Fizika formulalari testi 20 ta savoldan iborat bo’lib, harakat, kuch, energiya, issiqlik va elektr mavzularini qamrab oladi. Savollar 10–16 yoshli maktab o’quvchilari hamda bilimini tekshirmoqchi bo’lgan kattalar uchun tuzilgan. Har bir savolda bitta javobni tanlang, belgilagan variantlaringizni yozib boring va oxirida javoblar jadvali bilan solishtiring.
Fizika formulalari bo’yicha test savollari
Dastlab formulani tanlaysiz, keyin esa sodda masalalarni yechasiz. Belgilar odatdagi fizik ma’noda qo’llangan; ayrim savollarda ularning ma’nosi alohida ko’rsatilgan. Hisoblashdan oldin berilgan kattaliklarning birliklariga ham qarang.
| № | Savol va javob variantlari |
|---|---|
| 1 | Tekis harakatda tezlik qanday topiladi? A) v = s/t B) v = s × t C) v = t/s D) v = s/t² |
| 2 | Jism v tezlik bilan tekis harakat qilsa, t vaqt ichida bosib o’tgan yo’li qaysi formula bilan hisoblanadi? A) s = v/t B) s = v × t C) s = t/v D) s = v² × t |
| 3 | Tekis harakatda yo’l va tezlik ma’lum. Harakat vaqtini toping. A) t = s × v B) t = v/s C) t = s/v D) t = s/v² |
| 4 | Massasi m, hajmi V bo’lgan jismning zichligi qanday ifodalanadi? A) ρ = m × V B) ρ = V/m C) ρ = m/V² D) ρ = m/V |
| 5 | S yuzaga tik yo’nalgan F kuch hosil qiladigan bosim formulasi qaysi? A) p = F × S B) p = F/S C) p = S/F D) p = F/S² |
| 6 | Massasi m bo’lgan jism a tezlanish olsa, unga ta’sir qilayotgan natijaviy kuchni qanday topasiz? A) F = m × a B) F = m/a C) F = a/m D) F = m × a² |
| 7 | O’zgarmas kuch jismning ko’chishi bilan bir yo’nalishda ta’sir qilmoqda. Bajarilgan ish formulasi qaysi? A) A = F/s B) A = s/F C) A = F × s² D) A = F × s |
| 8 | A ish t vaqt davomida bajarildi. O’rtacha quvvat N qanday hisoblanadi? A) N = A × t B) N = t/A C) N = A/t D) N = A/t² |
| 9 | Zanjir qismi uchun Om qonuniga ko’ra, tok kuchi qanday topiladi? A) I = U/R B) I = U × R C) I = R/U D) I = U/R² |
| 10 | Qarshiligi R bo’lgan o’tkazgichdan I tok o’tmoqda. Uning uchlaridagi kuchlanish formulasini belgilang. A) U = I/R B) U = R/I C) U = I² × R D) U = I × R |
| 11 | Kuchlanish U va tok kuchi I orqali qarshilik qanday aniqlanadi? A) R = U × I B) R = U/I C) R = I/U D) R = U/I² |
| 12 | Tok kuchi o’zgarmasa, t vaqt ichida o’tkazgich kesimidan o’tgan elektr zaryadi q qancha bo’ladi? A) q = I/t B) q = t/I C) q = I × t D) q = I² × t |
| 13 | Massasi m, tezligi v bo’lgan jismning ilgarilanma harakat kinetik energiyasi qaysi ifodaga teng? A) E = m × v B) E = m × v² C) E = m × v/2 D) E = m × v²/2 |
| 14 | Yer sirtiga yaqin joyda jism tanlangan nol sathdan h balandlikda turibdi. Uning og’irlik kuchiga bog’liq potensial energiyasi qanday topiladi? A) E = m × g/h B) E = m × g × h C) E = m × h/g D) E = g × h/m |
| 15 | Jism erimasdan va bug’lanmasdan qizdirilmoqda. Harorat o’zgarishi Δt bo’lsa, olingan issiqlik miqdori qaysi formula bilan topiladi? A) Q = c × m × Δt B) Q = c × m/Δt C) Q = c × Δt/m D) Q = m × Δt/c |
