Компьютерни тезлаштириш учун аввал кераксиз дастурлар, банд хотира ва фон вазифаларини текшириб кўринг. Қуйидаги 15 та маслаҳат секинлашиш сабабини излашга ёрдам беради: оддий қайта ишга туширишдан бошлаб, қачон устага мурожаат қилиш кераклигигача. Ҳар бир ўзгаришдан кейин одатда бажарадиган ишингизни синаб кўринг.
Компьютерни тезлаштириш ҳақида қизиқарли фактлар
Энг осон қадамлардан бошланг. Созламаларни бирданига ўзгартирмасангиз, қайси ҳаракат фойда берганини тушуниш осонроқ бўлади.
1. Компьютерни қайта ишга туширинг
Қайта ишга тушириш очиқ дастурларни ёпади ва тизимни янгидан юклайди; бу вақтинчалик носозликларни бартараф этиши мумкин. Аввал ҳужжатларингизни сақланг, сўнг тизим менюсидаги қайта ишга тушириш буйруғини танланг. Ноутбук қопқоғини ёпиш эса кўпинча уни фақат уйқу ҳолатига ўтказади.
2. Ишлатмаётган дастурларни ёпинг
Очиқ дастурлар тезкор хотира ва протсессор ресурсларидан фойдаланади: тезкор хотира жорий ишларни сақлайди, протсессор эса буйруқларни бажаради. Масалан, матн ёзаётганда сизга керак бўлмаган ўйин ёки тасвир таҳрирлаш дастурини ёпишингиз мумкин. Фақат таниш дастурларни ёпинг, номаълум тизим жараёнларига тегманг.
3. Браузердаги ортиқча варақларни камайтиринг
Браузер — интернет саҳифаларини очадиган дастур; ундаги варақлар ҳам компьютер хотирасидан фойдаланади. Айниқса, видео ёки мураккаб саҳифалар очиқ турганда юк ортиши мумкин. Кейин керак бўладиган саҳифаларни хатчўпга сақлаб, ҳозир фойдаланмаётган варақларни ёпинг.
4. Катта юклаб олишларни бошқа вақтга қолдиринг
Файл юклаб олиш интернет алоқаси билан бирга дискни ҳам банд қилиши мумкин. Масалан, дарс учун видеоалоқага кираётганингизда катта файл юкланаётган бўлса, уни вақтинча тўхтатиб кўринг. Юклаш ойнасини кузатинг: интернетдаги секинлик ҳар доим ҳам компьютернинг ўзи суст ишлаётганини англатмайди.
5. Янгиланишларни қулай вақтда бажаринг
Тизим ва дастур янгиланишлари айрим хатоларни тузатади, лекин ўрнатилиш пайтида компьютерни банд қилиши мумкин. Ишингизни сақлаб, янгиланишни қурилма керак бўлмайдиган вақтга режалаштиринг. Жараён давомида тизим кўрсатмаларига амал қилинг ва уни қувватдан узманг.
Созламалар орқали юкни қандай камайтириш мумкин?
6. Автоматик очиладиган дастурларни текширинг
Айрим дастурлар компьютер ёқилиши билан ўз-ўзидан ишга тушади, гарчи сиз улардан дарҳол фойдаланмасангиз ҳам. Созламалардаги автоматик ишга тушиш рўйхатидан ўзингиз танийдиган, керак бўлмаган дастурларни ўчириб қўйишингиз мумкин. Ҳимоя воситалари ва вазифасини билмайдиган қисмларни ўзгартирманг.
7. Дискда бўш жой қолдиринг
Тизим вақтинчалик файллар ва янгиланишлар учун дискдаги бўш жойдан фойдаланади. Диск деярли тўлган бўлса, керакли файлларнинг захира нусхасини яратинг, сўнг кераксиз юкламалар ва такрорий файлларни кўриб чиқинг. Номаълум папкаларни, айниқса тизим папкаларини қўлда ўчирманг.
8. Фойдаланилмайдиган дастурларни олиб ташланг
Ўрнатилган дастурлар дискдан жой эгаллайди, айримлари эса сиз очмасангиз ҳам фонда ишлайди. Энди керак бўлмайдиган таниш дастурни тизимнинг дастурларни олиб ташлаш бўлими орқали ўчиринг. Унинг папкасини шунчаки ўчириш етарли эмас; дастур ичидаги керакли маълумотларни олдиндан сақланг.
9. Қувват тежаш режимини текширинг
Қувват тежаш режими батарея узоқроқ ишлаши учун қурилманинг иш унумини чеклаши мумкин. Ноутбук суст ишласа, қувват созламаларини кўриб чиқинг ва вазифангизга мос режимни танланг. Юқори унум режими кўпроқ қувват сарфлаши ва қурилмани кўпроқ қиздириши мумкинлигини ҳам ҳисобга олинг.
10. Ортиқча кўриниш эффектларини камайтиринг
Ойналарнинг ҳаракатланиши, шаффофлик ва бошқа безаклар ҳам компьютер ресурсларидан фойдаланади. Имконияти чекланган қурилмада бундай эффектларни камайтириш меню ва ойналар билан ишлашни енгиллаштириши мумкин. Матн ўлчами ҳамда ўқишга қулайлик берадиган созламаларни эса ўзингизга мос ҳолда қолдиринг.
