Kuchli parol — boshqalar oson topa olmaydigan, yetarlicha uzun va faqat bitta hisob uchun ishlatiladigan maxfiy yozuv. Uni shaxsiy ma’lumotlar yoki tanish ketma-ketliklardan tuzmagan ma’qul. Quyidagi yetti qoida parol o’ylab topish, uni xavfsiz saqlash va hisobingizni qo’shimcha himoyalashga yordam beradi.
Kuchli parol nimasi bilan oddiy paroldan farq qiladi?
Parol — hisobingizga kirishda shaxsingizni tasdiqlash uchun kiritadigan maxfiy belgilar to’plami. Hisob deganda elektron pochta, o’quv platformasi yoki boshqa xizmatdagi shaxsiy sahifangiz tushuniladi. Uni uyingiz kalitiga o’xshatish mumkin: kalit sizda bo’lsa, eshikni ochasiz; boshqaga o’tsa, u ham kirishi mumkin.
Murakkab ko’rinish har doim ishonchli himoya degani emas. Masalan, ismning oxiriga undov belgisi qo’shish uni tanish so’z bo’lishdan chiqarmaydi. Uzunroq, oldindan aytib bo’lmaydigan yozuvni tanlash foydaliroq. Lekin eng puxta parol ham boshqalarga oshkor bo’lsa, hisobni himoya qila olmaydi.
Parol tuzishda qaysi yetti qoidaga amal qilish kerak?
-
Qisqa yozuv o’rniga uzunroq parol tanlang. Xizmat ruxsat bergan chegaralar doirasida shoshmasdan uzun yozuv tuzing. Faqat uzunlikning o’zi yetmaydi: bitta harfni qayta-qayta yozish yoki hammaga tanish jumlani ko’chirish yaxshi yechim emas. Maqsad — uzunlik bilan birga oldindan topish qiyin bo’lgan tarkibni tanlash.
-
Bir-biriga bog’liq bo’lmagan so’zlardan foydalaning. Bir nechta aloqasiz so’zni xayolan birlashtirish eslab qolishga yordam berishi mumkin. Buni parol iborasi deyishadi. Tayyor maqol, qo’shiq satri yoki mashhur gapni olmang: tanish iboraning davomini taxmin qilish osonroq. So’zlar siz yaratgan g’alati manzarani eslatsin, ammo hayotingizni oshkor qilmasin.
-
Shaxsiy ma’lumotlaringizni qo’shmang. Ismingiz, tug’ilgan kuningiz, telefon raqamingiz yoki maktabingiz nomi parol uchun yaxshi asos emas. Bunday ma’lumotni tanishlaringiz bilishi yoki sahifangizdan ko’rishi mumkin. Masalan, Jasur ismli o’quvchi o’z ismi bilan sinfini birlashtirsa, uni taniydigan odam uchun taxmin qilishni yengillashtiradi.
-
Tanish ketma-ketliklardan qoching. Ketma-ket raqamlar, alifbo bo’yicha yozilgan harflar va klaviaturadagi yonma-yon tugmalar esda oson qoladi. Afsuski, ularni taxmin qilish ham oson. Bir xil belgini takrorlash o’rniga, bir-biriga qanday bog’langanini boshqalar anglay olmaydigan tarkib tanlang.
-
Belgilarni faqat bezak sifatida qo’shmang. Xizmat talab qilsa, katta va kichik harflar, raqamlar hamda maxsus belgilardan foydalaning. Maxsus belgilar — masalan, undov yoki savol belgisi. Biroq oddiy so’z oxiriga bitta belgi qo’yib, parolni yetarlicha himoyaladim deb o’ylamang. Butun yozuvning taxmin qilishga qanchalik qulayligini baholang.
-
Har bir hisob uchun alohida parol yarating. Pochta bilan o’quv platformasiga bir xil parol qo’ymang. Bir xizmatdagi parolingiz oshkor bo’lsa, o’sha yozuvni boshqa hisoblarda ham sinab ko’rishlari mumkin. Alohida parollar bitta hisobdagi muammoning boshqalariga tarqalish xavfini kamaytiradi.
-
Eski parolni ozgina o’zgartirib ishlatmang. Oxiridagi raqamni almashtirish yoki xizmat nomini qo’shish yangi, mustaqil parol yaratmaydi. Eski yozuvni bilgan odam bunday o’zgarishni ham taxmin qilishi mumkin. Yangi hisob ochayotganda avvalgi qolipdan voz kechib, boshqacha tarkib tanlang.
Parollarni qanday eslab qolish va saqlash mumkin?
Har bir hisobning parolini yodda tutish qiyinlashishi tabiiy. Parol boshqaruvchisi — parollarni saqlash va yangisini yaratishga yordam beradigan dastur — bu vazifani yengillashtirishi mumkin. Uning o’zini ochadigan asosiy parol alohida va puxta bo’lsin. Tanlashda noma’lum reklamadagi va’daga emas, xizmatning himoya va tiklash imkoniyatlariga e’tibor bering.
