Sinonimlar va antonimlar bo’yicha bu test ma’nodosh hamda zid ma’noli so’zlarni ajratishga yordam beradi. Unda 10–16 yoshli maktab o’quvchilari va kattalar uchun osondan murakkabga qarab tuzilgan 20 ta savol bor. Har bir savolda bitta javobni tanlang, so’ng javoblar bo’limi orqali o’zingizni tekshiring.
Sinonimlar va antonimlar bo’yicha test savollari
Dastlab atamalar va kundalik so’zlardan boshlang. Sinonimlar ma’nosi bir-biriga yaqin so’zlar, antonimlar esa qarama-qarshi ma’noni bildiruvchi so’zlardir; tanlashda so’zlarning yozilishiga emas, mazmuniga qarang.
- Sinonimlar deb qanday so’zlarga aytiladi?
A) Ma’nosi bir-biriga yaqin so’zlarga
B) Ma’nosi bir-biriga zid so’zlarga
C) Yozilishi bir xil, ma’nosi boshqa so’zlarga
D) Faqat bir xil harf bilan boshlanuvchi so’zlarga - Antonimlarning asosiy belgisi nima?
A) Bir xil tovush bilan boshlanishi
B) Bir xil miqdordagi harflardan tuzilishi
C) Qarama-qarshi ma’no bildirishi
D) Bir-biriga yaqin ma’no bildirishi - “Katta” so’ziga ma’nodosh so’zni toping.
A) Kichik
B) Ulkan
C) Uzun
D) Keng - “Issiq” so’zining antonimi qaysi?
A) Iliq
B) Qaynoq
C) Haroratli
D) Sovuq - “Chiroyli” so’zini ma’nosi yaqin qaysi so’z bilan almashtirish mumkin?
A) Xunuk
B) Go’zal
C) Oddiy
D) Yangi - “Uzoq” so’ziga zid ma’noli so’zni belgilang.
A) Yaqin
B) Olis
C) Yiroq
D) Uzoqdagi - Quyidagi juftliklardan qaysi biri sinonimlardan tuzilgan?
A) Oq — qora
B) Erta — kech
C) Katta — kichik
D) Tez — ildam
So’zlar o’rtasidagi ma’no munosabatlari
Endi juftliklar va qisqa gaplarni solishtiring. Bir mavzuga tegishli ikki so’z doim ham ma’nodosh yoki zid ma’noli bo’lavermaydi: masalan, daftar va qalam turli buyumlarni bildiradi.
- Antonim so’zlar berilgan qatorni aniqlang.
A) Maktab — sinf
B) Shod — xursand
C) Baland — past
D) Chiroyli — go’zal - “Malika sovg’ani ko’rib xursand bo’ldi” gapidagi “xursand” so’ziga ma’nodosh so’z qaysi?
A) Shod
B) Hayron
C) Xafa
D) Toliqqan - “Xona keng ekan” gapidagi “keng” so’zining antonimini toping.
A) Katta
B) Yorug’
C) Uzun
D) Tor - “Jasur” so’ziga ma’nodosh so’z berilgan javobni belgilang.
A) Kuchli
B) Chaqqon
C) Botir
D) Epchil - “Boshlamoq” fe’liga zid ma’noli fe’l qaysi?
A) Kirishmoq
B) Tugatmoq
C) Davom ettirmoq
D) Takrorlamoq - “Nodira ukasiga muloyim gapirdi” gapida “muloyim” o’rniga ma’nosi yaqin qaysi so’z mos keladi?
A) Baland
B) Qo’pol
C) Shoshilib
D) Yumshoq - “Qorong’i xona” birikmasidagi birinchi so’zga antonim toping.
A) Katta
B) Yorug’
C) Sokin
D) Bo’sh
Gapdagi ma’noga qarab tanlash
So’zning gapda qanday ma’noda kelganiga e’tibor bering. Masalan, “yengil yuk” va “yengil topshiriq” birikmalarida bir xil sifat qatnashsa ham, uni almashtiradigan so’zlar har doim bir xil bo’lmaydi.
- “Bolalar sinfni ozoda saqlashdi” gapidagi “ozoda” so’zini qaysi so’z bilan almashtirish mumkin?
A) Pokiza
B) Yorug’
C) Keng
D) Sokin - “Bu yuk og’ir” gapida “og’ir” so’zining antonimi qaysi?
A) Oson
B) Mayda
C) Yengil
D) Kuchsiz - “Eski daftarni javonga qo’ydim” gapidagi “eski” so’ziga zid ma’noli so’zni tanlang.
A) Toza
B) Yangi
C) Butun
D) Chiroyli - “Qalin daftar” birikmasidagi “qalin” so’zining antonimi qaysi?
A) Ingichka
B) Tor
C) Yupqa
D) Kichik - Qaysi qatordagi barcha so’zlar o’zaro ma’nodosh?
A) Aqlli, chaqqon, kuchli
B) Keng, tor, katta
C) Shirin, mazali, achchiq
D) Aqlli, dono, zukko - “Masala oson, javob esa to’g’ri edi” gapidagi “oson” va “to’g’ri” so’zlarining ikkalasi ham antonimlari bilan almashtirilgan javobni toping.
A) Masala qiyin, javob esa noto’g’ri edi.
B) Masala yengil, javob esa aniq edi.
C) Masala qiyin, javob esa to’g’ri edi.
