Biologiya 5-sinf test savollari o’simliklar, hayvonlar va tirik tabiatni kuzatish haqidagi boshlang’ich bilimlarni tekshirishga yordam beradi. Beshinchi sinf o’quvchilari uchun tuzilgan 20 ta savolning har birida bitta to’g’ri javob bor. Avval variantlarni belgilang, keyin oxiridagi javoblar bilan solishtiring.
Biologiya 5-sinf test savollari: asosiy tushunchalar
Dastlabki savollar tanish tushunchalarga bag’ishlangan. Maktab hovlisidagi daraxt yoki uyda o’sayotgan gulni tasavvur qilsangiz, o’simlik qismlarining vazifalarini eslash osonlashadi.
- Biologiya nimani o’rganadi?
A) Tirik organizmlar va ularning hayotini
B) Osmon jismlarining harakatini
C) Tog’ jinslarining tarkibini
D) Sonlar orasidagi munosabatlarni - O’simlikning tuproqdan suv va mineral moddalarni oladigan asosiy organi nima?
A) Gul
B) Meva
C) Ildiz
D) Urug’ - Ko’pchilik yashil o’simliklarda yorug’lik yordamida oziq modda hosil bo’lishi asosan qayerda kechadi?
A) Ildiz uchida
B) Barglarda
C) Urug’ po’stida
D) Mevaning quruq po’stida - Oddiy ko’z bilan ko’rish qiyin bo’lgan hujayralarni kuzatish uchun qaysi asbobdan foydalaniladi?
A) Tarozi
B) Termometr
C) Chizg’ich
D) Mikroskop - Ko’pchilik o’simlik urug’larining unishi uchun qanday sharoit zarur?
A) Faqat yorug’lik va quruq havo
B) Suv, havo va mos harorat
C) Faqat quruq tuproq va o’g’it
D) Suv o’rniga yog’ va yorug’lik - Bargga yashil rang beradigan modda qanday ataladi?
A) Xlorofill
B) Kraxmal
C) Osh tuzi
D) Shakar - Poyaning asosiy vazifalaridan biri nimadan iborat?
A) Urug’ni tashqi tomondan qoplash
B) Chang donalarini hosil qilish
C) Tuproqdan suvni ildiz o’rniga shimish
D) Barglarni tutib turish va moddalarni o’tkazish
O’simlik va hayvonlarni farqlay olasizmi?
Bu savollarda organizmlarning tuzilishiga e’tibor bering. Masalan, hayvonning qayerda yashashidan ko’ra, qanday nafas olishi yoki tanasi qanday tuzilgani aniqroq belgi bo’lishi mumkin.
- Gulli o’simliklarda meva odatda qaysi organdan rivojlanadi?
A) Ildizdan
B) Bargdan
C) Guldan
D) Poya po’stidan - Ildiz tukchalari o’simlikka qanday yordam beradi?
A) Tuproqdan suv va mineral moddalarni shimadi
B) Havodan uchib kelgan changni tutadi
C) Urug’larni uzoqqa tarqatadi
D) Barg ichida oziq modda to’playdi - O’simlik hujayrasining hayvon hujayrasidan farq qiladigan belgilaridan birini toping.
A) Ichida suv bo’ladi
B) Oziq moddalardan foydalanadi
C) Tirik tuzilma bo’ladi
D) Membranasidan tashqarida hujayra devori bo’ladi - Baliqlarning ko’pchiligi suvda qaysi organi yordamida nafas oladi?
A) O’pka
B) Mo’ylov
C) Jabra
D) Suzgich - Voyaga yetgan hasharotning nechta oyog’i bo’ladi?
A) To’rtta
B) Oltita
C) Sakkizta
D) O’nta - Quyidagi hayvonlardan qaysi biri umurtqali hayvon?
A) Kapalak
B) Yomg’ir chuvalchangi
C) Shilliqqurt
D) Qurbaqa - To’kilgan barglarni parchalashda qaysi organizmlar ishtirok etadi?
