Botanika test: 20 ta savol va javoblari bilan

Botanika testi o’simliklarning tuzilishi, oziqlanishi va ko’payishiga oid 20 ta savoldan iborat. Savollar 10–16 yoshli maktab o’quvchilari hamda bilimini sinamoqchi bo’lgan kattalarga mos. Har bir savolda bitta javobni tanlang, belgilaringizni yozib boring va oxiridagi javoblar jadvali bilan tekshiring.

Botanika test savollari

Dastlab o’simlik a’zolarini eslang, keyin ularda kechadigan jarayonlarga o’ting. Shoshilmang: ayrim variantlar bir-biriga yaqin tuyulsa ham, savoldagi vazifani faqat bittasi to’g’ri ifodalaydi.

№	Savol va javob variantlari
1	O’simlik tuproqdagi suv va mineral moddalarni asosan qaysi a’zosi orqali oladi? A) Ildiz B) Gul C) Meva D) Urug’
2	Yashil o’simliklarda fotosintez jarayoni uchun qanday energiya kerak? A) Tovush energiyasi B) Yorug’lik energiyasi C) Shamol energiyasi D) Yerning tortish energiyasi
3	Bargga yashil rang beradigan pigment, ya’ni rangli modda qanday ataladi? A) Kraxmal B) Selluloza C) Xlorofill D) Oqsil
4	Gulning asosiy vazifasi nimadan iborat? A) Tuproqdan suv shimish B) O’simlikni tuproqqa mahkamlash C) Poya bo’ylab suv tashish D) Urug’li ko’payishda qatnashish
5	Sabzining oziq sifatida iste’mol qilinadigan yo’g’onlashgan qismi qaysi a’zo? A) Barg B) Ildiz C) Gul D) Meva
6	Kartoshka tuganagi o’simlikning qaysi a’zosidan hosil bo’ladi? A) Poyasidan B) Ildizidan C) Bargidan D) Gulidan
7	Urug’ ichida yangi o’simlikning boshlang’ich holatdagi tanasi nima deb ataladi? A) Changdon B) Meva devori C) Gulkosa D) Murtak
8	Ko’pchilik urug’larning unishi uchun qaysi sharoitlar zarur? A) Faqat kuchli yorug’lik va quruq tuproq B) Faqat sovuq havo va shamol C) Namlik, kislorod va mos harorat D) Faqat o’g’it va qorong’ilik
9	Ksilema deb ataladigan o’tkazuvchi to’qima asosan nimani tashiydi? A) Suv va unda erigan mineral moddalarni B) Chang donalarini C) Urug’larni D) Gul hidini hosil qiluvchi moddalarni havoga
10	Floema deb ataladigan o’tkazuvchi to’qimaning vazifasi qaysi javobda berilgan? A) Tuproqdan suvni bevosita shimadi B) Changni urug’chiga yetkazadi C) Urug’ po’stini hosil qiladi D) Barglarda hosil bo’lgan organik oziq moddalarni boshqa qismlarga tashiydi
11	Barg og’izchalari qanday vazifani bajaradi? A) O’simlikni tuproqqa biriktiradi B) Gaz almashinuvi va suv bug’lanishida qatnashadi C) Urug’larni meva ichiga joylashtiradi D) Gul rangini belgilaydi
12	O’simlikning tirik hujayralarida nafas olish qachon kechadi? A) Faqat kunduzi B) Faqat kechasi C) Kunduzi ham, kechasi ham D) Faqat gullash davrida
13	Gulli o’simliklarda changlanish nimani anglatadi? A) Urug’ning tuproqda unishini B) Mevaning pishib yetilishini C) Ildizning tuproqqa chuqur kirishini D) Changning urug’chi tumshuqchasiga tushishini
14	Urug’lanish jarayonida nima sodir bo’ladi? A) Gulbarglar rangini yo’qotadi B) Erkak va urg’ochi jinsiy hujayralar qo’shiladi C) Bargdagi suv bug’lanadi D) Poyada yangi kurtak ochiladi
15	Gulli o’simliklarda meva odatda gulning qaysi qismidan rivojlanadi? A) Urug’chi tugunchasidan B) Changdonidan C) Gulbargidan D) Changchi ipidan
16	Bug’doy bargidagi tomirlar qanday joylashadi? A) Markazdan yulduzsimon tarqaladi B) To’rsimon tarmoqlanadi C) Bir-biriga parallel yo’naladi D) Halqa shaklida joylashadi
17	Loviya murtagida nechta urug’palla bo’ladi? A) Bitta B) Ikkita C) Uchta D) To’rtta
18	Qirqquloqlar urug’ o’rniga qanday ko’payish tuzilmalarini hosil qiladi? A) Mevalar B) Donlar C) Qanotli urug’lar D) Sporalar
19	Qarag’ayni gulli o’simliklardan ajratib turadigan belgi qaysi? A) Uning ildizi bo’lmaydi B) U fotosintez qilmaydi C) Urug’lari meva ichida joylashmaydi D) Uning tanasi faqat bitta hujayradan tuzilgan
20	Aziz yorug’likning nihol o’sishiga ta’sirini tekshirmoqchi. Qaysi tajriba taqqoslash uchun mos? A) Bir turdagi o’xshash nihollarni boshqa sharoitlari bir xil, yorug’ligi turlicha joyda o’stirish B) Ikki xil o’simlikdan birini sug’orib, ikkinchisini suvsiz qoldirish C) Faqat bitta niholni kuzatib, boshqa namuna olmaslik D) Nihollarning yorug’ligi, suvi, tuprog’i va haroratini birdan o’zgartirish

