Tabiat haqida savollar jamlangan bu to’plamda butun oila uchun 25 ta mantiqiy topshiriq bor. Daraxtlar, qushlar, gullar va toshlar qatnashgan vaziyatlar diqqat bilan o’qish, sanash hamda shoshilmasdan xulosa chiqarishni mashq qildiradi.
Barcha shartlar savollarning o’zida berilgan: tabiatga oid maxsus bilim kerak emas. Javoblarni oldindan ko’rmay, avval yechimingizni qog’ozga yozib ko’ring.
Oson mantiqiy savollar
| Tartib | Savol |
|---|---|
| 1 | Hovlida 7 ta gul ochilgan edi. Shulardan 2 tasining yaproqlari to’kilib, guli yopildi. Nechta ochiq gul qoldi? |
| 2 | Daraxtning bir shoxida 3 ta, boshqa shoxida 4 ta chumchuq o’tiribdi. Boshqa qush yo’q. Daraxtda jami nechta chumchuq bor? |
| 3 | Malika toshlarni uyumlab qo’ydi: birinchi uyumda 2 ta, keyingilarida 4, 6 va 8 tadan. Har safar 2 ta qo’shilsa, navbatdagi uyumda nechta tosh bo’ladi? |
| 4 | Aziz 12 ta tushgan bargni 3 ta qutiga teng taqsimladi. Har bir qutiga nechtadan barg tushdi? |
| 5 | Olma daraxti o’rikdan baland, o’rik esa shaftolidan baland. Shu uch daraxtning eng pasti qaysi? |
| 6 | Jasur yo’lak chetiga 4 ta tosh qo’ydi. Nodira ularning yoniga yana 3 ta tosh qo’shdi. Endi yo’lak chetida nechta tosh bor? |
| 7 | Hovuzda 6 ta o’rdak suzayotgan edi. Ularning yarmi qirg’oqqa chiqdi, qolganlari suvda qoldi. Suvda nechta o’rdak bor? |
| 8 | Bola barg va gul rasmlarini navbat bilan chizdi: barg, gul, barg, gul, barg. Shu tartib davom etsa, keyingi rasm nima bo’ladi? |
| 9 | Bog’ga 10 ta ko’chat ekildi. Ularning 4 tasi olma, qolganlarining hammasi o’rik ko’chati. Nechta o’rik ko’chati ekilgan? |
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
| Tartib | Savol |
|---|---|
| 10 | Gulzorda 4 qator gul bor. Har qatorda 3 tadan gul o’sadi. Gulzorda jami nechta gul bor? |
| 11 | Yerga tushgan 18 ta yong’oqning 6 tasi alohida qo’yildi. Qolganlari ikki savatga teng bo’lindi. Har bir savatga nechtadan yong’oq solindi? |
| 12 | Gulzorda jami 16 ta oq va sariq gul bor. Oq gullar sariqlaridan 4 ta ko’p. Oq gullar nechta? |
| 13 | Nodira birinchi kuni 5 ta tushgan barg yig’di. Har keyingi kuni oldingi kundan 3 ta ko’p barg yig’di. U uchinchi kuni nechta barg yig’gan? |
| 14 | To’g’ri yo’lak bo’ylab 5 ta daraxt ekilgan. Har ikki qo’shni daraxt orasidagi masofa 2 metr. Birinchi daraxtdan oxirgisigacha necha metr? |
| 15 | Ikki daraxtda jami 9 ta qush o’tiribdi. Bir daraxtdagi qushlar ikkinchisidagidan bittaga ko’p. Qushlar ko’proq o’tirgan daraxtda nechta qush bor? |
| 16 | Katta barg ustida 20 ta suv tomchisi bor edi. Ularning yarmi pastga tushdi, so’ng bargga yana 4 ta tomchi tushdi. Bargda nechta tomchi qoldi? |
| 17 | Uch savatdagi olmalar soni ketma-ket 3 tadan ortib boradi. Eng kam olmali savatda 4 ta olma bor. Uchala savatda jami nechta olma bor? |
Qiyin mantiqiy savollar
| Tartib | Savol |
|---|---|
| 18 | O’yindagi qo’ng’iz 10 metrli ustunning pastidan boshlaydi. Har kuni 3 metr ko’tariladi, tepaga yetmagan bo’lsa, kechasi 1 metr sirg’aladi. U nechanchi kuni tepaga yetadi? |
| 19 | Uch yopiq qutiga oq toshlar, qora toshlar va aralash toshlar solingan. Ularning tegishli yozuvlari bor, ammo uchala yozuv ham xato. “Aralash” yozuvli qutidan oq tosh olindi. Qaysi yozuvli qutida qanday toshlar bor? |
| 20 | Xaltada oq, qora va kulrang toshlarning har biridan 5 tadan bor. Qaramasdan olayotganda, bir xil rangli kamida ikkita tosh chiqishi uchun eng kamida nechta tosh olish kerak? |
| 21 | Ko’rinishi bir xil 9 ta toshdan bittasi og’irroq, qolganlari teng vaznli. Ikki pallali tarozida og’ir toshni har qanday holatda topish uchun eng kamida necha marta tortish kerak? |
| 22 | Tol terakdan past. Chinor toldan baland, ammo terakdan past. Qayrag’och toldan ham past. Daraxtlarni eng pastidan eng balandigacha qanday joylashtirasiz? |
| 23 | Hovlida jami 10 ta qush va quyon bor. Har qushning 2 ta, har quyonning 4 ta oyog’i bor; oyoqlar jami 28 ta. Quyonlar nechta? |
| 24 | Katakli bog’ rejasida manzil boshlanish joyidan 2 katak sharqda va 2 katak shimolda. Faqat sharqqa yoki shimolga bittadan katak yurib, manzilga nechta turli yo’l bilan borish mumkin? |
| 25 | Aziz bilan Malika jami 11 ta, Malika bilan Jasur 13 ta, Aziz bilan Jasur 12 ta yong’oq yig’gan. Jasurning o’zida nechta yong’oq bor? |
Javoblar va yechimlar
Avval natijangizni, keyin esa fikrlash yo’lingizni solishtiring. To’g’ri javobga boshqa usul bilan kelgan bo’lsangiz, o’sha usulni ham tushuntirib bering.
