Blok pitaniya — elektr tarmog’idan kelgan tokni qurilma ishlata oladigan ko’rinishga o’zgartirib beradigan quvvat manbai. Uni tanlashda qurilma talab qiladigan kuchlanish, quvvat va ulanish joylarining mosligini tekshirish kerak. Yorliqdagi belgilarni tushunish va xarid oldidan nimalarni solishtirishni bilish sizni tasodifiy tanlovdan saqlaydi.
Blok pitaniya nima vazifa bajaradi?
Kompyuterning qismlari rozetkadan kelgan elektr bilan bevosita ishlamaydi. Ular uchun elektr ta’minotini moslashtirish kerak. Quvvat bloki shu vazifani bajaradi: tarmoqdagi o’zgaruvchan tokni qurilma qismlariga kerak bo’ladigan o’zgarmas tokka aylantiradi. O’zgaruvchan tokning yo’nalishi almashib turadi, o’zgarmas tok esa bir yo’nalishda oqadi.
Buni suv ta’minotiga qiyoslash mumkin. Hovliga kelgan suvni kerakli joyga quvur orqali yetkazganingiz kabi, quvvat manbai ham elektrni qurilmaning tegishli qismlariga uzatadi. Lekin uning ishi faqat taqsimlash emas: chiqishdagi kuchlanish ham qurilma talabiga mos bo’lishi kerak. Kuchlanish elektr zaryadlarini harakatga keltiruvchi ta’sirni ifodalaydi.
Quvvat manbaining joylashuvi turlicha bo’ladi. Stol kompyuterida u ko’pincha korpus ichida turadi, noutbukda esa tashqi adapter ko’rinishida bo’ladi. Adapter — elektr ta’minotini qurilmaga moslashtiradigan tashqi moslama. Shuning uchun xaridda faqat nomni emas, aynan qaysi qurilma uchun kerakligini ham ayting.
Yorliqdagi qaysi belgilarni o’qish kerak?
Yorliq — korpusga yopishtirilgan yoki bosilgan texnik ma’lumotlar. Unda kirish va chiqish ko’rsatkichlarini ajrating. Kirish quvvat manbai elektrni qayerdan va qanday sharoitda olishini, chiqish esa qurilmaga qanday elektr berishini bildiradi. Ularni adashtirmang: qurilmaga moslikni tekshirganda chiqish ma’lumotlari alohida kerak bo’ladi.
Asosiy birliklar volt, amper va vattdir. Volt kuchlanishni, amper tok kuchini, vatt esa quvvatni ifodalaydi. Tok kuchi sim orqali o’tayotgan elektr zaryadi oqimiga bog’liq. Quvvat esa energiya qanchalik tez uzatilishi yoki sarflanishini ko’rsatadi. Yorliqda bu birliklar odatda V, A va W belgilari bilan yoziladi.
Bu belgilar bir-birining o’rnini bosmaydi. Faqat katta W yozuvini ko’rib, mahsulotni mos deb bo’lmaydi: kuchlanish, ulanish turi va boshqa talablar ham tekshiriladi. Yozuvlar o’chgan yoki tushunarsiz bo’lsa, taxmin qilmang. Sotuvchidan mahsulotning aniq tavsifini so’rang va uni qurilma qo’llanmasidagi talablar bilan solishtiring.
Qurilmaga mos quvvat manbai qanday tanlanadi?
Tanlovni qurilmadan boshlang. Uning aniq model nomini, qo’llanmasini yoki eski quvvat manbaining o’qiladigan yorlig’ini tayyorlab oling. Masalan, noutbuk uchun adapter izlayotgan bo’lsangiz, faqat tashqi ko’rinishi o’xshash mahsulotni emas, shu qurilmaga mosligi tasdiqlangan variantni so’rang. Bir xil shakl barcha elektr ko’rsatkichlari tengligini bildirmaydi.
Stol kompyuterida esa ichki qismlar tarkibini ham bilish kerak. Qo’shimcha qismlar o’rnatilsa, elektr ta’minotiga talab o’zgarishi mumkin. Korpusdagi joy va ulash uchun kerakli simlar ham tanlovga ta’sir qiladi. Korpus — kompyuter qismlari joylashadigan quti; ulagich esa simning qurilmaga ulanadigan uchidir.
Xarid oldidan quyidagi ma’lumotlarni bir joyga yozib qo’ying. Shunda sotuvchi bilan suhbat aniqroq bo’ladi va kerakli savollar esdan chiqmaydi.
- Qurilma modeli: nomi bilan birga uning aniq turini ham ko’rsating.
- Elektr talablari: qo’llanmadagi kuchlanish va quvvatga oid ma’lumotlarni tayyorlang.
- Ulanish joylari: kerakli ulagichlar borligini tekshirtiring.
- Joylashuv: ichki blok korpusga sig’ishini aniqlang.
- Mahsulot ma’lumotlari: yorliq, foydalanish yo’riqnomasi va kafolat shartlarini ko’ring.
Nega faqat quvvat yozuviga qarab bo’lmaydi?