Murakkabroq savollarni qanday tushunish mumkin?

Quyidagi izohlarni savollarga javob berib bo’lgach oching. Ular atamalarni yodlashdan ko’ra, o’simlikdagi jarayonlar orasidagi farqni tushunishga yordam beradi.

Kartoshka nega ildiz bilan adashtiriladi?

Izohni ko’rish

Yer ostida o’sadigan har bir qism ildiz emas. Kartoshka tuganagi o’zgargan poya bo’lib, uning ko’zchalari kurtaklardir. Uyda kartoshkani kuzatsangiz, shu ko’zchalardan novda o’sib chiqqanini ko’rishingiz mumkin.

Sabzining yo’g’onlashgan qismi esa ildizdir. Demak, o’simlik a’zosini aniqlashda faqat uning qayerda joylashganiga emas, tuzilishiga ham qarash kerak.

Fotosintez bilan nafas olishning farqi nimada?

Izohni ko’rish

Fotosintezda o’simlik yorug’lik energiyasi yordamida suv va karbonat angidriddan organik oziq moddalar hosil qiladi. Nafas olishda esa oziq moddalar parchalanib, hujayraning faoliyati uchun energiya ajraladi.

Bu ikki jarayon bir xil emas. O’simlikning tirik hujayralari kechasi ham energiyaga muhtoj, shu sababli nafas olish faqat yorug’ payt bilan cheklanmaydi.

Changlanish va urug’lanish nega alohida jarayonlar?

Izohni ko’rish

Changlanish — changning urug’chi tumshuqchasiga tushishi. Urug’lanish esa erkak va urg’ochi jinsiy hujayralarning qo’shilishidir; bu ikki atama bir hodisani bildirmaydi.

Farqni eslab qolish uchun harakatga e’tibor bering: birida chang kerakli joyga yetib boradi, ikkinchisida hujayralar qo’shiladi. Savoldagi shu belgilarni izlasangiz, o’xshash variantlarni ajratish osonlashadi.

Tajribada nega faqat bitta sharoit o’zgartiriladi?

Izohni ko’rish

Yorug’lik ta’sirini tekshirish uchun taqqoslanadigan nihollarning boshqa sharoitlarini imkon qadar bir xil saqlash kerak. Aks holda, o’sishdagi farq yorug’likdanmi yoki suv yetishmaganidanmi, aniqlash qiyin bo’ladi.

Masalan, bir turdagi o’xshash nihollarga bir xil tuproq va suv berib, yorug’likni farqlash mumkin. Kuzatuvlarni bir xil vaqtda yozib borish natijalarni taqqoslashni yengillashtiradi.

Natijangizni baholang

Har bir to’g’ri javobga bir ball bering. Quyidagi darajalar o’zingizni tekshirish uchun mo’ljallangan, ular maktabdagi rasmiy baho o’rnini bosmaydi.

