малика кутубхонадан олган китобини уйда топа олмади.” Қайси давом шу воқеани изчил ривожлантиради?
А) У китобни охирги марта қаерда ўқиганини эслаб, ўша жойни текширди
Б) У китоб аллақачон жавонда турганини билса ҳам, уни ҳеч қачон олмаганини айтди
C) Ҳикоя ҳеч қандай боғланишсиз бошқа шаҳардаги пойга натижасига ўтди
Д) Китобни қидириш тугамасдан, ҳеч қандай изоҳсиз барча воқеалар бекор қилинди
Тўғри жавоблар
Барча саволларни ишлаб бўлгач, жавобларни текширинг. Тўғри вариантни тасодифан топган бўлсангиз, изоҳини ҳам ўқиб, сабабини ўз сўзларингиз билан айтинг.
- Б) Эртакда хаёлий воқеалар, сеҳрли буюмлар ва ғайриоддий қаҳрамонлар учраши мумкин.
- Д) Шеърий матн одатда мисраларга бўлинади, шу сабаб унинг ёзилиш кўриниши насрий матндан фарқланади.
- А) Насрий матнда фикрлар одатда гаплар ва мазмунан боғланган хатбошилар орқали баён қилинади.
- C) Диалог икки ёки ундан ортиқ қаҳрамоннинг бир-бири билан гаплашишини билдиради.
- Б) Бош қаҳрамон асарнинг асосий воқеаларида марказий ўринда туради, лекин доимо ижобий бўлиши шарт эмас.
- А) Топишмоқда нарса ёки ҳодисанинг белгилари айтилади, жавобни эса тингловчи ёки ўқувчи топади.
- Д) Муаллиф асарни яратади, қаҳрамон эса шу асарда тасвирланган воқеаларда қатнашади.
- C) Сувнинг тиниқлиги ойнага қиёслангани ва “ойнадек” сўзи ишлатилгани учун бу ўхшатишдир.
- А) Шивирлаш инсонга хос ҳаракат бўлиб, уни шамолга кўчириш жонлантиришни юзага келтиради.
- Д) “Зангори” сўзи осмоннинг рангини тасвирлайди, болаларнинг ҳаракати ёки воқеа вақтини эмас.
- Б) “Гул” ва “булбул” сўзларининг охиридаги товушлар оҳангдош бўлгани учун улар қофиядош бўла олади.
- C) “Мен” ва “хаёлимдан” сўзлари ҳикоячи ўз ҳаракати ҳамда кечинмасини баён қилаётганини кўрсатади.
- Д) Парчадаги “мактаб кутубхонасида” бирикмаси воқеа кечаётган жойни бевосита билдиради.
- Б) Матнда аввал уруғ экилади, кейин ниҳол кўринади, ундан сўнг ниҳол парвариш қилинади.
- А) Нодиранинг тушунтириши Жасурга кейинги масалани мустақил бажаришга ёрдам бергани матннинг асосий фикрини очади.
- C) Малика топилган буюмни ўзида қолдирмай, эгасига қайтаришга интилгани унинг ҳалоллигини кўрсатади.
- Б) Матндаги сув қуйиш ва атрофни тозалаш ҳаракатларини “Ниҳолга ғамхўрлик” сарлавҳаси бирлаштиради.
- Д) Азиз деразани очишни истайди, Жасур эса бунга қарши бўлгани учун келишмовчилик юзага келади.
- C) Дўстларини эслаш ва улар билан яна учрашишни исташ Нодиранинг соғинчини ифодалайди.
- А) Охирги ўқилган жойни текшириш йўқолган китобни қидириш воқеасини мантиқан давом эттиради.
Натижангизни баҳоланг
Ҳар бир тўғри жавоб учун бир балл беринг. Қуйидаги мезонлар мактаб баҳоси эмас, мустақил машқ натижасини тушунишга ёрдам берадиган йўриқдир.
- 0–9 та тўғри жавоб: асосий тушунчаларни такрорлаш фойдали бўлади. Эртак, шеър, наср ва диалогга биттадан мисол топиб, уларнинг фарқини айтинг.
- 10–15 та тўғри жавоб: кўп тушунчаларни ажрата оляпсиз. Хато жавобларда қайси сўз ёки воқеани эътибордан четда қолдирганингизни текширинг.
- 16–20 та тўғри жавоб: матнни тушуниш ва жавобни асослаш кўникмангиз яхши. Энди танлаган жавобингиз нега тўғри, қолганлари нега мос эмаслигини тушунтириб кўринг.
Кейинги машқда хато қилган битта тушунчангизга ўзингиз мисол тузинг: шу кичик қадам уни шунчаки ёдлашдан кўра аниқроқ тушунишга ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
Бу тест муайян 5-синф адабиёт дарслигига мосми?
Тест муайян дарслик нашри ёки унинг бобларига боғланмаган. Унда адабиётга оид асосий тушунчалар ва қисқа матнни тушуниш машқлари берилган; дарсга тайёрланаётганда ўқитувчингиз белгилаган мавзуларни ҳам такрорланг.
Адабиёт 5-синф тестини жавобларга қарамай ишлаш керакми?
Ҳа, аввал барча саволларга мустақил жавоб бериш ўзингизни аниқроқ текширишга ёрдам беради. Иккиланаётган саволингизни белгилаб қўйинг ва жавоблар бўлимига етгач, унинг изоҳини алоҳида ўқинг.
Матнли саволда иккита жавоб мосдек туюлса, нима қилиш керак?
Парчада бевосита айтилган ёки воқеалардан аниқ келиб чиқадиган жавобни танланг. Масалан, қаҳрамоннинг фазилатини аниқлашда унинг исмига эмас, қилган ишига таянинг.