Ботаника тести ўсимликларнинг тузилиши, озиқланиши ва кўпайишига оид 20 та саволдан иборат. Саволлар 10–16 ёшли мактаб ўқувчилари ҳамда билимини синамоқчи бўлган катталарга мос. Ҳар бир саволда битта жавобни танланг, белгиларингизни ёзиб боринг ва охиридаги жавоблар жадвали билан текширинг.
Ботаника тест саволлари
Дастлаб ўсимлик аъзоларини эсланг, кейин уларда кечадиган жараёнларга ўтинг. Шошилманг: айрим вариантлар бир-бирига яқин туюлса ҳам, саволдаги вазифани фақат биттаси тўғри ифодалайди.
| № | Савол ва жавоб вариантлари |
|---|---|
| 1 | Ўсимлик тупроқдаги сув ва минерал моддаларни асосан қайси аъзоси орқали олади? А) Илдиз Б) Гул C) Мева Д) Уруғ |
| 2 | Яшил ўсимликларда фотосинтез жараёни учун қандай энергия керак? А) Товуш энергияси Б) Ёруғлик энергияси C) Шамол энергияси Д) Ернинг тортиш энергияси |
| 3 | Баргга яшил ранг берадиган пигмент, яъни рангли модда қандай аталади? А) Крахмал Б) Селлулоза C) Хлорофилл Д) Оқсил |
| 4 | Гулнинг асосий вазифаси нимадан иборат? А) Тупроқдан сув шимиш Б) Ўсимликни тупроққа маҳкамлаш C) Поя бўйлаб сув ташиш Д) Уруғли кўпайишда қатнашиш |
| 5 | Сабзининг озиқ сифатида истеъмол қилинадиган йўғонлашган қисми қайси аъзо? А) Барг Б) Илдиз C) Гул Д) Мева |
| 6 | Картошка туганаги ўсимликнинг қайси аъзосидан ҳосил бўлади? А) Поясидан Б) Илдизидан C) Баргидан Д) Гулидан |
| 7 | Уруғ ичида янги ўсимликнинг бошланғич ҳолатдаги танаси нима деб аталади? А) Чангдон Б) Мева девори C) Гулкоса Д) Муртак |
| 8 | Кўпчилик уруғларнинг униши учун қайси шароитлар зарур? А) Фақат кучли ёруғлик ва қуруқ тупроқ Б) Фақат совуқ ҳаво ва шамол C) Намлик, кислород ва мос ҳарорат Д) Фақат ўғит ва қоронғилик |
| 9 | Ксилема деб аталадиган ўтказувчи тўқима асосан нимани ташийди? А) Сув ва унда эриган минерал моддаларни Б) Чанг доналарини C) Уруғларни Д) Гул ҳидини ҳосил қилувчи моддаларни ҳавога |
| 10 | Флоэма деб аталадиган ўтказувчи тўқиманинг вазифаси қайси жавобда берилган? А) Тупроқдан сувни бевосита шимади Б) Чангни уруғчига етказади C) Уруғ пўстини ҳосил қилади Д) Баргларда ҳосил бўлган органик озиқ моддаларни бошқа қисмларга ташийди |
| 11 | Барг оғизчалари қандай вазифани бажаради? А) Ўсимликни тупроққа бириктиради Б) Газ алмашинуви ва сув буғланишида қатнашади C) Уруғларни мева ичига жойлаштиради Д) Гул рангини белгилайди |
| 12 | Ўсимликнинг тирик ҳужайраларида нафас олиш қачон кечади? А) Фақат кундузи Б) Фақат кечаси C) Кундузи ҳам, кечаси ҳам Д) Фақат гуллаш даврида |
| 13 | Гулли ўсимликларда чангланиш нимани англатади? А) Уруғнинг тупроқда унишини Б) Меванинг пишиб етилишини C) Илдизнинг тупроққа чуқур киришини Д) Чангнинг уруғчи тумшуқчасига тушишини |
| 14 | Уруғланиш жараёнида нима содир бўлади? А) Гулбарглар рангини йўқотади Б) Эркак ва урғочи жинсий ҳужайралар қўшилади C) Баргдаги сув буғланади Д) Пояда янги куртак очилади |
| 15 | Гулли ўсимликларда мева одатда гулнинг қайси қисмидан ривожланади? А) Уруғчи тугунчасидан Б) Чангдонидан C) Гулбаргидан Д) Чангчи ипидан |
| 16 | Буғдой баргидаги томирлар қандай жойлашади? А) Марказдан юлдузсимон тарқалади Б) Тўрсимон тармоқланади C) Бир-бирига параллел йўналади Д) Ҳалқа шаклида жойлашади |
| 17 | Ловия муртагида нечта уруғпалла бўлади? А) Битта Б) Иккита C) Учта Д) Тўртта |
| 18 | Қирққулоқлар уруғ ўрнига қандай кўпайиш тузилмаларини ҳосил қилади? А) Мевалар Б) Донлар C) Қанотли уруғлар Д) Споралар |
| 19 | Қарағайни гулли ўсимликлардан ажратиб турадиган белги қайси? А) Унинг илдизи бўлмайди Б) У фотосинтез қилмайди C) Уруғлари мева ичида жойлашмайди Д) Унинг танаси фақат битта ҳужайрадан тузилган |
| 20 | Азиз ёруғликнинг ниҳол ўсишига таъсирини текширмоқчи. Қайси тажриба таққослаш учун мос? А) Бир турдаги ўхшаш ниҳолларни бошқа шароитлари бир хил, ёруғлиги турлича жойда ўстириш Б) Икки хил ўсимликдан бирини суғориб, иккинчисини сувсиз қолдириш C) Фақат битта ниҳолни кузатиб, бошқа намуна олмаслик Д) Ниҳолларнинг ёруғлиги, суви, тупроғи ва ҳароратини бирдан ўзгартириш |
Мураккаброқ саволларни қандай тушуниш мумкин?