| Tartib | Javob va yechim |
|---|---|
| 1 | 5 ta. Ochiq gullar sonidan yopilgan gullarni ayiramiz: 7 − 2 = 5. |
| 2 | 7 ta. Ikkala shoxdagi qushlarni qo’shamiz: 3 + 4 = 7. |
| 3 | 10 ta. Oxirgi uyumdagi 8 ta toshga yana 2 ta qo’shiladi: 8 + 2 = 10. |
| 4 | 4 tadan. Barglarni teng taqsimlash uchun 12 ni 3 ga bo’lamiz. Tekshiruv: 4 + 4 + 4 = 12. |
| 5 | Shaftoli. O’rik olmadan past, shaftoli esa o’rikdan ham past. Demak, eng past daraxt shaftoli. |
| 6 | 7 ta. Oldingi 4 ta toshga keyin qo’yilgan 3 tasini qo’shamiz: 4 + 3 = 7. |
| 7 | 3 ta. Oltitaning yarmi uchta. Uchta o’rdak qirg’oqqa chiqqach, suvda ham uchta qoladi. |
| 8 | Gul. Har bir barg rasmidan keyin gul rasmi keladi. Oxirgi rasm barg bo’lgani uchun navbat gulga yetadi. |
| 9 | 6 ta. Jami ko’chatlardan olma ko’chatlarini ayiramiz: 10 − 4 = 6. |
| 10 | 12 ta. To’rt qatordagi uchtadan gulni sanaymiz: 4 × 3 = 12. |
| 11 | 6 tadan. Ajratilgan yong’oqlardan keyin 18 − 6 = 12 ta qoladi. Ularni ikkiga bo’lsak, har savatga 6 tadan tushadi. |
| 12 | 10 ta oq gul. Ortiqcha 4 ta gulni ayirsak, ikkita teng guruh uchun 12 ta qoladi. Sariqlar 6 ta, oqlar esa 6 + 4 = 10 ta. |
| 13 | 11 ta. Ikkinchi kuni 5 + 3 = 8 ta barg yig’ilgan. Uchinchi kuni 8 + 3 = 11 ta bo’ladi. |
| 14 | 8 metr. Beshta daraxt orasida to’rtta oraliq bor. Shuning uchun 4 × 2 = 8 metr. |
| 15 | 5 ta. Ortiqcha bitta qushni ayirsak, 8 ta qush ikki daraxtga teng bo’linadi. Ko’proq qushli daraxtda 4 + 1 = 5 ta bor. |
| 16 | 14 ta. Tomchilarning yarmi tushgach, 10 ta qoladi. Keyin tushgan 4 tasini qo’shamiz: 10 + 4 = 14. |
| 17 | 21 ta. Savatlarda 4 ta, 7 ta va 10 ta olma bor. Ularning yig’indisi 21 ga teng. |
| 18 | Beshinchi kuni. To’rt kechadan keyin qo’ng’iz 8 metr balandlikda bo’ladi. Beshinchi kuni tepaga yetadi va boshqa sirg’almaydi. |
| 19 | “Aralash”da oq, “Oq”da qora, “Qora”da aralash toshlar. “Aralash” yozuvli quti aralash emas, demak, undan oq tosh chiqqani uchun u oq toshli quti. “Qora” yozuvli quti qora ham, oq ham bo’lolmaydi, shuning uchun u aralash. |
| 20 | 4 ta. Dastlabki uchta tosh uch xil rangda chiqishi mumkin. To’rtinchisi esa shu ranglardan birini albatta takrorlaydi. |
| 21 | 2 marta. Toshlarni uchtadan guruhlab, ikki guruhni torting: og’irroq palla yoki chetda qolgan guruh izlangan toshni ko’rsatadi. Shu uchlikdan ikkita toshni tortsangiz, og’ir tosh aniqlanadi. |
| 22 | Qayrag’och, tol, chinor, terak. Qayrag’och toldan past; chinor esa tol bilan terak orasida. Shu munosabatlar yagona tartibni beradi. |
| 23 | 4 ta quyon. Hammasi qush bo’lsa, 20 ta oyoq bo’lardi. Ortiqcha 8 ta oyoq har quyonning qo’shimcha ikkita oyog’idan keladi: 8 ÷ 2 = 4. |
| 24 | 6 ta yo’l. Har yo’lda ikkita sharqqa va ikkita shimolga qadam bor. To’rtta qadam orasida sharqqa yuriladigan ikkita o’rinni tanlashning oltita usuli bor. |
| 25 | 7 ta. Uch juftlikni qo’shsak, har bolaning yong’oqlari ikki martadan sanaladi: 11 + 13 + 12 = 36. Jami 18 ta yong’oqdan Aziz va Malikaning 11 tasini ayirsak, Jasurda 7 ta qoladi. |
Tabiat haqida savollar: murakkab joylarini tushunish
Nega beshta daraxt orasida to’rtta oraliq bor?
