Синонимлар ва антонимлар бўйича бу тест маънодош ҳамда зид маъноли сўзларни ажратишга ёрдам беради. Унда 10–16 ёшли мактаб ўқувчилари ва катталар учун осондан мураккабга қараб тузилган 20 та савол бор. Ҳар бир саволда битта жавобни танланг, сўнг жавоблар бўлими орқали ўзингизни текширинг.
Синонимлар ва антонимлар бўйича тест саволлари
Дастлаб атамалар ва кундалик сўзлардан бошланг. Синонимлар маъноси бир-бирига яқин сўзлар, антонимлар эса қарама-қарши маънони билдирувчи сўзлардир; танлашда сўзларнинг ёзилишига эмас, мазмунига қаранг.
- Синонимлар деб қандай сўзларга айтилади?
А) Маъноси бир-бирига яқин сўзларга
Б) Маъноси бир-бирига зид сўзларга
C) Ёзилиши бир хил, маъноси бошқа сўзларга
Д) Фақат бир хил ҳарф билан бошланувчи сўзларга - Антонимларнинг асосий белгиси нима?
А) Бир хил товуш билан бошланиши
Б) Бир хил миқдордаги ҳарфлардан тузилиши
C) Қарама-қарши маъно билдириши
Д) Бир-бирига яқин маъно билдириши - “Катта” сўзига маънодош сўзни топинг.
А) Кичик
Б) Улкан
C) Узун
Д) Кенг - “Иссиқ” сўзининг антоними қайси?
А) Илиқ
Б) Қайноқ
C) Ҳароратли
Д) Совуқ - “Чиройли” сўзини маъноси яқин қайси сўз билан алмаштириш мумкин?
А) Хунук
Б) Гўзал
C) Оддий
Д) Янги - “Узоқ” сўзига зид маъноли сўзни белгиланг.
А) Яқин
Б) Олис
C) Йироқ
Д) Узоқдаги - Қуйидаги жуфтликлардан қайси бири синонимлардан тузилган?
А) Оқ — қора
Б) Эрта — кеч
C) Катта — кичик
Д) Тез — илдам
Сўзлар ўртасидаги маъно муносабатлари
Энди жуфтликлар ва қисқа гапларни солиштиринг. Бир мавзуга тегишли икки сўз доим ҳам маънодош ёки зид маъноли бўлавермайди: масалан, дафтар ва қалам турли буюмларни билдиради.
- Антоним сўзлар берилган қаторни аниқланг.
А) Мактаб — синф
Б) Шод — хурсанд
C) Баланд — паст
Д) Чиройли — гўзал - “Малика совғани кўриб хурсанд бўлди” гапидаги “хурсанд” сўзига маънодош сўз қайси?
А) Шод
Б) Ҳайрон
C) Хафа
Д) Толиққан - “Хона кенг экан” гапидаги “кенг” сўзининг антонимини топинг.
А) Катта
Б) Ёруғ
C) Узун
Д) Тор - “Жасур” сўзига маънодош сўз берилган жавобни белгиланг.
А) Кучли
Б) Чаққон
C) Ботир
Д) Эпчил - “Бошламоқ” феълига зид маъноли феъл қайси?
А) Киришмоқ
Б) Тугатмоқ
C) Давом эттирмоқ
Д) Такрорламоқ - “Нодира укасига мулойим гапирди” гапида “мулойим” ўрнига маъноси яқин қайси сўз мос келади?
А) Баланд
Б) Қўпол
C) Шошилиб
Д) Юмшоқ - “Қоронғи хона” бирикмасидаги биринчи сўзга антоним топинг.
А) Катта
Б) Ёруғ
C) Сокин
Д) Бўш
Гапдаги маънога қараб танлаш
Сўзнинг гапда қандай маънода келганига эътибор беринг. Масалан, “енгил юк” ва “енгил топшириқ” бирикмаларида бир хил сифат қатнашса ҳам, уни алмаштирадиган сўзлар ҳар доим бир хил бўлмайди.
- “Болалар синфни озода сақлашди” гапидаги “озода” сўзини қайси сўз билан алмаштириш мумкин?
А) Покиза
Б) Ёруғ
C) Кенг
Д) Сокин - “Бу юк оғир” гапида “оғир” сўзининг антоними қайси?
А) Осон
Б) Майда
C) Енгил
Д) Кучсиз - “Эски дафтарни жавонга қўйдим” гапидаги “эски” сўзига зид маъноли сўзни танланг.
А) Тоза
Б) Янги
C) Бутун
Д) Чиройли - “Қалин дафтар” бирикмасидаги “қалин” сўзининг антоними қайси?
А) Ингичка
Б) Тор
C) Юпқа
Д) Кичик - Қайси қатордаги барча сўзлар ўзаро маънодош?
А) Ақлли, чаққон, кучли
Б) Кенг, тор, катта
C) Ширин, мазали, аччиқ
Д) Ақлли, доно, зукко - “Масала осон, жавоб эса тўғри эди” гапидаги “осон” ва “тўғри” сўзларининг иккаласи ҳам антонимлари билан алмаштирилган жавобни топинг.
А) Масала қийин, жавоб эса нотўғри эди.
Б) Масала енгил, жавоб эса аниқ эди.
C) Масала қийин, жавоб эса тўғри эди.