Қуйидаги изоҳларни саволларга жавоб бериб бўлгач очинг. Улар атамаларни ёдлашдан кўра, ўсимликдаги жараёнлар орасидаги фарқни тушунишга ёрдам беради.
Картошка нега илдиз билан адаштирилади?
Изоҳни кўриш
Ер остида ўсадиган ҳар бир қисм илдиз эмас. Картошка туганаги ўзгарган поя бўлиб, унинг кўзчалари куртаклардир. Уйда картошкани кузатсангиз, шу кўзчалардан новда ўсиб чиққанини кўришингиз мумкин.
Сабзининг йўғонлашган қисми эса илдиздир. Демак, ўсимлик аъзосини аниқлашда фақат унинг қаерда жойлашганига эмас, тузилишига ҳам қараш керак.
Фотосинтез билан нафас олишнинг фарқи нимада?
Изоҳни кўриш
Фотосинтезда ўсимлик ёруғлик энергияси ёрдамида сув ва карбонат ангидриддан органик озиқ моддалар ҳосил қилади. Нафас олишда эса озиқ моддалар парчаланиб, ҳужайранинг фаолияти учун энергия ажралади.
Бу икки жараён бир хил эмас. Ўсимликнинг тирик ҳужайралари кечаси ҳам энергияга муҳтож, шу сабабли нафас олиш фақат ёруғ пайт билан чекланмайди.
Чангланиш ва уруғланиш нега алоҳида жараёнлар?
Изоҳни кўриш
Чангланиш — чангнинг уруғчи тумшуқчасига тушиши. Уруғланиш эса эркак ва урғочи жинсий ҳужайраларнинг қўшилишидир; бу икки атама бир ҳодисани билдирмайди.
Фарқни эслаб қолиш учун ҳаракатга эътибор беринг: бирида чанг керакли жойга етиб боради, иккинчисида ҳужайралар қўшилади. Саволдаги шу белгиларни изласангиз, ўхшаш вариантларни ажратиш осонлашади.
Тажрибада нега фақат битта шароит ўзгартирилади?
Изоҳни кўриш
Ёруғлик таъсирини текшириш учун таққосланадиган ниҳолларнинг бошқа шароитларини имкон қадар бир хил сақлаш керак. Акс ҳолда, ўсишдаги фарқ ёруғликданми ёки сув етишмаганиданми, аниқлаш қийин бўлади.
Масалан, бир турдаги ўхшаш ниҳолларга бир хил тупроқ ва сув бериб, ёруғликни фарқлаш мумкин. Кузатувларни бир хил вақтда ёзиб бориш натижаларни таққослашни енгиллаштиради.
Натижангизни баҳоланг
Ҳар бир тўғри жавобга бир балл беринг. Қуйидаги даражалар ўзингизни текшириш учун мўлжалланган, улар мактабдаги расмий баҳо ўрнини босмайди.
- 0–7 та тўғри жавоб — асосларни мустаҳкамлаш керак. Илдиз, поя, барг, гул ва уруғнинг вазифаларини расм билан такрорланг.
- 8–14 та тўғри жавоб — яхши таянч бор. Хатоларни мавзуларга ажратинг: тузилиш, озиқланиш ёки кўпайиш. Кейин айнан қийналган бўлимингизни қайта ўқинг.
