PDF — hujjatning sahifa ko’rinishini saqlab, uni turli qurilmalarda o’qish va ulashish uchun ishlatiladigan fayl formati. Uni odatda brauzer yoki PDF o’qiydigan dastur yordamida ochasiz. Quyida bunday faylni telefonda ko’rish, undan matn izlash va ochilmay qolganida nimalarni tekshirish haqida amaliy tushuntirishlar bor.
PDF nima va u nimaga kerak?
Fayl formati — ma’lumot kompyuterda qanday tartibda saqlanganini bildiradi. PDF hujjatida matn, rasm va jadvallar sahifalarga joylashadi. Uning asosiy qulayligi shuki, boshqa qurilmada ochilganda ham sahifadagi yozuv va rasmlarning joylashuvi odatda saqlanadi. Shu sababli tayyor hujjatni boshqalarga yuborishda bu format qulay.
Masalan, o’qituvchi sizga mashqlar varag’ini yubordi, deylik. Varaqda topshiriq, uning yonida rasm, pastida esa javob yoziladigan bo’sh joy bor. PDF shaklida yuborilganida bu qismlar odatda o’z joyida qoladi. Siz telefonda ko’rasiz, o’qituvchi kompyuterda ochadi, ammo ikkalangiz ham bir xil tartibdagi sahifani o’qiysiz.
PDF faqat kitob degani emas. Dars jadvali, foydalanish yo’riqnomasi, ariza namunasi yoki tadbir dasturi ham shu formatda bo’lishi mumkin. Fayl nomining oxiridagi .pdf yozuvi uning formatini tanishga yordam beradi. Masalan, mashqlar.pdf nomidagi faylni ko’rsangiz, uni hujjat sifatida ochish kerakligini tushunasiz.
PDF faylni telefonda va kompyuterda qanday ochasiz?
Ko’p qurilmalarda PDF faylni bosishning o’zi yetadi: uni ochadigan dastur ishga tushadi yoki dastur tanlash oynasi chiqadi. Telefonda faylni yuklab olingan hujjatlar orasidan topasiz. Kompyuterda esa saqlangan jildini ochib, fayl ustiga bosasiz. Ayrim brauzerlar, ya’ni internet sahifalarini ko’radigan dasturlar ham PDF hujjatini ko’rsata oladi.
Agar qurilma mos dastur topmasa, PDF o’qiydigan dastur kerak bo’ladi. Uni qurilmangizning ishonchli dasturlar do’konidan tanlang. Oddiy hujjatni o’qish uchun avval mavjud imkoniyatlarni tekshirib ko’ring: balki telefoningiz yoki brauzeringiz uni qo’shimcha dastursiz ochayotgandir. Faylni ochish bilan uni tahrirlash bir xil vazifa emas; o’qish dasturida matnni o’zgartirish imkoniyati bo’lmasligi mumkin.
Ochilgan hujjatda quyidagi amallarni sinab ko’rishingiz mumkin. Tugmalar nomi va joyi dasturga qarab farq qiladi:
- Kattalashtirish: mayda yozuvni yaqinlashtirib o’qing, keyin sahifaning boshqa qismiga o’ting.
- Sahifalarni almashtirish: hujjatni suring yoki sahifaga o’tish tugmalaridan foydalaning.
- Qidirish: qidiruv belgisi bo’lsa, kerakli so’zni yozib tekshiring.
- Saqlash: hujjat sizga yana kerak bo’lsa, nusxasini topish oson bo’lgan jildga joylang.
Nega ayrim PDF hujjatlardan matnni belgilab bo’lmaydi?
PDF ichidagi yozuv har doim ham dastur taniydigan matn bo’lavermaydi. Ba’zi hujjatlar matnli fayldan tayyorlanadi, boshqalari esa qog’oz sahifaning tasviridan tuziladi. Masalan, daftar varag’i suratga olinib PDF holida saqlansa, ekranda yozuv ko’rinadi, lekin dastur uni oddiy rasm sifatida ko’rishi mumkin. Shuning uchun bunday sahifada so’zlarni alohida belgilash ishlamasligi mumkin.
Buni tekshirish oson. Hujjatdagi biror so’zni belgilashga urinib ko’ring yoki qidiruv orqali ko’rinib turgan so’zni izlang. Agar hech narsa topilmasa, sahifa tasvir bo’lishi ehtimoli bor. Lekin bu yagona sabab emas: fayldagi cheklov yoki uni ochgan dastur imkoniyatlari ham matnni nusxalashga ta’sir qilishi mumkin.