A) Faqat kapalaklar
B) Ayrim zamburug’lar va bakteriyalar
C) Faqat baliqlar
D) Faqat qushlar
Bilimingizni vaziyatlarda qo’llang
Keyingi topshiriqlarda belgilarning o’zi yetmaydi: ular orasidagi bog’lanishni ham topish kerak. Shoshilmang, savoldagi asosiy so’zlarni ajrating va har bir variantni alohida tekshiring.
- Tovuq ucha oladigan ko’plab qushlardan farq qilsa ham, uni qushlar guruhiga kiritishga qaysi belgi yordam beradi?
A) Tanasining pat bilan qoplangani
B) Quruqlikda yurishi
C) Oziq yeyishi
D) Havo bilan nafas olishi - Oziq zanjiri, ya’ni organizmlarning bir-biriga oziq bo’lish ketma-ketligi qaysi javobda to’g’ri berilgan?
A) Chigirtka → o’t → chumchuq
B) Chumchuq → o’t → chigirtka
C) O’t → chigirtka → chumchuq
D) O’t → chumchuq → chigirtka - Barg hujayrasidagi xloroplastning vazifasi nima?
A) Tuproqdan suvni bevosita shimish
B) Yorug’lik yordamida oziq modda hosil qilish
C) Urug’ni tashqi zarardan himoyalash
D) O’simlikni tuproqqa mahkamlash - O’simlikning nafas olishi haqida qaysi fikr to’g’ri?
A) Faqat gullari nafas oladi
B) Nafas olish uchun albatta quyosh nuri kerak
C) Nafas olayotganda kislorod ajratadi va karbonat angidrid yutadi
D) Nafas olayotganda kislorod yutadi va karbonat angidrid ajratadi - Masalan, Malika suvning urug’ unishiga ta’sirini tekshirmoqchi. Tajribani qanday tashkil qilgani ma’qul?
A) Turli urug’larni turli haroratda saqlab, barchasini namlash
B) Bir xil urug’larni namlab, ularni turli haroratda saqlash
C) Bir xil urug’larni bir xil sharoitda saqlab, faqat bir guruhini namlash
D) Bir guruh urug’ni tuproqqa, boshqasini suvga solib, haroratni ham o’zgartirish - Faraziy tajriba daftaridagi qaysi yozuv taxmin emas, bevosita kuzatish natijasidir?
A) Nam paxtadagi urug’dan ildizcha chiqdi
B) Ko’proq suv quysak, nihol tezroq o’sishi mumkin
C) Balki bu urug’ga yorug’lik yetishmagandir
D) Ertaga qolgan urug’lar ham unishi mumkin
To’g’ri javoblar
Javoblarni belgilab bo’lgach tekshiring. Har bir to’g’ri javob uchun bir ball yozing; xato chiqqan savolda esa faqat harfni emas, izohni ham o’qing.
- A) Tirik organizmlar va ularning hayoti — biologiya tirik mavjudotlarning tuzilishi, hayot faoliyati va atrof-muhit bilan aloqalarini o’rganadi.
- C) Ildiz — u o’simlikni tuproqqa mahkamlaydi hamda tuproqdan suv va unda erigan mineral moddalarni oladi.
- B) Barglar — ko’pchilik yashil o’simliklarda fotosintez, ya’ni yorug’lik yordamida oziq modda hosil qilish asosan barglarda kechadi.
- D) Mikroskop — bu asbob juda mayda tuzilmalarni kattalashtirib ko’rsatadi va hujayralarni kuzatishga yordam beradi.
- B) Suv, havo va mos harorat — urug’dagi murtakning o’sa boshlashi uchun shu sharoitlar zarur.
- A) Xlorofill — yashil rang beradigan bu modda o’simlikning yorug’likdan foydalanishida ham qatnashadi.
- D) Barglarni tutib turish va moddalarni o’tkazish — poya o’simlik qismlarini bog’laydi hamda suv va oziq moddalarning harakatiga xizmat qiladi.