Quvvat muhim, ammo u yagona mezon emas. Qurilmaga kerakli elektrni yetkazib bera oladigan manba ayni paytda unga mos kuchlanish va ulanishga ham ega bo’lishi kerak. Buni poyabzal tanlashga o’xshatish mumkin: faqat rangini ko’rish yetmaydi, o’lchami ham to’g’ri kelishi zarur.
O’zgarmas tok bilan ishlaydigan tashqi adapterlarda qutblanishni ham tekshirish kerak. Qutblanish musbat va manfiy kontaktlar qanday joylashganini bildiradi. Ulagich joyiga kirgani bilan bu talab avtomatik ravishda bajarilmaydi. Moslikni qo’llanma yoki mahsulot tavsifidan tasdiqlamasdan qurilmaga ulamang.
Eng qimmat yoki tashqi ko’rinishi chiroyli mahsulot hamma vazifaga mos kelavermaydi. Sizga kerak bo’lgan narsa — aniq qurilma talablariga javob beradigan quvvat manbai. Kompyuter qismlarini keyinroq almashtirmoqchi bo’lsangiz, rejangizni tanlash paytida ayting. Kerakli quvvatni taxmin bilan emas, qismlar haqidagi ma’lumotlar asosida aniqlashtiring.
Uyda foydalanishda nimalarga ehtiyot bo’lish kerak?
Elektr bilan ehtiyot bo’ling. Quvvat blokining korpusini ochmang va ichidagi qismlarga tegmang. Elektr qurilmasining ayrim qismlarida tokdan uzilgandan keyin ham zaryad saqlanishi mumkin. Ichki tekshiruv yoki ta’mir kerak bo’lsa, uni mutaxassisga topshiring; bu bolalar bajaradigan tajriba emas.
Qurilmani quruq joyda saqlang, simini ezmang va havo o’tadigan teshiklarini berkitmang. Ishlayotgan elektr qurilmasi issiqlik chiqaradi, shu sababli havo aylanishiga joy kerak. Kabel qoplamasi shikastlangan bo’lsa, undan foydalanmang. Kuygan hid, tutun yoki uchqun sezilsa, tekshirish uchun qayta yoqib ko’rmang; bolalar darhol kattalarga xabar bersin.
Kompyuter yoqilmay qolishi quvvat manbai albatta buzilganini anglatmaydi. Sabab boshqa qismda yoki ulanishda ham bo’lishi mumkin. Faqat bitta belgiga qarab yangi mahsulot sotib olishga shoshilmang. Nosozlik sababini mutaxassis aniqlasin, siz esa qurilma modeli va kuzatilgan belgilarni aniq aytib bering.
Qiziqarli faktlar
- Elektr quvvati va elektr energiyasi bir xil tushuncha emas: energiya sarfi qurilmaning qancha vaqt ishlaganiga ham bog’liq.
- Tok simdan o’tganda issiqlik ajralishi mumkin. Elektr qurilmalarining qizishi shu hodisa bilan ham bog’liq.
- O’zgarmas tok zanjirida kuchlanish va tok kuchi ma’lum bo’lsa, ularni ko’paytirib elektr quvvatini topish mumkin.
- Bir-biriga tashqi tomondan o’xshash ulagichlar elektr jihatdan ham mos degani emas.
Xaridga tayyorgarlik uchun oddiy mashq qiling: qurilma qo’llanmasi va tanlangan mahsulot tavsifini yonma-yon qo’ying. Kuchlanish, quvvat va ulanish haqidagi ma’lumotlarni alohida belgilang. Qaysidir satr tushunarsiz qolsa, uni taxmin bilan to’ldirmasdan, sotuvchi yoki mutaxassisga beradigan savol sifatida yozib oling.
Ko’p beriladigan savollar
Noutbuk adapteri ham blok pitaniya bo’ladimi?
Ha, noutbuk adapteri tashqi quvvat manbai vazifasini bajaradi. U tarmoq elektrini noutbuk ishlata oladigan ko’rinishga moslashtiradi, lekin boshqa noutbuk uchun avtomatik ravishda mos bo’lib qolmaydi.
Quvvati kattaroq modelni olsam bo’ladimi?
Faqat quvvat ko’rsatkichi kattaroq ekaniga qarab tanlab bo’lmaydi. Kuchlanish, ulagich, qutblanish va qurilmaning boshqa talablari ham mos kelishi kerak. Aniq variantni qo’llanma asosida tekshirtiring.
Eski quvvat manbaining rasmini olib borsam yetadimi?
Yorliq aniq ko’rinadigan rasm tanlashda yordam beradi, ammo har doim ham yetarli bo’lmaydi. Qurilmaning modelini ham yozib oling; stol kompyuteri uchun ichki qismlar haqidagi ma’lumotlar ham kerak bo’lishi mumkin.
Quvvat blokini o’zim ochib tozalasam bo’ladimi?
Ichki tozalash uchun quvvat bloki korpusini o’zingiz ochmang. Tashqi parvarishda qurilma yo’riqnomasiga amal qiling, ichki tozalash va ta’mirni esa mutaxassisga topshiring.