Parolni telefoningizdagi oddiy qaydga, umumiy suhbatga yoki sinfdoshlaringiz ko’radigan hujjatga yozmang. Qog’ozga yozsangiz, uni boshqalar bemalol ko’radigan joyda qoldirmang. Ekran chetiga yopishtirilgan yozuv qulay tuyuladi, lekin yoningizga kelgan odamga ham ko’rinadi.
Yodlash uchun xayolingizda kichik voqea yaratsangiz bo’ladi. Bu voqeani ijtimoiy tarmoqda aytib bermang va parolni tanishlaringiz bilan mashq qilmang. Bolaning hisobiga kattalar yordami kerak bo’lsa, saqlash va tiklash yo’lini ota-ona bilan oldindan kelishib olish foydali.
Paroldan tashqari hisobni nima himoyalaydi?
Ikki bosqichli tasdiqlash kirishda paroldan keyin yana bir tasdiq so’raydi. Bu, masalan, maxsus ilovada chiqadigan kod yoki qurilmangizga kelgan so’rov bo’lishi mumkin. Xizmat bunday imkoniyatni taklif qilsa, uni yoqish hisobingizga qo’shimcha himoya beradi. Kodni esa parol kabi sir saqlang.
Parolni qayerga kiritayotganingiz ham ahamiyatli. Xabarda kelgan havola sizni tanish sahifaga o’xshash soxta sahifaga olib borishi mumkin. Shubha tug’ilsa, xabardagi havolani ochish o’rniga xizmatning o’zingiz biladigan ilovasi yoki manzilidan kiring. Yordam taklif qilgan begona odamga parol yoki tasdiqlash kodini yubormang.
Maktabdagi yoki boshqa umumiy kompyuterda ishingiz tugagach, hisobdan chiqing. Faqat sahifani yopish har doim ham hisobdan chiqish degani emas. Begona qurilmada parolni saqlash taklifiga rozi bo’lmaslik keyingi foydalanuvchiga hisobingiz ochiq qolishining oldini olishga yordam beradi.
Parol boshqalarga ma’lum bo’lsa, nima qilish kerak?
Oshkor bo’lgan parolni xizmatning rasmiy ilovasi yoki sayti orqali almashtiring. Uni boshqa hisoblarda ham ishlatgan bo’lsangiz, o’sha hisoblarga ham yangi, bir-biridan farqli parollar qo’ying. Ayniqsa, boshqa hisoblarni tiklash uchun foydalanadigan elektron pochtangizni tekshiring.
Hisob sozlamalarida kirilgan qurilmalar ro’yxati bo’lsa, uni ko’rib chiqing va o’zingizga tegishli bo’lmagan kirishlarni yakunlang. Tiklash uchun yozilgan telefon yoki pochta manzili ham sizniki ekanini tekshiring. Hisobga kira olmasangiz, xizmatning rasmiy tiklash yo’lidan foydalaning; uni ochib berishni va’da qilgan begonalarga ma’lumot yubormang.
Qiziqarli faktlar
- Bo’sh joy ayrim xizmatlarda parolning bir qismi bo’lishi mumkin, ammo hamma xizmat ham uni qabul qilmaydi.
- Katta va kichik harflar parolda turli belgilar sifatida qabul qilinishi mumkin. Klaviatura holatini tekshirish kirishdagi xatoni topishga yordam beradi.
- Parol yoziladigan maydondagi nuqtalar belgilarni yoningizdagi odamdan yashiradi; bu parolning kuchli ekanini bildirmaydi.
- Hisobni tiklash kodi ham maxfiy ma’lumotdir. Uni bilgan begona odam hisobingizga kirishga urinishi mumkin.
O’zingiz tekshirib ko’ring: muhim hisoblaringiz nomini yozib, qaysilarida bir xil parol borligini xayolan belgilang. Parollarning o’zini bu ro’yxatga kiritmang. Takrorlanganlarini alohida parollarga almashtirishdan boshlang.
Ko’p beriladigan savollar
Uzun parolga ham raqam va belgi qo’shish shartmi?
Bu xizmatning talabiga bog’liq. Talab qilingan belgilarni qo’shing, lekin faqat ularning borligiga suyanmang: uzunlik, oldindan topib bo’lmaslik va boshqa hisoblarda takrorlanmaslik ham kerak.
Bitta kuchli parolni hamma joyda ishlatsa bo’ladimi?
Har bir hisob uchun alohida parol tanlagan ma’qul. Bitta yozuv oshkor bo’lsa, uni ishlatgan boshqa hisoblaringiz ham xavf ostida qoladi.
Parolimni do’stimga aytsam bo’ladimi?
Parolingizni do’stingizga bermaganingiz ma’qul. Biror fayl yoki topshiriqni ko’rsatish kerak bo’lsa, hisobni berish o’rniga xizmatdagi ulashish imkoniyatidan foydalaning.
Parolni unutib qo’ysam, qanday tiklayman?
Xizmatdagi parolni tiklash bo’limidan foydalaning. Odatda buning uchun hisobga oldindan bog’langan pochta yoki telefon kerak bo’ladi, shuning uchun bu ma’lumotlarni yangilab turing.