Tasvirdagi harflarni matnga aylantirish vazifasi matnni tanib olish deb ataladi. Bunday vosita ishlatilganidan keyin ham natijani tekshirish kerak, chunki xira yozuv yoki qiyshiq tushgan sahifadagi ayrim harflar noto’g’ri tanilishi mumkin. Ayniqsa, ism, topshiriq sharti va jadvaldagi ma’lumotlarni asl sahifa bilan solishtiring. Ko’chirilgan matnga qarab rasm va jadvaldagi bog’lanishlarni ham tekshirish foydali.
Fayl ochilmasa yoki noqulay ko’rinsa, nima qilasiz?
Avval fayl to’liq yuklanganini tekshiring. Yuklash uzilib qolgan bo’lsa, hujjat ochilmasligi yoki xato xabari chiqishi mumkin. Internet aloqasini tekshirib, faylni qayta yuklab ko’ring. Keyin uni boshqa mos dasturda ochish yordam berishi mumkin; faylning o’zi shikastlangan bo’lsa, yuborgan odamdan yangi nusxa so’rang.
Telefonda butun sahifa ko’rinib, harflar juda kichik bo’lib qolishi tabiiy: ekran hujjat sahifasidan torroq. Telefonni yon tomonga burish yoki kerakli joyni kattalashtirishni sinang. Ayrim dasturlar matnni ekran kengligiga moslab ko’rsatadi, ammo bu imkoniyat hamma hujjatda bir xil ishlamaydi. Jadval yoki chizma o’qiyotganda uning sarlavhasi va izohlarini ham ko’rib turing.
Hujjatni o’zgartirmoqchi bo’lsangiz, asl nusxasini alohida saqlang. Matnni qayta yozish uchun dastlabki tahrirlanadigan faylni so’rash ba’zan osonroq yo’l bo’ladi. Shaxsiy ma’lumotlar bor hujjatni esa duch kelgan saytga yuklamang. Oddiy o’qish vazifasini qurilmadagi dastur bajarsa, faylni boshqa joyga yuborishga ehtiyoj qolmaydi.
Qiziqarli faktlar
- PDF sahifasida matn bilan birga rasm, jadval va chizma ham bo’lishi mumkin.
- Ekranda yozuvga o’xshab ko’ringan narsa aslida sahifaning tasviri bo’lishi mumkin.
- PDFni o’qish va undagi matnni tahrirlash — alohida vazifalar.
- Bir xil hujjat telefon ekranida kichikroq ko’rinsa ham, sahifadagi qismlarning joylashuvi odatda saqlanadi.
- Fayl nomining oxirini shunchaki .pdf deb almashtirish uni haqiqiy PDF hujjatiga aylantirmaydi.
O’zingizdagi oddiy PDF hujjatni ochib, tanish bir so’zni qidirib ko’ring. So’ng sahifani kattalashtirib, rasm va matnning joylashuvini kuzating. Shu kichik tekshiruv hujjatingizda qidirish ishlaydimi va uni qaysi ko’rinishda o’qish qulayligini bilishga yordam beradi.
Ko’p beriladigan savollar
PDFni internet bo’lmasa ham ochsa bo’ladimi?
Ha, fayl qurilmangizga saqlangan va uni ochadigan dastur mavjud bo’lsa, odatda internetsiz o’qiy olasiz. Faqat internet sahifasidagi havolani saqlash faylning o’zini yuklab olish bilan bir xil emas. Kerakli hujjat yuklanganini oldindan tekshirib qo’ying.
PDF hujjatdagi yozuvni o’zgartirish mumkinmi?
Ayrim PDF hujjatlarini mos tahrirlash dasturida o’zgartirish mumkin, ammo hammasini ham oson tahrirlab bo’lmaydi. Sahifa tasvir bo’lsa yoki faylda cheklov bo’lsa, qo’shimcha qiyinchilik tug’iladi. Kengroq tuzatish kerak bo’lganda dastlabki matnli faylni so’rash qulayroq.
Nega PDF ichidan so’z qidirganda topilmaydi?
Ko’rinib turgan yozuv dastur taniydigan matn emas, tasvir bo’lishi mumkin. Qidirayotgan so’zingizni to’g’ri yozganingizni ham tekshiring. Boshqa oddiy so’zni izlash yoki matnni belgilashga urinish sababni aniqlashga yordam beradi.
PDFni qog’ozga chiqarish mumkinmi?
Ha, mos dastur va printer yordamida PDF hujjatni qog’ozga chiqarish mumkin. Bosmadan oldin sahifa o’lchami, yo’nalishi va qaysi sahifalar tanlanganini tekshiring. Oldindan ko’rish oynasida matn chetlari kesilib qolmaganiga qarang.