Qog’ozga beshta nuqta qo’ying. Faqat yonma-yon nuqtalarni chiziq bilan ulang: to’rtta chiziq chiqadi. Masofa daraxtlarning soniga emas, shu chiziqlar soniga qarab hisoblanadi; yo’lakning daraxtlardan tashqaridagi qismi shartga kirmaydi.
Qo’ng’izning oxirgi kechasi nega sanalmaydi?
Bu yerda to’xtash shartiga qarang. Qo’ng’iz kun boshida ketma-ket 0, 2, 4, 6 va 8 metr balandlikda turadi. Beshinchi ko’tarilishda u manzilga yetadi, shuning uchun undan keyingi sirg’alishni hisobga qo’shmaymiz.
Xato yozuv qanday yordam beradi?
Toshli qutilar masalasida yozuvlar shunchaki noma’lum emas: ularning hammasi xato. Aynan shu ma’lumot imkoniyatlarni kamaytiradi. Qutilarni qog’ozga chizib, aniqlangan rangni yozuv yoniga yozsangiz, qolgan ikkitasini adashtirmaysiz.
Tarozida nega bitta tortish yetmaydi?
Ikki pallali tarozida uch xil natija chiqadi: chap palla og’ir, o’ng palla og’ir yoki pallalar teng. To’qqizta ehtimolni bir tortishdagi uch natija bilan bittagacha qisqartirib bo’lmaydi. Uchtadan guruhlash esa har natijadan keyin aynan uchta gumonli tosh qoldiradi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartdagi cheklovlarni belgilang. “Teng”, “hammasi”, “faqat” va “kamida” so’zlari yechim yo’lini o’zgartirishi mumkin.
- Ko’rinadigan model yasang. Toshlar o’rniga tugma, daraxtlar o’rniga qog’ozdagi nuqtalardan foydalaning. Tirik o’simliklarni uzishga hojat yo’q.
- Natijani qayta tekshiring. Masalan, topilgan oq va sariq gullarni qo’shib, jami hamda ularning farqi shartga mosligini ko’ring.
- Bolaga tayyor javobni aytmang. “Nimani bilamiz?” yoki “Buni chizib ko’rsatsak-chi?” deb yo’nalish bering.
- Yechimlarni solishtiring. Oilada har kim o’z yo’lini tushuntirsin. Maqsad tezroq javob berish emas, fikrning qayerdan kelganini ko’rsatishdir.
Ko’p beriladigan savollar
Bu savollarni qaysi yoshdagi bolalar bilan ishlash mumkin?
Qisqa shartni tushunib, sodda hisoblay oladigan bolalar oson bo’limdan boshlashi mumkin. Murakkab topshiriqlarni kattalar bilan birga muhokama qiling; yoshdan ko’ra bolaning tayyorgarligiga qarang.
Tabiat haqida savollar uchun o’simlik va hayvon nomlarini yaxshi bilish kerakmi?
Yo’q, bu to’plamdagi yechimlar maxsus bilimga bog’liq emas. Nomlar vaziyatni tasavvur qilishga yordam beradi, hisoblash uchun kerakli ma’lumotlar esa shartda berilgan.
Bola javobni topolmasa, yechimni darrov ko’rsatish kerakmi?
Darrov ko’rsatish shart emas: avval vaziyatni chizish yoki kichik buyumlar bilan ko’rsatishni taklif qiling. Bola charchasa, tanaffus qiling va keyin bitta yordamchi ishora bilan qayting.