• 0–7 ta to’g’ri javob — asoslarni mustahkamlash kerak. Ildiz, poya, barg, gul va urug’ning vazifalarini rasm bilan takrorlang.
• 8–14 ta to’g’ri javob — yaxshi tayanch bor. Xatolarni mavzularga ajrating: tuzilish, oziqlanish yoki ko’payish. Keyin aynan qiynalgan bo’limingizni qayta o’qing.
• 15–20 ta to’g’ri javob — mavzuni puxta tushungansiz. Tanlagan variantingizni izohlab ko’ring: sababini ayta olish bilimni yanada mustahkamlaydi.

Ko’p beriladigan savollar

Botanika testini darsliksiz ishlash kerakmi?

Dastlab darsliksiz ishlash o’z bilimingizni aniqroq tekshirishga yordam beradi. Javoblarni solishtirgach, tushunarsiz joylarni darslikdagi rasm va izohlar orqali qayta ko’ring.

Javob variantlaridagi ksilema va floemani qanday eslab qolish mumkin?

Ksilemani suv va mineral moddalarni, floemani esa organik oziq moddalarni tashish vazifasi bilan bog’lab eslang. O’simlik rasmini chizib, ildizdan kelayotgan suv yo’lini va bargda hosil bo’lgan oziq moddalar yo’lini alohida belgilang.

Xato javoblardan keyin testni qanday takrorlagan ma’qul?

Avval xato qilgan savolingizning sababini tushuntirib yozing, keyin testni javoblar jadvaliga qaramay qayta ishlang. Faqat variant harfini emas, to’g’ri javobning mazmunini eslashga harakat qiling.

To’g’ri javoblar

№	Javob	Nega to’g’ri?
1	A) Ildiz	Ildiz tuproqdan suv va unda erigan mineral moddalarni shimadi.
2	B) Yorug’lik energiyasi	Fotosintezda organik moddalar hosil bo’lishi uchun yorug’lik energiyasi kerak.
3	C) Xlorofill	Xlorofill yashil pigment bo’lib, fotosintez uchun yorug’likni yutadi.
4	D) Urug’li ko’payishda qatnashish	Gulda urug’li ko’payishda qatnashadigan changchi va urug’chi kabi qismlar joylashadi.
5	B) Ildiz	Sabzining yo’g’onlashgan ildizida oziq moddalar to’planadi.
6	A) Poyasidan	Kartoshka tuganagi oziq moddalar to’playdigan o’zgargan yerosti poyasidir.
7	D) Murtak	Murtakdan urug’ unganida yangi o’simlik rivojlanadi.
8	C) Namlik, kislorod va mos harorat	Ko’pchilik urug’larning unishi suv, nafas olish uchun kislorod va mos haroratga bog’liq.
9	A) Suv va unda erigan mineral moddalarni	Ksilema ildiz olgan suv va mineral moddalarni o’simlikning yuqori qismlariga o’tkazadi.
10	D) Organik oziq moddalarni tashiydi	Floema barglarda hosil bo’lgan organik oziq moddalarni o’simlikning boshqa qismlariga yetkazadi.
11	B) Gaz almashinuvi va suv bug’lanishida qatnashadi	Barg og’izchalari orqali gazlar almashinadi va suv bug’i tashqariga chiqadi.
12	C) Kunduzi ham, kechasi ham	Tirik hujayralar energiya sarflagani uchun nafas olish kun va tun davomida kechadi.
13	D) Changning urug’chi tumshuqchasiga tushishi	Gulli o’simliklarda changning urug’chi tumshuqchasiga tushishi changlanish deb ataladi.
14	B) Jinsiy hujayralar qo’shiladi	Urug’lanishda erkak va urg’ochi jinsiy hujayralar qo’shiladi.
15	A) Urug’chi tugunchasidan	Meva odatda urug’chi tugunchasidan rivojlanadi.
16	C) Bir-biriga parallel yo’naladi	Bug’doy bargiga parallel tomirlanish xos.
17	B) Ikkita	Loviya ikki urug’pallali o’simlik bo’lib, murtagida ikkita urug’palla mavjud.
18	D) Sporalar	Qirqquloqlar urug’ hosil qilmaydi, ularning hayot davrida sporalar qatnashadi.
19	C) Urug’lari meva ichida joylashmaydi	Qarag’ay ochiq urug’li o’simlik bo’lgani uchun urug’lari meva bilan o’ralmagan.
20	A) Faqat yorug’lik sharoitini farqlash	Boshqa sharoitlarni bir xil saqlash yorug’likning ta’sirini alohida taqqoslashga yordam beradi.