Муаммо давом этса, нималарни текшириш керак?
11. Зарарли дастурларни текширинг
Зарарли дастурлар сиздан яширин равишда ишлаши ва компьютер ресурсларини банд қилиши мумкин. Тизимнинг ички ҳимоя воситаси ёки ишончли ҳимоя дастури орқали текширувни бошланг. Рекламадаги номаълум “тезлатгич”ларни ўрнатманг, айниқса улар барча муаммони дарҳол тузатишни ваъда қилса.
12. Ҳаво йўлларини тўсманг
Қурилма ортиқча қизиганда, айрим қисмлар ўзини ҳимоя қилиш учун секинроқ ишлаши мумкин. Ноутбукни юмшоқ кўрпа ёки ёстиқ устига эмас, текис ва қаттиқ юзага қўйинг, ҳаво чиқадиган тешикларини очиқ қолдиринг. Ичини тозалаш учун тажрибангиз бўлмаса, корпусни очмай, устага мурожаат қилинг.
13. Дастур талабларини қурилмага мосланг
Ҳар бир дастур компьютердан бир хил имконият талаб қилмайди: оддий матн билан ишлаш ва мураккаб видеони таҳрирлаш ўртасида фарқ бор. Дастур кўрсатган тизим талабларини қурилмангиз маълумотлари билан солиштиринг. Вазифангизга етадиган енгилроқ дастур мавжуд бўлса, уни ишончли манбадан танланг.
14. Қайси ресурс бандлигини кузатинг
Тизимдаги вазифалар ойнаси қайси дастур протсессор, тезкор хотира ёки дискни кўпроқ банд қилаётганини кўрсатади. Масалан, секинлашиш фақат битта дастур очилганда бошланса, аввал ўша дастурга эътибор қаратинг. Бу ойнани кузатиш учун ишлатинг; тушунарсиз жараёнларни мажбуран тўхтатиш ишни бузиши мумкин.
15. Қисм алмаштиришдан олдин сабабни аниқланг
Тезкор хотира етишмаслиги ёки диск билан боғлиқ чекловлар айрим вазифаларни секинлаштириши мумкин, аммо ҳар қандай янги қисм ҳам муаммони ҳал қилавермайди. Устадан қурилмангизни текшириб, қайси қисм мос келишини тушунтиришини сўранг. Таъмир ёки алмаштиришдан аввал муҳим файлларнинг алоҳида захира нусхасини сақланг.
Компьютерни тезлаштириш ҳақида қисқача
Секинлашишнинг сабаби битта бўлмаслиги мумкин. Тезкор хотира очиқ дастурлар учун, диск эса файлларни узоқ муддат сақлаш учун хизмат қилади; шу боис дискдаги файлни ўчириш билан очиқ дастурни ёпиш бир хил натижа бермайди. Аввал қайси иш секинлашаётганини аниқлаш фойдалироқ.
Интернет саҳифаси кеч очилиши ҳам алоҳида ҳолат. Агар матн ёзиш ёки компьютердаги расмларни кўриш одатдагидек ишласа, лекин сайтлар суст очилса, интернет алоқасини ҳам текширинг. Бундай вазиятда компьютерни тезлаштириш учун тасодифий созламаларни ўзгартиришга шошилманг.
Болаларга қандай тушунтириш мумкин
Тезкор хотирани дарс қилинадиган столга ўхшатинг: столга кўп дафтар ёйилса, ишлаш учун жой камаяди. Диск эса дафтарлар сақланадиган жавонга ўхшайди. Бу ўхшатиш орқали бола очиқ дастур билан сақланган файлнинг фарқини тушуниши осонлашади.
Хавфсиз машқ сифатида бола билан очиқ ойналарни кўриб чиқинг ва қайсилари ҳозир кераклигини айтиб беришини сўранг. Кераксиз ҳужжатни аввал сақлаб, кейин унинг ойнасини бирга ёпинг. Дастур ўчириш, ҳимоя созламаларини ўзгартириш ва қурилмани очиш ишларини катталарга қолдиринг.
Амалий одат: секинлашиш қачон бошланганини ва қайси ҳаракатдан кейин камайганини ёзиб боринг. Бу қайдлар кейинги текширувда ҳам, устага мурожаат қилганда ҳам ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
Файлларни ўчирсам, компьютер дарҳол тезлашадими?
Ҳар доим ҳам эмас: бу, асосан, дискдаги жой танқислиги муаммога сабаб бўлса ёрдам беради. Секинлик бошқа сабабдан келиб чиқса, керакли расмлар ва ҳужжатларни ўчириш фойда бермаслиги мумкин.
“Тезлатгич” дастур ўрнатиш шартми?
Йўқ, оддий текширувлар учун алоҳида “тезлатгич” шарт эмас. Аввал тизимнинг ўз воситаларидан фойдаланинг, чунки номаълум дастур қўшимча юк ёки хавф туғдириши мумкин.
Компьютер фақат ёқилганда секин ишласа, нимадан бошлаш керак?
Автоматик очиладиган дастурларни ва янгиланиш жараёнларини текширишдан бошланг. Иш столи кўринганидан кейин ҳам тизим фон вазифаларини бажараётган бўлиши мумкин; шу пайтда кўп дастур очишга шошилманг.