Она ҳақида мақоллар меҳр, тарбия ва фарзанд билан она ўртасидаги яқинликни ифодалайди. Уларни иншо ёки дарсда мисол сифатида келтириш, оилавий суҳбатда эса маъносини бирга муҳокама қилиш мумкин.
Она ҳақида мақоллар
- Ота — ақл, она — идрок.
- Ота — билак, она — юрак.
- Оналик уйнинг ори бор, Оталик уйнинг — зари.
- Яхши кўрсанг боласин, Иззат қилгин онасин.
- Она билан бола — гул билан лола.
- Она — дарахт, бола — мева.
- Она — меҳрибон, ота — ғамғузор.
- Онангни қуёш билсанг, Отангни ой бил.
- Онанинг кўнгли болада, Боланинг кўнгли далада.
- Фарзанд бахти — она тахти, Фарзанд камоли — ота жамоли.
- Фарзанд боққан ота, Жонни қоққан она.
- Бола — лой, она — кулол.
- Она қилса зўрликни, Бола тортар хўрликни.
- Онадан кўрган тўн бичар, Отадан кўрган ўқ йўнар.
- Эрка тутса онаси, Талтаяди боласи.
- Тўғри тутса онаси, Юртга эга боласи.
Жавоблар
Ота — ақл, она — идрок.
Мақол ота ва онанинг фарзанд тарбиясига турли томондан ҳисса қўшишини айтади. Бу ерда “идрок” вазиятни тушуниб, оқилона йўл тутиш маъносида келган.
Ота — билак, она — юрак.
Ота куч-қувват, она эса меҳр ва ғамхўрлик тимсоли сифатида тасвирланган. Мақол оилада ҳар кимнинг ёрдами ва меҳрини қадрлашга ундайди.
Оналик уйнинг ори бор, Оталик уйнинг — зари.
Бу мақолда она оиланинг қадр-қиммати, ота эса рўзғор таъминоти билан боғланган. Уни эски қарашни ифодаловчи ҳикматли сўз сифатида тушуниб, бугунги оилаларда вазифалар турлича бўлишини ҳам ёдда тутиш мумкин.
Яхши кўрсанг боласин, Иззат қилгин онасин.
Бирор кишининг фарзандига ҳурмат билан қарасангиз, унинг онасини ҳам эъзозланг, деган фикр бор. Мақол одамлар орасидаги меҳр ва ҳурматни эслатади.
Она билан бола — гул билан лола.
Она ва боланинг бир-бирига яқинлиги гул билан лолага қиёсланган. Бу ўхшатиш уларнинг меҳрли муносабатини кўз олдига келтиради.
Она — дарахт, бола — мева.
Дарахт мева бергани каби, она ҳам фарзандни вояга етказади. Мақол бола ва она ўртасидаги боғлиқликни содда ўхшатиш билан англатади.
Она — меҳрибон, ота — ғамғузор.
Мақолда онанинг меҳрибонлиги, отанинг эса ташвиш ва ғамхўрлиги тилга олинади. Ҳар бир ота-она фарзандига меҳр бериши ва унинг ҳолидан хабар олиши мумкин.
Онангни қуёш билсанг, Отангни ой бил.
Қуёш ва ой образлари ота-онани улуғлаш, иккаласини ҳам эъзозлаш фикрини билдиради. Бу сўзларни ота-онага ҳурмат ҳақида гап кетганда ишлатиш мумкин.
Онанинг кўнгли болада, Боланинг кўнгли далада.
Мақол она фарзанди ҳақида кўп ўйлаши, боланинг эса кўпинча ўйин ва ташқи оламга берилишини тасвирлайди. Бу ҳар бир она ва бола доим шундай бўлади дегани эмас, балки таниш ҳолатни эслатадиган ифодадир.
Фарзанд бахти — она тахти, Фарзанд камоли — ота жамоли.
Фарзанднинг бахтли ва камолга етган бўлиши ота-онага қувонч бағишлайди. Оилада боланинг ютуғи яқинлар учун ҳам хурсандчилик бўлишини шу мақол билан айтиш мумкин.
Фарзанд боққан ота, Жонни қоққан она.
Мақолда ота ва онанинг фарзанд учун қиладиган меҳнати эслатилади. “Жонни қоққан” ибораси онанинг бор кучини сарфлаб парвариш қилишини ифодалайди.
Бола — лой, она — кулол.
Кулол лойга шакл бергани каби, она ҳам боланинг тарбиясига таъсир қилади, деган мазмун англашилади. Бу қиёс тарбиядаги меҳр ва масъулиятни ёдга солади.
Она қилса зўрликни, Бола тортар хўрликни.
Бу мақол катталарнинг қўпол муносабати болага оғир ботиши мумкинлигини эслатади. Фарзанд билан мулойим гаплашиб, хатосини тинч тушунтириш маъқул.
