Kompyuter sichqonchasi — ekrandagi ko’rsatkichni boshqarish, buyruqlarni tanlash va fayllar bilan ishlash uchun xizmat qiladigan qurilma. Uni tanlashda ulanish usuli, qo’lingizga qulayligi va qanday vazifada ishlatishingizga qarang. Tugmalar, harakatni sezish usuli va xarid oldidan bajariladigan oddiy tekshiruvlar ham tanlovni yengillashtiradi.
Kompyuter sichqonchasi nima vazifani bajaradi?
Sichqonchani stol ustida sursangiz, ekrandagi ko’rsatkich ham siljiydi. Ko’rsatkich — qayerni tanlayotganingizni bildiradigan belgi; u ko’pincha o’q shaklida ko’rinadi. Masalan, maktab topshirig’i yozilgan faylni ochish uchun ko’rsatkichni uning belgisi ustiga olib borasiz va tegishli tugmani bosasiz.
Asosiy tugma bilan narsalarni tanlaysiz, ikkinchi tugma bilan esa qo’shimcha buyruqlar ro’yxatini ochasiz. O’rtadagi g’ildirakcha uzun sahifani yuqoriga yoki pastga surishga yordam beradi. Buyum ustida tugmani bosib turib, sichqonchani surish orqali uni ekranda boshqa joyga ko’chirishingiz mumkin. Bu usul rasm bo’laklarini joylashtirishda yoki fayllarni tartiblashda asqatadi.
Noutbukdagi barmoq bilan boshqariladigan maydoncha ham shunga o’xshash vazifani bajaradi. Ammo alohida sichqonchani yoqtirish yoki yoqtirmaslik ish turiga va odatingizga bog’liq. Matn ichidan kerakli joyni belgilash, jadval kataklarini tanlash yoki rasm chizishda ikkala usulni sinab, o’zingizga qulayini toping.
Simli yoki simsiz turdan qaysi biri qulay?
Simli sichqoncha kompyuterga kabel orqali ulanadi. Uni tanlashda simning ish joyingizgacha yetishini va kompyuteringizda mos ulash joyi borligini tekshiring. Stol ustida kitob, daftar va boshqa buyumlar tursa, kabel ularning orasiga qisilib qolmasin. Sim erkin yotsa, qo’lingizni surish ham osonlashadi.
Simsiz turda kompyutergacha tortilgan kabel bo’lmaydi. Bunday qurilmalar quvvat uchun batareya yoki qayta quvvatlanadigan akkumulyatordan foydalanadi; ayrimlari kichik qabul qilgich bilan, boshqalari kompyuterning simsiz aloqasi orqali ulanadi. Qabul qilgich — sichqonchadan kelgan signalni kompyuterga yetkazadigan kichik moslama. Xariddan oldin aynan qaysi ulanish usuli kerakligini aniqlang.
Tanlovni faqat tashqi ko’rinishga bog’lamang. Noutbukni maktabga yoki boshqa xonaga tez-tez olib o’tsangiz, simsiz tur sizga qulay tuyulishi mumkin. Bir joyda ishlasangiz, simli tur ham ehtiyojingizni bemalol qoplaydi. Simsizini tanlaganda quvvatlash usulini, simlisida esa kabel joylashuvini oldindan o’ylab qo’ying.
Optik va lazerli sichqoncha qanday ishlaydi?
Harakatni sezish usuli ham turlicha. Optik sichqoncha ostidagi yorug’lik va sezgich yordamida yuzadagi o’zgarishni aniqlaydi, keyin bu ma’lumot ko’rsatkich harakatiga aylanadi. Sezgich — o’zgarishni payqab, qurilmaga xabar beradigan qism. Shu sababli sichqonchani ko’tarib qo’yish bilan stol ustida surish bir xil natija bermaydi.
Lazerli tur ham harakatni yorug’lik yordamida sezadi, lekin unda lazer nuri ishlatiladi. Demak, simli yoki simsiz degan nom ulanishni, optik yoki lazerli degan nom esa harakatni sezish usulini bildiradi. Bitta qurilma bir vaqtning o’zida ham simsiz, ham optik bo’lishi mumkin. Qutidagi bu yozuvlar bir-biriga zid emas.
Ishlaydigan yuzani ham hisobga oling. Yaltiroq yoki shaffof stol ayrim sichqonchalarda ko’rsatkichning notekis yurishiga sabab bo’lishi mumkin. Bunday vaziyatda maxsus taglikni sinab ko’ring. Faqat turining nomiga qarab hukm chiqarmang: qurilmaning o’zingiz foydalanadigan yuzada qanday ishlashi ham kerakli ma’lumot beradi.
Qo’lga mos shaklni qanday topasiz?
Sichqonchaning kattaligi rasmdan bilinmaydi. Imkon bo’lsa, uni xariddan oldin ushlab ko’ring: kaftingizni tabiiy qo’yganingizda barmoqlaringiz tugmalarga oson yetsin. Tugmani bosish uchun qo’lni oldinga cho’zish yoki qurilmani qattiq qisish kerak bo’lsa, boshqa shaklni ham sinang. Juda kichik model har bir odamga ham qulay kelavermaydi.