- C) Gul — gulli o’simliklarda meva odatda gulning tuguncha deb ataladigan qismidan rivojlanadi.
- A) Suv va mineral moddalarni shimish — ildiz tukchalari ildizning tuproq bilan tutashadigan yuzasini kengaytiradi.
- D) Hujayra devori — o’simlik hujayrasining membranasi tashqarisida mustahkam devor bor, hayvon hujayrasida esa bunday devor yo’q.
- C) Jabra — u baliqqa suvda erigan kislorodni olish imkonini beradi.
- B) Oltita — voyaga yetgan hasharotlarda uch juft oyoq bo’ladi.
- D) Qurbaqa — uning ichki skeletida umurtqa pog’onasi bor, qolgan variantlardagi hayvonlar esa umurtqasiz.
- B) Ayrim zamburug’lar va bakteriyalar — ular o’lik o’simlik qoldiqlarini parchalab, moddalarning tabiatda qayta aylanishiga yordam beradi.
- A) Pat bilan qoplangan tana — pat qushlarni boshqa hayvon guruhlaridan ajratishga yordam beradigan belgidir.
- C) O’t → chigirtka → chumchuq — chigirtka o’t bilan, chumchuq esa chigirtka bilan oziqlanishi mumkin.
- B) Yorug’lik yordamida oziq modda hosil qilish — xloroplast deb ataladigan hujayra qismida fotosintez kechadi.
- D) Kislorod yutib, karbonat angidrid ajratish — o’simlik nafas olganda oziq moddalardagi energiyadan foydalanadi.
- C) Faqat bir guruhni namlash — boshqa sharoitlar bir xil qolsa, natijadagi farqni suv ta’siri bilan bog’lash osonlashadi.
- A) Urug’dan ildizcha chiqqani — bu bevosita ko’rilgan hodisa, qolgan yozuvlar esa taxmin yoki bashoratdir.
Natijangizni baholang
Bu biologiya 5-sinf test natijasini mashq uchun baholash usuli, maktabdagi rasmiy baho emas. To’plagan ballingiz qaysi mavzuga yana qaytish kerakligini ko’rsatadi.
- 0–9 ta to’g’ri javob — asoslarni mustahkamlash bosqichi. Ildiz, poya va barg vazifalarini qaytaring, so’ng hayvonlarning asosiy belgilarini daftariga yozing.
- 10–15 ta to’g’ri javob — yaxshi tayyorgarlik. Xato qilgan savollaringizni ajrating va har bir noto’g’ri variant nega mos kelmasligini tushuntirib ko’ring.
- 16–20 ta to’g’ri javob — mustahkam tushuncha. Bilimingizni tekshirish uchun oziq zanjiri yoki oddiy kuzatishga oid yangi misol tuzing.
Qayta ishlashdan oldin xato qilgan mavzuingizga oid bitta rasm yoki chizma chizing: vazifani tasvir bilan bog’lash tushunchalarni farqlashga yordam beradi.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollarni darslikdagi mavzular bilan qanday moslashtirish mumkin?
Savollarni darsligingizda o’tilgan mavzularga qarab tanlang. Hali o’rganilmagan tushuncha uchrasa, uni alohida belgilab, tegishli mavzudan keyin qayta yeching.
O’simlikning nafas olishi bilan fotosintezni qanday ajrataman?
Fotosintezda yorug’lik yordamida oziq modda hosil bo’ladi, nafas olishda esa oziq moddalardagi energiyadan foydalaniladi. Nafas olish kechasi ham davom etadi, fotosintez uchun esa yorug’lik kerak.
Javob harfini topdim, lekin izohlay olmadim: uni bilgan deb hisoblaymanmi?
Ball sanashda to’g’ri belgilangan javobni qo’shishingiz mumkin, ammo mavzuni yana takrorlaganingiz ma’qul. Variantlarni yopib, javobni o’z so’zlaringiz bilan tushuntiring yoki kundalik hayotdan mos misol keltiring.