Д) Масала осон, жавоб эса нотўғри эди.
Тўғри жавоблар
Танлаган вариантларингизни қуйидаги жавоблар билан солиштиринг. Хато чиққан саволда фақат ҳарфни ёдламанг: изоҳни ўқиб, сўзлар орасидаги муносабатни тушунтириб кўринг.
- А) Маъноси бир-бирига яқин сўзлар синонимлар дейилади, уларнинг ёзилиши ёки бошланиш ҳарфи бир хил бўлиши шарт эмас.
- C) Антонимлар қарама-қарши маънони билдиради, шу сабабли уларни товуш ёки ҳарфлар сонига қараб аниқлаб бўлмайди.
- Б) Улкан — катта сўзига маънодош бўлиб, катталик маъносини кучлироқ ифодалайди.
- Д) Совуқ сўзи иссиқ сўзига зид маъно билдиради, илиқ ва қайноқ эса бу қарама-қаршиликни бермайди.
- Б) Гўзал ва чиройли сўзлари бир-бирига яқин маънода келади, янги эса буюмнинг бошқа белгисини билдиради.
- А) Яқин сўзи узоқ сўзининг антоними, олис ва йироқ эса унга маънодошдир.
- Д) Тез ва илдам сўзлари ҳаракатнинг бажарилиш суръатини бир-бирига яқин маънода ифодалайди.
- C) Баланд ва паст сўзлари қарама-қарши маъноли белгиларни билдиргани учун антоним жуфтлик ҳосил қилади.
- А) Шод сўзи хурсанд сўзига маънодош бўлиб, гапдаги қувонч ҳолатини сақлайди.
- Д) Хонанинг кенглигига қарама-қарши белги тор сўзи билан ифодаланади, ёруғ эса бошқа белгини билдиради.
- C) Ботир ва жасур сўзлари қўрқмаслик маъносида яқин, кучли бўлиш эса жасурлик билан айнан бир маъно эмас.
- Б) Тугатмоқ ишнинг якунига етишини, бошламоқ эса унинг бошланишини билдиради.
- Д) Юмшоқ гапирмоқ бирикмаси бу гапда мулойим гапирмоқ маъносига яқин келади.
- Б) Ёруғ сўзи қоронғи сўзига зид бўлиб, хонадаги ёруғлик ҳолатини қарама-қарши ифодалайди.
- А) Покиза ва озода сўзлари тозалик маъносида яқин, шу боис алмаштирилганда гапнинг асосий мазмуни сақланади.
- C) Юкнинг оғирлигига зид белги енгил сўзи билан ифодаланади, осон эса одатда иш ёки топшириққа нисбатан қўлланади.
- Б) Янги сўзи эски сўзининг антоними, тоза сўзи эса дафтарнинг эскилигига зид маъно билдирмайди.
- C) Дафтарнинг қалинлигига қарама-қарши белги юпқа сўзи билан ифодаланади, ингичка эса бу бирикмага мос эмас.
- Д) Ақлли, доно ва зукко сўзлари ақл-заковатни ифодалашда ўзаро яқин маъноли сўзлардир.
- А) Бу вариантда осон сўзи қийин билан, тўғри сўзи эса нотўғри билан алмаштирилган.
Натижангизни баҳоланг
Ҳар бир тўғри жавоб учун ўзингизга бир балл беринг. Қуйидаги даражалар мактаб баҳоси эмас, қайси машқларга қайтиш кераклигини кўрсатадиган йўналишдир.
- 0–7 та тўғри жавоб — бошланғич даража. Маънодош ва зид маъноли сўзларни ажратишни машқ қилинг; катта — улкан ва катта — кичик жуфтликларини солиштиришдан бошланг.
- 8–14 та тўғри жавоб — асослар тушунарли. Хато қилган саволларингиздаги сўзлар билан гап тузинг, айниқса сўзнинг айнан шу гапдаги маъносини текширинг.
- 15–20 та тўғри жавоб — яхши натижа. Энди бир сўзга бир нечта маънодош топиб, улар гапда бир-бирини қаерда алмаштира олишини синаб кўринг.
Машқ учун дафтарингизга хато қилган жуфтликларни ёзинг ва ҳар бирига биттадан содда гап тузинг: сўз маъноси гап ичида аниқроқ кўринади.
Кўп бериладиган саволлар
Синонимларни ҳар қандай гапда алмаштириш мумкинми?
Йўқ, маънодош сўзлар ҳар бир гапда бирдек мос келавермайди. Масалан, “катта уй” ўрнига “улкан уй” дейиш мумкин, лекин “катта опа” бирикмасида бундай алмаштириш маънони ўзгартиради.
“Оғир” сўзининг антоними доим “енгил” бўладими?
Йўқ, мос антоним гапдаги маънога боғлиқ. “Оғир юк” бирикмасига “енгил юк” қарама-қарши келади, “оғир масала” бирикмасида эса “осон масала” дейиш мумкин.
Тестда хато қилган сўзларимни қандай машқ қилсам бўлади?
Уларни алоҳида ёзиб, ёнига маънодош ёки зид маъноли жуфтини қўйинг. Кейин шу сўзлар қатнашган гапларни тузинг ва алмаштирганда мазмун сақланганини ёки қарама-қарши бўлганини текширинг.