Chap qo’l bilan ishlasangiz, shakliga diqqat qiling. Ayrim modellar ikki qo’lga mos, boshqalari esa ma’lum bir qo’lga moslab tayyorlanadi. Tugmalarning joyi ham farq qilishi mumkin. Ergonomik degan yozuvni uchratsangiz, bu qurilma qo’l holatiga qulayroq moslashga mo’ljallanganini anglatadi, ammo sizga mosligini baribir ushlab tekshiring.
Sinov paytida faqat kaftni qo’yib ko’rish yetmaydi. Sichqonchani turli tomonga suring, tugmalarni bosing va g’ildirakchani aylantiring. Masalan, o’quvchi uchun tanlayotgan bo’lsangiz, uni faqat kattalarning qo’li bilan baholamang. Qurilmadan kim foydalansa, qulayligini ham o’sha odam tekshirgani ma’qul.
O’qish, ish va o’yin uchun nimalarga qarash kerak?
Matn yozish, dars tayyorlash va sahifalarni ko’rish uchun ko’p tugmali model shart emas. Asosiy tugmalari tushunarli, g’ildirakchasi qulay va harakati ravon bo’lgan qurilma bunday vazifalarga mos kelishi mumkin. Qo’shimcha imkoniyatdan foydalanmasangiz, uning borligi kundalik ishingizni o’z-o’zidan yengillashtirmaydi.
O’yinga mo’ljallangan sichqonchalarda qo’shimcha tugmalar yoki sezgirlikni o’zgartirish imkoniyati uchraydi. Sezgirlik — qo’lingizdagi kichik harakatga javoban ko’rsatkichning ekranda qancha siljishi. Uni balandroq sozlash har doim ham qulay emas: kerakli belgini aniq tanlash qiyinlashsa, sozlamani o’zingizga moslang. Rasm bilan ishlaganda ham ko’rsatkichni nazorat qilish qulayligi kerak bo’ladi.
- Mosligini tekshiring: ulanish turi kompyuteringizga to’g’ri kelsin.
- Quvvat usulini aniqlang: batareya kerakmi yoki qurilma quvvatlanadimi, oldindan biling.
- Tugmalarni sinang: ularni tasodifan bosib yubormayotganingizga e’tibor bering.
- Olib yurishni o’ylang: sumkaga joylash, kabel yoki qabul qilgichni saqlash sizga qulay bo’lsin.
Qiziqarli faktlar
- Ekrandagi ko’rsatkich bajarilayotgan vazifaga qarab shaklini o’zgartirishi mumkin: matn ustida u odatdagi o’qdan farq qiladi.
- Sichqonchaning ikkinchi tugmasi ochadigan buyruqlar ro’yxati qayerni bosganingizga qarab o’zgaradi.
- G’ildirakcha bilan sahifani surganingizda hujjatdagi matn o’zgarmaydi, faqat uning ko’rinadigan qismi almashadi.
- Kompyuter sozlamalarida ko’rsatkich tezligini o’zgartirish mumkin; qulay tezlik hamma uchun bir xil emas.
- Simsiz ulanish va optik sezgich bir qurilmada birga ishlashi mumkin, chunki ular turli vazifani bajaradi.
Oddiy sinov o’tkazing: bo’sh hujjatda bir jumla yozib, uning bir qismini sichqoncha bilan belgilang, keyin uzunroq sahifani g’ildirakcha bilan suring. Bu harakatlarda tugmalarga oson yetyapsizmi va ko’rsatkichni kerakli joyda to’xtata olyapsizmi, kuzating. Tanlashda bezakdan ko’ra shu sinov natijasiga ko’proq tayaning.
Ko’p beriladigan savollar
Noutbuk uchun faqat simsiz sichqoncha olish kerakmi?
Yo’q, noutbukda mos ulanish joyi bo’lsa, simli turdan ham foydalanasiz. Simsiz variant kabelni kamaytiradi, lekin quvvatini kuzatib turishni talab qiladi. Tanlovni noutbukni qayerda va qanday ishlatishingizga qarab qiling.
Ko’rsatkich sakrab yursa, sichqoncha buzilganmi?
Har doim ham buzilgan bo’lmaydi: ishlayotgan yuza yoki ulanish ham bunga sabab bo’lishi mumkin. Taglikda sinab ko’ring, ulanishni va simsiz qurilmaning quvvatini tekshiring. Muammo davom etsa, uni boshqa kompyuterda sinash sababni ajratishga yordam beradi.
Bola uchun eng kichik sichqonchani tanlash kerakmi?
Eng kichik modelni emas, bolaning qo’liga mosini tanlang. Barmoqlari tugmalarga bemalol yetsin va qurilmani surishda qo’lini noqulay tutmasin. Xarid oldidan bolaning o’zi ushlab ko’rgani foydaliroq.
O’yin sichqonchasi dars tayyorlashga ham yaraydimi?
Ha, o’yinga mo’ljallangan model bilan ham hujjat ochish, matn belgilash va sahifalarni ko’rish mumkin. Qo’shimcha tugmalar dars uchun majburiy emas. Qurilma qo’lingizga qulay bo’lsa va kompyuteringizga mos ulansa, asosiy vazifalarni bajaradi.