- 15–20 та тўғри жавоб — мавзуни пухта тушунгансиз. Танлаган вариантингизни изоҳлаб кўринг: сабабини айта олиш билимни янада мустаҳкамлайди.
Кўп бериладиган саволлар
Ботаника тестини дарсликсиз ишлаш керакми?
Дастлаб дарсликсиз ишлаш ўз билимингизни аниқроқ текширишга ёрдам беради. Жавобларни солиштиргач, тушунарсиз жойларни дарсликдаги расм ва изоҳлар орқали қайта кўринг.
Жавоб вариантларидаги ксилема ва флоэмани қандай эслаб қолиш мумкин?
Ксилемани сув ва минерал моддаларни, флоэмани эса органик озиқ моддаларни ташиш вазифаси билан боғлаб эсланг. Ўсимлик расмини чизиб, илдиздан келаётган сув йўлини ва баргда ҳосил бўлган озиқ моддалар йўлини алоҳида белгиланг.
Хато жавоблардан кейин тестни қандай такрорлаган маъқул?
Аввал хато қилган саволингизнинг сабабини тушунтириб ёзинг, кейин тестни жавоблар жадвалига қарамай қайта ишланг. Фақат вариант ҳарфини эмас, тўғри жавобнинг мазмунини эслашга ҳаракат қилинг.
Тўғри жавоблар
| № | Жавоб | Нега тўғри? |
|---|---|---|
| 1 | А) Илдиз | Илдиз тупроқдан сув ва унда эриган минерал моддаларни шимади. |
| 2 | Б) Ёруғлик энергияси | Фотосинтезда органик моддалар ҳосил бўлиши учун ёруғлик энергияси керак. |
| 3 | C) Хлорофилл | Хлорофилл яшил пигмент бўлиб, фотосинтез учун ёруғликни ютади. |
| 4 | Д) Уруғли кўпайишда қатнашиш | Гулда уруғли кўпайишда қатнашадиган чангчи ва уруғчи каби қисмлар жойлашади. |
| 5 | Б) Илдиз | Сабзининг йўғонлашган илдизида озиқ моддалар тўпланади. |
| 6 | А) Поясидан | Картошка туганаги озиқ моддалар тўплайдиган ўзгарган ерости поясидир. |
| 7 | Д) Муртак | Муртакдан уруғ унганида янги ўсимлик ривожланади. |
| 8 | C) Намлик, кислород ва мос ҳарорат | Кўпчилик уруғларнинг униши сув, нафас олиш учун кислород ва мос ҳароратга боғлиқ. |
| 9 | А) Сув ва унда эриган минерал моддаларни | Ксилема илдиз олган сув ва минерал моддаларни ўсимликнинг юқори қисмларига ўтказади. |
| 10 | Д) Органик озиқ моддаларни ташийди | Флоэма баргларда ҳосил бўлган органик озиқ моддаларни ўсимликнинг бошқа қисмларига етказади. |
| 11 | Б) Газ алмашинуви ва сув буғланишида қатнашади | Барг оғизчалари орқали газлар алмашинади ва сув буғи ташқарига чиқади. |
| 12 | C) Кундузи ҳам, кечаси ҳам | Тирик ҳужайралар энергия сарфлагани учун нафас олиш кун ва тун давомида кечади. |
| 13 | Д) Чангнинг уруғчи тумшуқчасига тушиши | Гулли ўсимликларда чангнинг уруғчи тумшуқчасига тушиши чангланиш деб аталади. |
| 14 | Б) Жинсий ҳужайралар қўшилади | Уруғланишда эркак ва урғочи жинсий ҳужайралар қўшилади. |
| 15 | А) Уруғчи тугунчасидан | Мева одатда уруғчи тугунчасидан ривожланади. |
| 16 | C) Бир-бирига параллел йўналади | Буғдой баргига параллел томирланиш хос. |
| 17 | Б) Иккита | Ловия икки уруғпаллали ўсимлик бўлиб, муртагида иккита уруғпалла мавжуд. |
| 18 | Д) Споралар | Қирққулоқлар уруғ ҳосил қилмайди, уларнинг ҳаёт даврида споралар қатнашади. |
| 19 | C) Уруғлари мева ичида жойлашмайди | Қарағай очиқ уруғли ўсимлик бўлгани учун уруғлари мева билан ўралмаган. |
| 20 | А) Фақат ёруғлик шароитини фарқлаш | Бошқа шароитларни бир хил сақлаш ёруғликнинг таъсирини алоҳида таққослашга ёрдам беради. |