| 16 | Qarshiliklari R₁ va R₂ bo’lgan ikkita rezistor ketma-ket ulandi. Umumiy qarshilikni belgilang. A) R = R₁ × R₂/(R₁ + R₂) B) R = R₁ × R₂ C) R = R₁ + R₂ D) R = (R₁ + R₂)/2 |
| 17 | O’quvchi 120 m yo’lni 60 s da bosib o’tdi. Uning o’rtacha tezligi qancha? A) 0,5 m/s B) 2 m/s C) 60 m/s D) 7200 m/s |
| 18 | 3 m² yuzaga tik yo’nalishda 60 N kuch ta’sir qilmoqda. Bosimni hisoblang. A) 180 Pa B) 0,05 Pa C) 63 Pa D) 20 Pa |
| 19 | Qarshiligi 4 Ω bo’lgan rezistor uchlaridagi kuchlanish 12 V. Undan o’tayotgan tok kuchi qancha? A) 48 A B) 0,33 A C) 3 A D) 16 A |
| 20 | Qurilma 10 s davomida 200 J ish bajardi. Uning o’rtacha quvvatini toping. A) 20 W B) 2000 W C) 0,05 W D) 190 W |
To’g’ri javoblar
Avval barcha savollarga javob berib chiqing. So’ng har bir mos javob uchun bir ball qo’ying; xato tanlangan va javobsiz qolgan savollarga ball qo’shmang.
| № | Javob | Nega shu variant to’g’ri? |
|---|---|---|
| 1 | A) | Tekis harakat tezligi bosib o’tilgan yo’lning sarflangan vaqtga nisbatiga teng. |
| 2 | B) | O’zgarmas tezlikni harakat vaqtiga ko’paytirib, bosib o’tilgan yo’l topiladi. |
| 3 | C) | s = v × t tengligidan vaqtni ajratsak, t = s/v hosil bo’ladi. |
| 4 | D) | Zichlik jism massasining uning hajmiga nisbatini bildiradi. |
| 5 | B) | Bosim yuzaga tik ta’sir qilayotgan kuchni shu yuzaning maydoniga bo’lish orqali topiladi. |
| 6 | A) | Nyutonning ikkinchi qonuniga ko’ra, natijaviy kuch massa bilan tezlanish ko’paytmasiga teng. |
| 7 | D) | Kuch va ko’chish bir yo’nalishda bo’lsa, ish ularning ko’paytmasiga teng bo’ladi. |
| 8 | C) | O’rtacha quvvat bajarilgan ishning shu ishga sarflangan vaqtga nisbatidir. |
| 9 | A) | Om qonuni tok kuchini kuchlanishning qarshilikka nisbati orqali ifodalaydi. |
| 10 | D) | I = U/R tengligidan kuchlanish U = I × R ko’rinishida topiladi. |
| 11 | B) | Om qonunidan qarshilikni ajratib yozsak, R = U/I kelib chiqadi. |
| 12 | C) | O’zgarmas tokda o’tgan zaryad tok kuchi bilan vaqtning ko’paytmasiga teng. |
| 13 | D) | Ilgarilanma harakat kinetik energiyasi massa va tezlik kvadrati ko’paytmasining yarmiga teng. |
| 14 | B) | Yer sirtiga yaqin joyda potensial energiya massa, erkin tushish tezlanishi va balandlik ko’paytmasidan topiladi. |
| 15 | A) | Qizdirishda issiqlik miqdori solishtirma issiqlik sig’imi, massa va harorat o’zgarishi ko’paytmasiga teng. |
| 16 | C) | Ketma-ket ulangan rezistorlarning qarshiliklari qo’shiladi. |
| 17 | B) | O’rtacha tezlik v = 120/60 = 2 m/s bo’ladi. |
| 18 | D) | Bosim p = 60/3 = 20 Pa ga teng. |
| 19 | C) | Tok kuchi I = 12/4 = 3 A bo’ladi. |
| 20 | A) | O’rtacha quvvat N = 200/10 = 20 W ga teng. |
To’rtta savolning batafsil tahlili
Zichlik formulasida nega massa hajmga bo’linadi?