Онадан кўрган тўн бичар, Отадан кўрган ўқ йўнар.
Фарзанд кўпинча ота-онасининг хатти-ҳаракатидан ўрнак олади. Шу боис катталар кундалик ишда ҳам болага яхши намуна кўрсатиши мумкин.
Эрка тутса онаси, Талтаяди боласи.
Мақол болани ҳаддан ташқари эркалатиш унинг ўзини тутишига таъсир қилиши мумкинлигини айтади. Меҳр билан бирга аниқ ва мулойим талаб ҳам керак бўлади.
Тўғри тутса онаси, Юртга эга боласи.
Болани яхши тарбиялаш унинг келажакда эл-юртга фойдаси тегадиган инсон бўлиб улғайишига ёрдам беради, деган мазмун бор. Бу ерда “тўғри тутиш” меҳр билан йўл кўрсатишни англатади.
Мақолларни оила ва дарсда қандай ишлатиш мумкин?
Иншода мақолни мавзуга мос жойда келтиринг, сўнг унинг маъносини ўз сўзингиз билан изоҳланг. Фақат мақолнинг ўзини ёзиб қўйиш фикрингизни тўлиқ очмайди.
Уйда эса бир мақолни танлаб, унинг ҳаётдаги мисолини гаплашиб кўринг. Масалан, она фарзандига мактаб анжомларини тайёрлашда ёрдам берган вазият “Ота — билак, она — юрак” мақолини тушунтиришга кўмаклашади.
Энг машҳур мақолларнинг маъноси
Она — дарахт, бола — мева.
Бу мақолни болага дарахт ва мева мисолида тушунтириш осон: дарахт парвариш қилинса, мева беради; бола ҳам меҳр ва тарбия билан улғаяди.
Масалан, Малика исмли ўқувчи оиласи унга китоб ўқиб бериши ва дарсини тартибга солишда кўмаклашишини айтиши мумкин. Шу мисолда у ўзига берилаётган ғамхўрликни кўрсатади.
Яхши кўрсанг боласин, Иззат қилгин онасин.
Бу мақол фарзандни қадрлаш билан бирга унинг онасига ҳам ҳурмат кўрсатиш кераклигини англатади. Ҳурмат самимий муомала ва эътибор билан намоён бўлади.
Маҳаллада қўшнининг боласига яхши муносабатда бўлган киши унинг онаси билан ҳам одобли гаплашади. Шу вазиятда мақолнинг мазмуни аниқ кўринади.
Онанинг кўнгли болада, Боланинг кўнгли далада.
Бу ерда она ва боланинг эътибори турли томонга қаратилиши тасвирланган: она фарзандининг ҳолидан хавотир олса, бола ўйинга ошиқиши мумкин. Бу юмшоқ киноя билан айтилган, ҳамма оилага бирдек тегишли қоида эмас.
Масалан, Жасур ҳовлида ўйнаб юриб, онаси уни дастурхон ёнига чақирганини эшитмай қолиши мумкин. Оилада бу мақолни шу каби оддий вазиятни тасвирлаш учун ишлатишади.
Фарзанд бахти — она тахти, Фарзанд камоли — ота жамоли.
Фарзанднинг бахти ва яхши улғайиши ота-онасини қувонтиради. Мақол боланинг ютуғи фақат ўзига эмас, яқинларига ҳам қувонч олиб келишини англатади.
Мактабдаги тадбирда ўқувчи ўз меҳнати билан яхши натижага эришса, оиласи бундан мамнун бўлади. Ота-она уни қўллаб-қувватлагани ҳам шу қувончга қўшилади.
Болалар учун қисқа мақоллар
- Ота — ақл, она — идрок.
- Ота — билак, она — юрак.
- Она билан бола — гул билан лола.
- Она — дарахт, бола — мева.
- Она — меҳрибон, ота — ғамғузор.
- Бола — лой, она — кулол.
Кўп бериладиган саволлар
Иншода она ҳақида қайси мақолни ишлатиш мумкин?
“Она — дарахт, бола — мева” ёки “Ота — билак, она — юрак” мақолларини танлашингиз мумкин. Иншода унинг маъносини мавзуингизга боғлаб, ўз сўзингиз билан изоҳланг.
“Бола — лой, она — кулол” мақолини болага қандай тушунтириш мумкин?
Кулол лойдан буюм ясагани каби, она ҳам боланинг тарбиясига ҳисса қўшади, деб содда тушунтиринг. Сўнг меҳр ва яхши намуна боланинг улғайишида қандай ёрдам беришини муҳокама қилинг.
“Онанинг кўнгли болада, Боланинг кўнгли далада” мақоли нимани англатади?
У она фарзандини ўйлаши, бола эса баъзан ўйин билан банд бўлишини тасвирлайди. Бу ибора ҳамма она ва болага тегишли қатъий қоида эмас, таниш ҳолатнинг ифодасидир.