D) Masala oson, javob esa noto’g’ri edi.
To’g’ri javoblar
Tanlagan variantlaringizni quyidagi javoblar bilan solishtiring. Xato chiqqan savolda faqat harfni yodlamang: izohni o’qib, so’zlar orasidagi munosabatni tushuntirib ko’ring.
- A) Ma’nosi bir-biriga yaqin so’zlar sinonimlar deyiladi, ularning yozilishi yoki boshlanish harfi bir xil bo’lishi shart emas.
- C) Antonimlar qarama-qarshi ma’noni bildiradi, shu sababli ularni tovush yoki harflar soniga qarab aniqlab bo’lmaydi.
- B) Ulkan — katta so’ziga ma’nodosh bo’lib, kattalik ma’nosini kuchliroq ifodalaydi.
- D) Sovuq so’zi issiq so’ziga zid ma’no bildiradi, iliq va qaynoq esa bu qarama-qarshilikni bermaydi.
- B) Go’zal va chiroyli so’zlari bir-biriga yaqin ma’noda keladi, yangi esa buyumning boshqa belgisini bildiradi.
- A) Yaqin so’zi uzoq so’zining antonimi, olis va yiroq esa unga ma’nodoshdir.
- D) Tez va ildam so’zlari harakatning bajarilish sur’atini bir-biriga yaqin ma’noda ifodalaydi.
- C) Baland va past so’zlari qarama-qarshi ma’noli belgilarni bildirgani uchun antonim juftlik hosil qiladi.
- A) Shod so’zi xursand so’ziga ma’nodosh bo’lib, gapdagi quvonch holatini saqlaydi.
- D) Xonaning kengligiga qarama-qarshi belgi tor so’zi bilan ifodalanadi, yorug’ esa boshqa belgini bildiradi.
- C) Botir va jasur so’zlari qo’rqmaslik ma’nosida yaqin, kuchli bo’lish esa jasurlik bilan aynan bir ma’no emas.
- B) Tugatmoq ishning yakuniga yetishini, boshlamoq esa uning boshlanishini bildiradi.
- D) Yumshoq gapirmoq birikmasi bu gapda muloyim gapirmoq ma’nosiga yaqin keladi.
- B) Yorug’ so’zi qorong’i so’ziga zid bo’lib, xonadagi yorug’lik holatini qarama-qarshi ifodalaydi.
- A) Pokiza va ozoda so’zlari tozalik ma’nosida yaqin, shu bois almashtirilganda gapning asosiy mazmuni saqlanadi.
- C) Yukning og’irligiga zid belgi yengil so’zi bilan ifodalanadi, oson esa odatda ish yoki topshiriqqa nisbatan qo’llanadi.
- B) Yangi so’zi eski so’zining antonimi, toza so’zi esa daftarning eskiligiga zid ma’no bildirmaydi.
- C) Daftarning qalinligiga qarama-qarshi belgi yupqa so’zi bilan ifodalanadi, ingichka esa bu birikmaga mos emas.
- D) Aqlli, dono va zukko so’zlari aql-zakovatni ifodalashda o’zaro yaqin ma’noli so’zlardir.
- A) Bu variantda oson so’zi qiyin bilan, to’g’ri so’zi esa noto’g’ri bilan almashtirilgan.
Natijangizni baholang
Har bir to’g’ri javob uchun o’zingizga bir ball bering. Quyidagi darajalar maktab bahosi emas, qaysi mashqlarga qaytish kerakligini ko’rsatadigan yo’nalishdir.
- 0–7 ta to’g’ri javob — boshlang’ich daraja. Ma’nodosh va zid ma’noli so’zlarni ajratishni mashq qiling; katta — ulkan va katta — kichik juftliklarini solishtirishdan boshlang.
- 8–14 ta to’g’ri javob — asoslar tushunarli. Xato qilgan savollaringizdagi so’zlar bilan gap tuzing, ayniqsa so’zning aynan shu gapdagi ma’nosini tekshiring.
- 15–20 ta to’g’ri javob — yaxshi natija. Endi bir so’zga bir nechta ma’nodosh topib, ular gapda bir-birini qayerda almashtira olishini sinab ko’ring.
Mashq uchun daftaringizga xato qilgan juftliklarni yozing va har biriga bittadan sodda gap tuzing: so’z ma’nosi gap ichida aniqroq ko’rinadi.
Ko’p beriladigan savollar
Sinonimlarni har qanday gapda almashtirish mumkinmi?
Yo’q, ma’nodosh so’zlar har bir gapda birdek mos kelavermaydi. Masalan, “katta uy” o’rniga “ulkan uy” deyish mumkin, lekin “katta opa” birikmasida bunday almashtirish ma’noni o’zgartiradi.
“Og’ir” so’zining antonimi doim “yengil” bo’ladimi?
Yo’q, mos antonim gapdagi ma’noga bog’liq. “Og’ir yuk” birikmasiga “yengil yuk” qarama-qarshi keladi, “og’ir masala” birikmasida esa “oson masala” deyish mumkin.
Testda xato qilgan so’zlarimni qanday mashq qilsam bo’ladi?
Ularni alohida yozib, yoniga ma’nodosh yoki zid ma’noli juftini qo’ying. Keyin shu so’zlar qatnashgan gaplarni tuzing va almashtirganda mazmun saqlanganini yoki qarama-qarshi bo’lganini tekshiring.