4-savoldagi ρ belgisi zichlikni bildiradi. Zichlik bir birlik hajmga qancha massa to’g’ri kelishini ko’rsatadi, shuning uchun massani hajmga bo’lamiz. Masalan, hajmi teng yog’och va temir bo’laklarining massasi turlicha bo’lishini shu tushuncha bilan izohlash mumkin.
Ish formulasini qachon to’g’ridan to’g’ri qo’llaymiz?
7-savolda kuch va ko’chish bir yo’nalishda ekani ataylab aytilgan. Shu shartda A = F × s formulasi qo’llanadi. Kuch boshqa yo’nalishda ta’sir qilsa, bu sodda ifodani shartsiz qo’llab bo’lmaydi; masalani o’qiganda yo’nalishga e’tibor bering.
Issiqlik formulasidagi belgilar nimani anglatadi?
15-savoldagi c — solishtirma issiqlik sig’imi, ya’ni moddaning birlik massasini bir darajaga isitish uchun kerak bo’ladigan issiqlik miqdori. Δt esa yakuniy haroratdan boshlang’ich haroratni ayirish orqali topiladi. Bu yerda Δt vaqt emas: bir xil harf turli mavzularda boshqa kattalikni bildirishi mumkin.
Elektr masalasida kerakli amalni qanday tanlaysiz?
19-savolda kuchlanish va qarshilik berilgan, tok kuchi so’ralgan. Shuning uchun I = U/R formulasi kerak: 12 ni 4 ga bo’lib, 3 A olamiz. Formulani avval harflarda yozing, keyin sonlarni qo’ying — shunda ko’paytirish bilan bo’lishni adashtirish ehtimoli kamayadi.
Natijangizni baholang
Quyidagi oraliqlar faqat shu mashq uchun tavsiya etilgan mezonlardir. Natija maktab bahosining o’rnini bosmaydi.
- 0–9 ta to’g’ri javob — asoslarni takrorlash bosqichi. Tezlik, zichlik va bosim formulalaridan boshlang; har bir belgi nimani anglatishini yoniga yozing.
- 10–15 ta to’g’ri javob — bilimlarni mustahkamlash bosqichi. Xato qilgan savollaringizni mavzular bo’yicha ajrating va kerakli formulani javoblarga qaramasdan qayta yozing.
- 16–20 ta to’g’ri javob — formulalarni yaxshi qo’llayapsiz. Endi shu formulalarda noma’lum kattalikni almashtirib, masalan, tezlik o’rniga vaqtni topib mashq qiling.
Ko’p beriladigan savollar
Bu testni kalkulyatorsiz yechsa bo’ladimi?
Ha, hisoblash savollaridagi sonlar kalkulyatorsiz ishlashga mos tanlangan. Bo’lish amalini qog’ozda bajaring va natija yoniga o’lchov birligini yozing.
Formulani bilsam-u, harflarni adashtirsam, nima qilay?
Har bir formula yoniga belgilar ma’nosini yozing. Masalan, harakat mavzusida s — yo’l, v — tezlik, t — vaqt; elektr mavzusida esa I — tok kuchi, U — kuchlanish, R — qarshilik.
Fizika formulalari testini qayta yechishda qanday mashq qilgan ma’qul?
Avval xato javob sababini aniqlang: formulani unutdingizmi, shartni noto’g’ri o’qidingizmi yoki hisobda adashdingizmi? Keyin javoblar jadvalini yopib, savollarni qayta yeching va har bir tanlovingizni bitta jumla bilan izohlang.